جراحی با بیهوشی عمومی یا موضعی؟

این که طی جراحی، بیهوشی عمومی یا بی‌حسی موضعی را انتخاب کنیم و هر کدام از این روش‌ها چه مزایا و معایبی دارد در گفت‌وگو با دکتر اتابک نجفی، متخصص بیهوشی و عضو هیا ت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بیهوشی یا بی‌حسی موضعی؟

در بیهوشی عمومی (ژنرال آنستزی)، داروهایی از طریق کانولا یا آنژیوکت به درون رگ بیمار تزریق می‌شود و همزمان از طریق ماسکی که جلوی دهان و بینی بیمار قرار می‌گیرد، اکسیژن و گازهای بیهوشی به کمک یک دستگاه تنفس مصنوعی به بیمار داده می‌شود تا تنفس کند.

بی‌حسی موضعی (رژیونال آنستزی) به دو روش اسپاینال و اپیدورال انجام می‌شود. در بی‌حسی اسپاینال ماده‌ای مانند لیدوکائین به درون مایع مغزی نخاعی تزریق می‌شود، اما در بی‌حسی اپیدورال ماده بی‌حسی به دور پرده دورا یا سخت شامه در اطراف نخاع تزریق می‌شود. با استفاده از این نوع بی حسی‌ها می‌توان بدن بیمار را از کمر به پایین بی‌حس کرد و جراحی را در حالت بی‌دردی برای بیمار انجام داد. برای جراحی‌هایی که روی دست و پا انجام می‌شوند، از بی‌حسی موضعی یا بی‌حسی ناحیه‌ای استفاده می‌شود ولی برای اعمال جراحی روی سر و مغز، قفسه سینه، ریه‌ها و ناحیه شکم و دستگاه گوارش، بیشتر از بیهوشی عمومی استفاده می‌شود.

برای برخی جراحی‌هایی که داخل شکم و زیر ناف انجام می‌شود مانند سزارین یا اعمال جراحی که روی اعضای داخل لگن صورت می‌گیرد، می‌توان از بی‌حسی موضعی استفاده کرد. همچنین از بی‌حسی ناحیه‌ای برای جراحی روی دست یا پا استفاده می‌شود و طی آن قسمتی از دست یا پا که قرار است روی آن جراحی انجام شود، بی‌حس می‌شود.

آیا به جای بیهوشی، بی‌حسی بگیریم؟

طبق آمار موجود، هیچ تفاوتی بین بیهوشی عمومی و بی‌حسی موضعی یا ناحیه‌ای از نظر عوارض بعد از جراحی مانند عوارض مغزی وجود ندارد، اما برخی عوارض خاص بی‌حسی‌های منطقه‌ای است. به بیان دیگر، عوارض بعد از جراحی بیشتر به نوع، محل، وسعت و طول عمل جراحی ارتباط دارد، به همین دلیل عوارض بعد از بیهوشی عمومی و موضعی تفاوتی ندارد.

فقط اگر از بی‌حسی نخاعی استفاده شود، گاهی برای بیماران سردردهای شدید و کمردرد ایجاد می‌شود که در مواردی نیاز به درمان‌های ویژه است تا بیمار بهبود یابد، اما عوارض حین بیهوشی بخصوص عوارض جدی و تهدیدکننده حیات برای بیمارانی که مشکل راه هوایی دارند در بیهوشی عمومی بیشتر از بیهوشی موضعی است. بعلاوه افرادی که مشکل قلبی یا ریوی دارند یا بیمارانی که ام‌اس دارند بهتر است از روش بی‌حسی موضعی استفاده کنند.

به طور کلی خطر بیهوشی عمومی و مرگ و میر ناشی از آن از بی‌حسی موضعی بیشتر است؛ البته خطر فقط مربوط به نوع بیهوشی نیست و بخشی از آن به جراحی که تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود، برمی‌گردد، زیرا این نوع جراحی‌ها سنگین‌تر هستند.

وقتی چاره‌ای جز بیهوش شدن ندارید!

با پیشرفت تکنیک‌های بیهوشی موضعی تعداد اعمال جراحی که فقط با بیهوشی عمومی قابل انجام بود، کاهش یافته است ولی در اعمال جراحی که در قفسه سینه و مغز انجام می‌شود و قادر به انجام بیهوشی موضعی، شبکه‌ای و ناحیه‌ای نباشیم باید بیهوشی عمومی انجام شود. بی‌شک، تمام اعمال جراحی با بیهوشی موضعی یا ناحیه‌ای قابل انجام نیست، پس برای برخی اعمال جراحی مجبور هستیم بیهوشی عمومی را انتخاب کنیم. نا گفته نماند برای تمام افراد احتمال انجام عمل جراحی فوری یا انتخابی وجود دارد. از این رو روش‌های مختلفی برای انجام بیهوشی در تمام افراد پیش بینی شده است و در صورت ضروری بودن عمل جراحی با قبول ریسک، بیهوشی عمومی یا موضعی انجام خواهد شد و نمی‌توان هیچ بیماری را از انجام عمل جراحی و بیهوشی نجات‌بخش محروم کرد.

عوارض بعد بیهوشی

کودکان زیر سه سال بیشتر به مشکلات راه هوایی و تنفسی مبتلا می‌شوند.

نوجوانان و میانسالان بیشتر تهوع و استفراغ دارند .

افراد مسن بیشتر دچار عوارض عصبی، قلبی و ریوی می‌شوند.

پس از بیهوشی عمومی مراقبت از راه هوایی، تنفس و گردش خون بیمار اهمیت ویژه‌ای دارد، چون داروهای بیهوشی باعث تضعیف تنفس و گردش خون می‌شوند.

بیهوشی ناحیه‌ای از نوع نخاعی یا اسپاینال نیز می‌تواند باعث سردرد شود که شدت آن در حالت نشسته یا ایستاده بیشتر و در حالت خوابیده کمتر می‌شود.

پونه شیرازی

دانش و سلامت