برای درمان کم خونی چه باید کرد؟

در بسیاری موارد، کم خونی نشانه وجود یک بیماری مهم‌تر است و با صرف وقت و حوصله می‌توان بیماری ایجاد‌کننده کم خونی را شناسایی و درمان کرد. در واقع کم خونی یک سرنخ است که نباید از آن براحتی گذشت. مثال مهم در این مورد کمبود آهن است. اگرچه مهم‌ترین دلیل کم خونی، کمبود آهن است، ولی این به این معنی نیست که هر کس دچار کم خونی است لزوما باید با دادن آهن درمان شود. متاسفانه این اشتباه خیلی پیش می‌آید و دارای دو اشکال مهم است.

1ـ مصرف آهن در بیماری که کم خون است، ولی کمبود آهن ندارد ضرر دارد. بخصوص این مشکل در مورد تالاسمی صدق می‌کند. این بیماران کم خون هستند،‌ ولی در بیشتر موارد دچار آهن اضافی در خون هستند. دادن آهن به این بیماران باعث ضعیف شدن آنان در مقابل عفونت‌ها می‌شود. از طرفی وقتی آهن زیاد باشد مصرف آهن اضافی ریسک سرطان را زیاد می‌کند.

وظیفه پزشک این است ابتدا علت بیماری کم خونی را تشخیص دهد و در مرحله بعد برای درمان اقدام کند. در سال‌های اخیر تبلیغات روز افزون شرکت‌های دارویی برای جلب مشتری، این اشتباه را ایجاد کرده است که همه موارد کم خونی حتما دچار کمبود آهن هستند و متاسفانه بسیاری از بیماران دچار کم خونی بدون این که نوع کم‌خونی و وجود کمبود آهن در آنان اثبات شود به مصرف آهن روی می‌آورند.

2ـ اگر کم خونی به دلیل کمبود آهن باشد نیز ابتدا باید علت ایجاد فقر آهن مشخص شود. آیا بیمار خانمی است که خونریزی‌های ماهانه زیادی دارد یا مردی مسن است که دچار خونریزی گوارشی است؟ بدون شک نحوه بررسی و درمان این دو مورد کاملا متفاوت است. درست این است که با یک آزمایش ساده ابتدا میزان آهن سرم بررسی شود و اگر کمبود آهن مشخص شد درمان شروع شود. خانمی که خونریزی ماهانه زیاد دارد را باید متخصص زنان مداوا کند. درحالی که در مورد مرد مسن حتما باید زخم‌های روده که حتی ممکن است بدخیم باشند، در نظر گرفته شوند.

برای درمان کم خونی می‌توان تغذیه و دارو را در نظر داشت. غذاهای حاوی آهن شامل جگر سیاه، قلوه و نیز گوشت‌های قرمز نیز هستند. البته سبزیجاتی مثل جعفری، عدس و اسفناج نیز حاوی آهن بوده که چندان قابل توجه نیست. از آنجا که تعداد کمی از غذاهای مصرفی دارای آهن قابل توجه هستند، در موارد مواجه با کمبود آهن روش درمان، استفاده از قرص‌های آهن است.

دکتر رضا کریمی

فوق‌تخصص بیماری‌های غدد و متابولیسسم