تجربه ناخوشایند مرگ تدریجی با سیروز کبدی

این در حالی است که کبد به عنوان بزرگ‌ترین غده و اندام داخلی بدن، از مهم‌ترین اعضای بدن است و اختلال در عملکرد آن، پیامدهای بسیار بدی دارد. این عضو وظیفه تصفیه خون، ذخیره ویتامین‌ها، تولید فاکتورهای سیستم ایمنی و بسیاری وظایف ریز و درشت دیگر را دارد که برای بدن حیاتی هستند. کبد، عضو حساسی است و می‌تواند طی مراحل بیمارگونه، عملکرد خود را از دست دهد. این مراحل ممکن است حاد و دارای علائم یا مزمن و بدون علامت باشد. در بیماری مزمن کبدی، کبد مراحلی را تجربه می‌کند که ممکن است ماه‌ها تا سال‌ها طول بکشد،‌ ولی بیمار به هیچ وجه متوجه آنها نشود یا فقط علائم کمی در او ایجاد شود. داشتن آگاهی از اتفاقاتی که در هر مرحله از این بیماری می‌افتد و شناخت علائم آن، می‌تواند به جلوگیری هر چه سریع‌تر از پیشرفت آن کمک کند.

مرحله اول معمولا با التهاب یا همان هپاتیت همراه است. هپاتیت می‌تواند بر اثر عوامل مختلفی همچون عفونت ویروسی (هپاتیت C)، جراحت، مصرف الکل، بیماری‌های خودایمنی یا در واکنش به مصرف دارویی خاص اتفاق بیفتد. این مرحله معمولا به آهستگی صورت گرفته و بدون علامت است، اما گاهی علائمی همچون خستگی شدید و بی‌اشتهایی گزارش می‌شود. هپاتیت با نمونه‌برداری کبدی یا آزمایش خون تشخیص داده می‌شود و پزشک براساس عامل ایجادکننده التهاب، درمان مناسب را انتخاب می‌کند. خوشبختانه این مرحله از بیماری بخوبی قابل درمان است، اما اگر اقدامی برای درمان صورت نگیرد، بیماری وارد مرحله دوم یعنی فیبروزیس می‌شود. در این مرحله، سیستم ایمنی بدن،‌ توانایی مقابله با آسیب کبدی را ندارد و بخشی از کبد عملکرد خود را از دست می‌دهد و از کار می‌افتد. حال بخش سالم کبد مجبور می‌شود علاوه بر انجام کارهای خود، عملکرد بخش آسیب‌دیده را نیز جبران کند. این مرحله مانند مرحله التهاب تشخیص داده می‌شود و می‌توان آن را درمان کرد.

ورود به مرحله سیروز کبدی که مرحله سوم بیماری است، نشانه‌های خوبی به همراه ندارد،‌ زیرا این مرحله نشانگر آسیب شدید کبدی است که خود دو نوع جبران‌پذیر و جبران‌ناپذیر دارد. در مرحله جبران‌پذیر، کبد قادر به انجام فعالیت‌های مهم خود است و علائمی همچون واریس و جمع شدن مایع در ناحیه شکمی را از خود نشان می‌دهد. علت این تجمع مایع مسدود بودن راه ورود خون به کبد است که باعث تجمع مایع در عروق و در نهایت، انتقال آن به نواحی دیگر می‌شود. زمانی که بیماری به مرحله جبران‌ناپذیر می‌رسد، همان طور که از اسمش پیداست، کبد به طور کلی بدون عملکرد می‌شود و راهی برای نجات آن جز پیوند کبدی وجود ندارد. در این مرحله فرد دچار خونریزی در ناحیه مری می‌شود و آسیت یا همان تجمع مایعات در ناحیه شکمی اتفاق می‌افتد. پوست و چشم‌ها زرد می‌شود که علت آن بازگشت مواد زایدی به نام بیلی روبین به خون و پخش شدن آن در نقاط مختلف بدن است. در این مرحله پیوند کبدی باید بسرعت صورت گیرد. در غیراین صورت بیمار از دست می‌رود.

هر فردی می‌تواند با رعایت چند مورد، درصد زیادی از احتمال به بیمارهای کبدی را برای خود کاهش دهد. مواردی مثل مصرف نکردن الکل، نکشیدن سیگار، جلوگیری از افزایش بیش از حد وزن، داشتن رژیم غذایی کم‌‌چربی و همچنین ورزش تا حد زیادی احتمال ابتلا به بیماری‌های کبدی را کاهش می‌دهد و نظر به این که این بیماری ممکن است تا مراحل آخر خود هیچ علامتی از خود نشان ندهد، انجام آزمایش‌های مختلف خون و کبد هر شش ماه تا یک سال می‌تواند در شناسایی بیماری و جلوگیری از پیشرفت آن کمک‌کننده باشد.

هانیه کریمی - دانشجوی دکتری داروسازی