جبهه غربی – عربی علیه ایران

حمله‌ غافلگیرانه‌ عراق به جمهوری اسلامی ایران در شرایطی صورت گرفت که ایران به دلیل تحولات انقلاب در شرایط نامناسبی به‌سر می‌برد و صدام در خیال خود می‌اندیشید می‌تواند با استفاده از این شرایط، تهران را سه روزه فتح کند. در دوران هشت‌ساله جنگ تحمیلی، بسیاری از کشورهای عربی و غربی دنیا به‌طور مستقیم و غیرمستقیم، با کمک‌های مالی، اطلاعاتی، لجستیکی و حتی نظامی خود از تجاوز نظامی صدام به ایران پشتیبانی می‌کردند.

در طول جنگ هشت ساله تحمیلی، صدام با دریافت مبالغ بسیار بالا از رژیم‌های غربی، نیازهای مالی اقتصاد وابسته خویش را تامین می‌کرد. حمایت دولت‌های غربی و در راس آنها آمریکا از صدام، موجب شعله‌ور شدن آتش جنگ می‌شد. هنگامی که عراق در شهریور 59 حمله به ایران را آغاز کرد، شرایط دو کشور با یکدیگر کاملا متفاوت بود؛ با آغاز جنگ، ایران از هرگونه حمایت خارجی بی‌نصیب بود، ولی رژیم بعثی عراق با پشتیبانی جهانی وارد جنگ با ایران شده بود و کشورهای متعدد غربی و عربی به صدام هواپیما و امکانات راداری و پدافندی می‌دادند و مدرن‌ترین وسایل و تجهیزات را در اختیارش می‌گذاشتند. تجهیز نظامی، تنها یک بعد از حمایت آمریکا از صدام در طول جنگ محسوب می‌شود. علاوه بر این دولت آمریکا، مبالغ بسیاری برای واردات مواد غذایی در اختیار عراق قرار می‌داد. خارج کردن عراق از لیست کشورهای حامی تروریسم، اقدام دیگری بود که به تجهیز تسلیحاتی عراق کمک می‌کرد.

در حقیقت جنگ صدام حسین علیه ایران جنگی بود که با منویات و آرزوهای تعدادی از کشورهای عربی هم‌جهت و همراه بود به این معنا که تحمیل جنگ از سوی عراق علیه ایران به معنای کاهش توان، مشغول و درگیرکردن ایران در مسائل جنگ و فاصله گرفتن از توسعه و آبادی و عمران کشور و ایجاد رفاه برای جامعه ایرانی بود و همچنین ممانعت از انتقال پیام مثبت انقلاب ایران به جهان پیرامونی که اولین حلقه آن پیرامون همان کشورهای عربی بودند. به همین دلیل برخی کشورهای عربی به عراق کمک مالی، تسلیحاتی و لجستیکی و همچنین کمک اطلاعاتی داشتند. این مجموعه‌ای از کمک‌هایی بود که در طول جنگ بدون توقف ادامه پیدا کرد و ارتش عراق را سرپا نگه داشت.

در آن مقطع در درجه نخست عربستان سعودی و سپس کویت و البته اردن از عراق حمایت می‌کردند، کمک‌های آنها بیشتر لجستیکی بود و تمام تسلیحات از کانال بندر عقبه و جاده‌های اردن به عراق منتقل می‌شد، کمک‌های عربستان شامل تسلیحاتی، مالی و استفاده از اطلاعات آواکس‌های آمریکایی که در عربستان مستقر بود انجام می‌شد و کویت هم امکانات لجستیکی، جاده و بنادر را عملا در اختیار عراق قرار داده بود، عراق از نیروهای کار مصری که در آنجا بودند به عنوان نیروی سرباز یا در پشت جبهه استفاده می‌کرد. در این میان برخی کشورهای عربی عمدتا سوریه و لیبی به سوی ایران آمده و از ما حمایت کردند.کشورهای عربی دیگر از جمله عمان، الجزایر و تونس بیشتر به بی‌طرفی تمایل داشتند و سعی می‌کردند حتی میانجیگری کنند. بنابراین در آن مقطع سه دسته کشور وجود داشت؛ کشورهای حامی صدام، کشورهای حامی ایران و کشورهایی که سعی می‌کردند بی‌طرف یا میانجی باشند.

در مورد دلیل حمایت کشورهایی از جمله سوریه و لیبی از ایران باید گفت، سوریه و لیبی متوجه شدند جنگ علیه ایران جنگی است که اولا کشوری که مدافع حل مسائل جهان عرب است به واسطه جنگ از این شعار و عمل به آن باز داشته خواهد شد همچنین به دلیل درگیر بودن در جنگ از کمک برای آزادسازی فلسطین ممانعت خواهد کرد.

در آن دوره کشورهای متعدد غربی و عربی به عراق هواپیما، امکانات راداری و پدافندی می‌دادند و مدرن‌ترین وسایل و تجهیزات را در اختیارش می‌گذاشتند. علاوه بر این کمک‌های نظامی، انواع کمک‌های اقتصادی نیز به عراق داشتند. این درحالی بود که جمهوری اسلامی ایران حتی از داشتن حق خرید سیم خاردار که یک وسیله غیرنظامی محسوب می‌شد، محروم بود. کشورهای عربی با دارا بودن ذخایر عظیم نفت، حامی مالی عراق محسوب می‌شدند.

صباح‌زنگنه/ کارشناس مسائل منطقه