جای هر شعری پشت تریبون نیست!

آنها که پاسخگو بودند، آنها که نبودند

فارغ از این نگاه‌ها حتی باید به این پرداخت که چرا در یک وزارتخانه یک معاونت مجوز می‌دهد و معاونت دیگر محکم می‌ایستد که از مجوز خبری نیست و نخواهد بود. هر چند مسئول روابط عمومی نشر نیماژ را پیدا نکردیم، اما با محمد گنابادی، مسئول بخش نمایشگاهی نشر نیماژ تماس گرفتیم. او در جریان امور قرار دارد و می‌گوید: «منجنیق» بدون کوچک‌ترین مشکلی مجوز گرفته و با همه این ماجراها هنوز هیچ نامه، تذکر و یا هر چیزی دیگری از معاونت فرهنگی دریافت نکرده‌ا است. با یکی از بررسان شورای شعر دفتر موسیقی هم تماس گرفتیم، او گفت توضیحی درباره این شعر ندارد و حالا که در رسانه‌ها هم منتشر شده، مردم خودشان قضاوت خواهند کرد. او تاکید کرد آقای چاوشی توقع نقد ندارد و هر کس چیزی بگوید، برنمی‌تابد. او این نکته را هم بیان کرد که قبلا یکی از همکارانش از چاوشی انتقاد کرده و پاسخ غیرمودبانه‌ای گرفته است. بنابراین ترجیح می‌دهد سکوت کند و چیزی نگوید. تیم تولیدکننده آلبوم هم... راستش تا به حال هیچ توضیحی ارائه نکرده‌اند. نه حالا و نه قبلا برای کارهای دیگرشان. این روش در بسیاری از مواقع کار خوبی بود و ما خودمان هم از عملکردشان تحت عنوان تبلیغات هوشمندانه یاد می‌کردیم. اما حالا... شاید هم دلیل دارد، فعلا صبر می‌کنیم. گزینه بعدی هم که سراغش رفتیم، اسماعیل امینی بود، سرممیز بخش شعر معاونت فرهنگی ارشاد که چندی پیش حاضر به معرفی خود در این سمت شد و حالا می‌توانست بهترین پاسخگو برای این اتفاقات باشد، آقای امینی را پیدا نکردیم. تلفن همراهش خاموش بود، اما بالاخره چند ساعت بعد توانستیم با او صحبت کنیم.

کتاب و موسیقی آیین‌نامه‌های متفاوت دارند

اسماعیل امینی بالاخره گوشی‌اش را روشن کرد و با او هم مفصل حرف زدیم. سعی کردیم مثل خودش رک و راست حرف بزنیم و صریح باشیم. آنقدر که جایی از ما رنجید و گفت انگار می‌خواهیم از او بازجویی کنیم. توضیح دادیم که چنین نیست، فضای عمومی
پر از شبهه شده که چرا یک معاونت از یک وزارتخانه مجوز می‌دهد و دیگری همان شعر را رد می‌کند. این را هم تاکید کردیم که می‌دانیم ایشان چه جایگاه علمی دارند و شعرشناس و شاعرند، اما با این همه مردم از او که چند هفته است، با جسارت اعلام کرده سرممیز شعر وزار ارشاد است، توضیح می‌خواهند.

امینی هم همانطور که همیشه صریح حرف می‌زند، صریح توضیح داد. او گفت: قانون و آیین‌نامه نشر موسیقی و کتاب زمین تا آسمان با هم تفاوت دارند. در مثنوی مولانا، خسرو و شیرین نظامی و غزلیات سعدی هم برخی اشعار وجود دارد که هر چند در کتاب ذکر شده‌اند اما پشت تریبون‌ها خوانده نمی‌شوند. حالا اگر یک خواننده از میان چند صد غزل سعدی برود سراغ همان ده غزل مورد دارد مساله خودش است نه سعدی.

او تاکید کرد: در رساله‌های فقهی هم چیزهایی هست که نمی‌شود همه را رفت پشت تریبون برای یک جمع خواند. حالا اگر خواننده یا گروهی به این بهانه سراغ کتاب می‌رود هدفش کسب درآمد بیشتر برای خودش است.

البته ما هم کمی قانع شدیم و کمی نه. پرسیدیم شما مگر کتاب را شخصا ندیده‌اید. آقای امینی هم توضیح داد کتاب‌ها را کارشناسان می‌خوانند اما تصور این‌که به‌ عنوان نظارت‌کننده بتوانم تک‌تک کتاب‌ها را بخوانم بعید است.

شعرهای دفتر موسیقی، شعرهای کتاب

این هم شایعه‌ای بود که کلی برای کشفش وقت گذاشتیم. شنیده می‌شد شعرهایی که محسن چاوشی برای کسب مجوز به دفتر موسیقی فرستاده، با آنچه در کتاب «منجنیق» چاپ شده متفاوت است. به همین دلیل هم از دفتر موسیقی ماجرا را پیگیری کردیم و هم صفحات کتاب را بررسی کردیم. جالب است که هیچ فرقی با هم نداشتند. درست همان شعرهایی که در کتاب چاپ شده و مجوز اداره کتاب را دارد، به دفتر موسیقی ارشاد هم رفته و با سختگیری و منع روبه‌رو شده است. معاونت فرهنگی مجوز نشر داده و معاونت هنری اجازه نداده همان شعرها در قالب موسیقی وارد جامعه شود. حالا شاید از خودتان بپرسید کار کدام معاونت درست بوده است. پاسخ دادن به این سوال در شرایطی که هر دو معاونت به شکلی سعی می‌کنند به قول معروف سر و ته ماجرا را هم بیاورند و از آن بگذرند، کمی سخت است. چون ظاهرا ترجیح می‌دهند خیلی شفاف حرف نزنند. اما با این حال نگاهی به شعرها نشان می‌دهد که باید از هوشمندی دفتر موسیقی در مجوز ندادن به شعرهای مورد نظر قدردانی کرد و البته از معاونت فرهنگی هم پرسید...‌!

نگاهی به شعرهای رد شده

راستش با یک شاعر تماس گرفتیم و خواستیم نظرش را درباره این شعرها بیان و آنها را تحلیل کند. شاید باورتان نشود اما آقای شاعر بعد از خواندن شعرها گفت رویش نمی‌شود حرفی بزند و بهتر است ما هم از ماجرا بگذریم و چیزی ننویسیم. البته ما ماجرا را تا این حد حاد ندیده بودیم، اما آقای شاعر این‌طور اعلام کرد و نخواست توضیحی بدهد.

در هر صورت آنچه در این اشعار آمده به هیچ عنوان نه سیاسی است و نه اجتماعی. اصولا در چنین شرایطی سر ا سر جامعه این جو ایجاد می‌شود که فلانی شعرهای سیاسی خوانده، حاکمیت را نقد کرده و جلوی کارش را گرفته‌اند. ما همینجا از همین تریبون شما را دعوت می‌کنیم شعرهای مورد نظر را یک بار دقیق بخوانید و مطمئن شوید مساله نه اعتراض سیاسی بوده و نه اجتماعی. ترانه‌های رد شده، فضایی نامناسب برای جامعه دارد و چیزی نیست که خانواده‌های ایرانی آن را برتابند. اگر هم قرار باشد این یک‌بار را که موارد نامناسب! چندان رو مطرح نشده‌اند، مجوز بگیرند راه برای بقیه هم باز می‌شود و چه بسا اوضاع ترانه و شعر از آنچه امروز شاهدش هستیم و انتقادات زیادی هم به آن هست، بدتر شود.

مقصر ناشناخته است؟

نمی دانیم چه جوابی به این سوال بدهیم. اما می‌دانیم دفتر موسیقی تکلیف خودش را روشن کرده و زیربار مجوز دادن به شعرها نمی‌رود. حالا شاید معاونت فرهنگی تصمیم بگیرد به این سوالات پاسخ دهد و شاید هم سکوت کند. گروه موسیقی هم احتمالا با تصور این‌که هر چه از سد معاونت فرهنگی بگذرد، قابل اجراست سراغ خواندن شعرهای کتاب «منجنیق» رفته است. البته اگر این‌طور باشد هم نمی‌توانیم چندان به این گروه حق بدهیم. چون حتما به خاطر دارند تا مدتی پیش برای شعر حافظ و سعدی هم باید مجوز گرفته می‌شد! حالا شاعران معاصر که دیگر جای خود دارد.

ترابی و رد شعرهای یک کتاب

علی ترابی، مدیر دفتر موسیقی وزارت‌ارشاد در نشست خبری‌اش تاکید کرد، همان‌طور که یک فیلمنامه در صورت نشر، مجوزی برای ساخت فیلم نیست و عوامل کار از گرفتن مجوز سازمان سینمایی بی‌نیاز نمی‌شوند، عوامل یک آلبوم موسیقی هم به خاطر مجوز گرفتن یک کتاب نمی‌توانند تصور کنند، مجوز لازم برای خواندن آن ترانه یا شعر را دارند. او همچنین گفت: در روزهای گذشته اشعار مورد مناقشه را به صورت خصوصی به برخی دوستان ارائه داده‌ام و هیچ‌کدام تایید نکرده‌اند که باید وزارت‌ارشاد به این شعرها مجوز بدهد.

گروه ادبیات و هنر