در جست‌وجوی جایگزین برای اینستاگرام

ابوالحسن فیروزآبادی، رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در این گفت‌وگو درباره توییتر و عضویت مقامات ارشد نظام در این شبکه اجتماعی فیلتر شده گفت: ما مشکل قانونی داریم که باید آن را حل کنیم. من از کسانی که در توییتر هستند دفاع نمی‌کنم. حالا باید یادآوری کرد که چهره‌های عالی کشور از رئیس‌جمهور و ... در این شبکه اجتماعی عضویت دارند و بسیاری از اظهارنظرها و نکاتشان را در این بستر منتشر می‌کنند اما فیلتر ماندن آن همچنان محل سوال است. البته فیروزآبادی در بخش دیگری از این گفت‌وگو یادآوری کرده، اما این‌که بگوییم مطلقا توئیتر خوب یا بد است، شاید درست نباشد.

یک سوال...

آقای فیروزآبادی در بخشی از این گفت‌وگو با اشاره به این‌که بسترهای رسانه‌ای، پیام‌رسانی و ارتباطی روزبه‌روز نقش‌شان افزایش پیدا می‌کند از بسترهای لرزان حرف می‌زند و می‌گوید: «پلتفرم توییتر از بدترین نوع پلتفرم‌های لرزان است». دبیر شورای عالی فضای مجازی استدلال می‌کند: «بحث این است که بیاییم و تمام ارتباطات و کارهای رسانه‌ای و بانکی و بهداشت و درمان‌مان را در یک پلتفرم لرزان که دست خارجی‌هاست و می‌تواند در آن بازیگری انجام بدهد، قرار بدهیم؟»

جعلی‌ها مساله توییترند

«350 میلیون نفر در توییتر عضو هستند که سالی ۷۰ میلیون را فیک تشخیص می‌دهد و خودش می‌گوید این تمام فیک‌ها نیست. در نتیجه می‌توان تخمین زد که صدمیلیون فیک وجود دارد. این سکو طوری طراحی شده که شما نه‌تنها اکانت فیک داری که قابلیت روباتیک و بات‌ نیز در این پلتفرم بسیار بالاست. ما دیدیم که بازی‌های زیادی در انتخابات آمریکا، خروج انگلیس از اتحادیه اروپا و... شده است. یعنی سرنوشت ملت‌ها توسط اکانت‌ها و بات‌های فیک در این پلتفرم انجام می‌شود.» این نکته درستی است که حساب‌های کاربری تقلبی در توییتر فعال هستند و چندی پیش نیز الجزیره در گزارشی نشان داد کارخانه توییت‌سازی گروهک منافقین در نزدیک پایتخت آلبانی علیه جمهوری اسلامی فعالیت می‌کنند و بر افکار عمومی تاثیر می‌گذارند، این در حالی است که از سوی گردانندگان توییتر هیچ واکنشی به چنین اکانت‌هایی داده نمی‌شود اما از دیگر سو حساب‌های کاربری مرتبط با سازمان صدا و سیما به بهانه فعالیت علیه عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی مسدود شدند. به همین خاطر نکته‌ای که دبیر شورای عالی فضای مجازی در ارتباط با حساب‌های تقلبی مطرح کرده بی‌راه نیست. «توییتر برای حضور در ایران باید دیتای شهروندان را در داخل کشور ذخیره کند و اکانت‌های فیک را هم حذف کند.

نه این‌که موقع حذف اکانت، طرفداران جمهوری اسلامی را با حجم وسیعی و تعداد محدودی از طرف مقابل را نیز حذف کند تا بگوید من بی‌طرف هستم.» فیروزآبادی روی نکته دقیقی دست گذاشته که اغلب نسبت به آن بی‌توجه هستند.

رئیس مرکز ملی فضای مجازی درباره نامه شش وزیر و دو نماینده مجلس برای رفع فیلتر توییتر هم گفت: «من موافق وزرایی که نامه امضا کرده‌اند تا توییتر باز شود نیستم. چون من توییتر را سکوی لرزانی می‌دانم. ولی مخالف نیستم که برای خارجی‌هایی که در آن فضا هستند، از آن استفاده شود. به‌هرحال به‌طور عام ما طرفدار این هستیم که این سکو، ایرانی باشد.» ایرانی بودن سکو مساله با اهمیتی است ولی خب باید این تصمیم در شرایطی گرفته شود که موقعیت آن فراهم باشد و اکنون که نسبتا اغلب مسؤولان از این بستر استفاده می‌کنند و ضریب نفوذ بالایی نیز دارد، چه راهکاری وجود دارد؟ این نکته وجود دارد که اگر محصول ایرانی در دسترس باشد کاربران به آن رجوع خواهند کرد همان‌طور که در ماه‌های ابتدایی فیلترینگ تلگرام شاهد استفاده کاربران ایرانی از پیام‌رسان‌های داخلی بودیم اما با ادامه فعالیت پوسته‌های فارسی تلگرام این رشد متوقف شد.

نکته‌ای که در گفت‌وگوی فیروزآبادی جالب بود، بحث روند ادامه فعالیت شبکه‌های خارجی در کشور بود: «آنها باید تعهد بدهند که بات‌ها و اکانت‌های فیک‌شان را مدیریت کنند و اطلاعات شهروندان ما که دارایی‌های ملی ما هستند را مراقبت کنند.» این مساله مهمی است که از اطلاعات کاربران ایرانی محافظت شود و با حساب‌های کاربری جعلی مقابله شود. این مطالبه حداقلی از یک بستر ارتباطی غیرایرانی است که مقررات را نقش نکند و تهدیدی برای افکار عمومی نباشد.

فیروزآبادی اضافه کرد: ما می‌خواهیم هویت و دارایی‌مان را در فضای مجازی مدیریت کنیم. دوستان در تحلیل‌ها دچار سیاست‌زدگی هستند. وقتی این طوری حرف می‌زنیم می‌گویند می‌خواهید فضا را ببندید. درصورتی که این طور نیست. اگر قرار بود فضا را ببندیم، اینستاگرام و واتس‌اپ بسته شده بود.

دبیر شورای‌عالی فضای مجازی درباره اینستاگرام نیز گفت: ما از اینستاگرام خواسته‌ایم با آنها صحبت داشته باشیم اما هنوز صحبتی صورت نگرفته است. درباره اینستاگرام مکاتبات اولیه انجام شده ولی هنوز قراری نگذاشته‌ایم. البته ما دنبال این هستیم که جایگزینی برای این شبکه داشته باشیم و جایگزین مشابه داخلی شکل گرفته است.

یافتن جایگزین مناسب مساله با اهمیتی است که اغلب تصمیم‌گیران در حوزه ابزارهای ارتباطی نسبت به آن بی‌توجه هستند اما فیروزآبادی با تاکید بر این‌که باید نسخه مشابه داخلی داشته باشیم بی‌محابا توقع فیلتر شدن نداشته و با نگاه به وضع موجود نکاتی را مطرح کرده است. «‌چیزی [بستر جایگزین اینستاگرام] که ما الان ارائه کنیم سه سال دیگر به نتیجه می‌رسد و بالغ می‌شود. لاجرم تا آن زمان، چیزی که ما ارائه کنیم نسبت به اینستاگرام خیلی بهتر خواهد بود.»

رقیب قوی برای تلگرام نداشتیم

او در بخشی از سخنانش به ناتوانی در ارائه مدل مشابه تلگرام نیز اینطور اشاره کرد: یکی از دلایلی که نتوانستیم جایگزین تلگرام را در ایران داشته باشیم به این دلیل بود که شرکت بزرگی در این حوزه نداشتیم. شرکت‌های بسیار کوچک ۵۰‌نفری می‌خواستند کار بزرگی که یک پیام‌رسان ۴۰ میلیونی داشت، ارائه کنند و خدمات اضافه‌ای مثل تاکسی و پرداخت نیز ارائه کنند. به‌دلیل فقدان بخشی از زنجیره ارزش اقتصاد خدماتی و به‌دلیل فقدان شرکت‌های بزرگی که چنین کارهایی را انجام بدهند، این مشکل است.

مصادیق فیلترینگ نیاز به بازنگری دارد

فیروزآبادی در این گفت و گو به مساله فیلترینگ هم ورود کرد.

او به وجوه مساله فیلترینگ اشاره کرد و گفت: الان ممکن است سطوح مباحثی که در فیلترینگ مطرح می‌شود سیاسی و اخلاقی باشد اما مطمئن باشید به‌زودی مباحث اقتصادی هم مطرح می‌شود که شدت مساله را افزایش می‌دهد لذا باید اقدامی صورت بگیرد.

نظامی که در کشور ما در کارگروه تعیین مصادیق وجود دارد، بر مسائل سیاسی و اخلاقی و شاید اجتماعی متمرکز شده ولی حوزه اقتصادی و مبحث فناورانه مغفول واقع شده است. ما نیاز به اقداماتی فراتر از اقدامات قضایی و فیلترینگ داریم.

اگر قرار است پیام‌رسانی در کشور محدودسازی شود باید قبل از آن، پیام‌رسان در کشور ایجاد شود. اگر قرار است از فعالیت سکویی ممانعت شود تا جایی که مقدور است باید از قسمت‌های نامناسب آن سکو جلوگیری کنیم. این مقام مسؤول به اختلاف نظرها در کارگروه تعیین مصادیق فیلترینگ هم نقب زد و گفت: مسلم است که اختلاف‌نظرهایی در کارگروه تعیین مصادیق فیلترینگ وجود دارد.

این اختلاف‌نظرها باعث شده کارگروه در اکثر موارد یا برای مدت طولانی تشکیل نشود. معتقدم تصمیمی که در رابطه با کارگروه گرفته شده و به‌عنوان قانون شناخته می‌شود، نیاز به بازنگری دارد.

علاوه بر این باید یادآوری کرد جام‌جم چندی پیش در گفت‌وگویی با مدیر مرکز رسانه‌های دیجیتال وزارت ارشاد به این موضوع پرداخته بود که قانون تعیین مصادیق بازدارنده نیست.

به هرروی به نظر می‌رسد حواشی مساله نرم‌افزارهای ارتباطی اعم از شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر و اینستاگرام تا بسترهای پیام‌رسانی مانند تلگرام همچنان ادامه دارد، اما از اتفاقات اعم از اظهارنظرها تا برنامه‌ریزی‌ها (مانند طرح ساماندهی پیام‌رسان‌ها) می‌توان نتیجه گرفت که اراده تحول در این موضوع در سیستم دیده می‌شود.