من خودبه چشم خویشتن دیدم که ...

اگر چه همان طوری که آن بالا گفتم قانون برای کتمان شهادت در قوانین کیفری و جزای اسلامی مجازاتی در نظر نگرفته و ظاهر این عمل جرم محسوب نمی شود، اما شاهد باید پس از آن که از سوی قاضی دعوت شد حتما در دادسرا یا دادگاه حاضر شود و این قسمت کار دیگر دلبخواهی نیست و چنانچه او نیاید قاضی می تواند حکم جلب او را صادر کند. طبق ماده 159، هریک از شهود تحقیق و مطلعان باید در موعد مقرر حاضر شوند و در صورت حضور نیافتن برای بار دوم احضار می شوند، چنانچه بدون عذر موجه حضور نیابند به دستور دادگاه جلب خواهند شد. البته طبق نظریه حقوقی.1380.4.24.7.3474ح.ق: به نظر می رسد جلب شاهد در روز تعطیلی درست نباشد و بایستی در وقت اداری به مرجع جلب کننده معرفی شود زیرا شاهد، متهم نیست تا احتمال فرار یا مخفی شدن وی برود. بنابراین معرفی او باید در وقت اداری صورت گیرد که موجب اذیت و آزار او نشود.
ضرر و زیانی برای شهادت دادن اگر چه پس از آن که قاضی شخص را به عنوان شاهد احضار کرد او حتما باید در زمان مقرر حاضر شود، اما قانون این حق را به او داده است که برای ضرر و زیانی که متحمل می شود، تقاضای ضرر و زیان از کار افتادگی یا هزینه ایاب و ذهاب خود را بکند. طبق ماده 160 آیین دادرسی کیفری ، درصورتی که شهود یا مطلعان برای حضور در دادگاه مدعی ضرر و زیانی از حیث شغل و کار خود شوند و یا درخواست هزینه ایاب و ذهاب کند، دادگاه پس از تشخیص ضرر، میزان آن را تعیین می کند و متقاضی احضار (متهم ، شاکی و یا دادگاه) مکلف به تودیع آن در صندوق دادگستری است. البته هنگامی که متهم یا شاکی که متقاضی احضار شاهد شده اند، وضعیت مالی شان طوری باشد که توانایی پرداخت هزینه یادشده را نداشته باشند و یا آن که احضار به دستور قاضی باشد این ضرر و زیان از بیت المال پرداخت خواهد شد، طبق تبصره این ماده دادگاه می تواند برای تعیین میزان ضرر و زیان از نظر کارشناس استفاده کند.

در جلسه شهادت دادن چه اتفاقی می افتد؛

اتفاقی که پس از احضار شاهد و حضور او می افتد این است که قاضی از هریک از شهود و مطلعان جداگانه و بدون حضور متهم ، تحقیق می کند و اظهاراتشان را می نویسد و به امضا یا اثر انگشت آنان می رساند. البته ممکن است تحقیق مجدد یا مواجهه آنان با متهم هم صورت بگیرد. طبق ماده 154، قاضی پیش از شروع به تحقیق نام ، نام خانوادگی ، اسم پدر، شغل ، محل اقامت ، میزان سواد، درجه قرابت سببی یا نسبی و خادم یا مخدوم بودن شاهد یا مطلع را نسبت به طرفین پرونده و سابقه کیفری او می پرسد و در صورتمجلس قید می کند.شهود تحقیق و مطلعان پیش از اظهار اطلاعات خود باید به شرح زیر سوگند یاد کنند: "به خداوند متعال سوگند یاد می کنم جز به راستی چیزی نگویم وتمام حقایق را بیان نمایم "، البته طبق تبصره ماده 153 در صورتی که احقاق حق بر شهادت شاهد عادلی مبتنی باشدکه از سوگند خوردن خودداری می کند ،بدون سوگند هم شهادت وی شنیده می شود. بر اساس ماده 157، پس از این که ابراز شهادت یا اظهار اطلاعات به اتمام رسید متن آن برای شاهد خوانده می شود و به امضای او می رسد و اگر امضا کردن بلد نباشد انگشت می زند و اگر از امضا یا زدن انگشت امتناع ورزد یا قادر به امضا و زدن انگشت نباشد مراتب در برگ تحقیق قید می شود، دراین صورت تمامی اوراق تحقیق باید به امضای قاضی و منشی برسد.

شرایطی برای یک شاهد توپ توپ

ماده - 155 برای آن که قاضی بتواند به شهادت شاهد به عنوان دلیل شرعی استناد کند، لازم است این شاهد دارای شرایط زیر باشد: بلوغ ، عقل ، ایمان ، طهارت مولد، عدالت ، نداشتن انتفاع شخصی برای شاهد یا رفع ضرر از وی ، نبود دشمنی دنیوی میان شاهد و طرفین دعوا، اشتغال نداشتن به تکدی و ولگردی. البته طبق تبصره 1این ماده چنانچه میان شاهد و متهم یا شاکی دعوا اختلافی وجود داشته باشد، تنها در صورتی شهادت شاهد پذیرفته می شود که به نفع طرف باشد، ماده 156 می گوید: در صورتی که شاهد یا مطلع واجد شرایط شهادت نباشند بدون یاد کردن سوگند، اظهارات وی برای اطلاع بیشتر استماع می شود. طبق ماده 161 در صورتی که شاهد یا مطلع بیمار باشد و نتواند حاضر شود و یا تعداد شهود و مطلعان زیاد بوده و در یک محل مقیم باشند، مانند کارگران یک کارخانه ، قاضی به محل اقامت آنان می رود، تحقیق می کند و چنانچه مطلعان خارج از حوزه ماموریت قاضی و در حوزه دادگاه دیگر ساکن باشند قاضی به دادگاه محل سکونت آنان نیابت می دهد تا اظهارات مطلعان را صورت جلسه کند و اوراق تحقیق را برای دادگاه ارسال کند.

مجازاتی برای شهادت دروغ

شهادت دادن به راستی و درستی یکی از زیباترین و شجاعانه ترین کارهای بشری است. این که بتوانی با بیان واقعیت آنچه که دیده ای و بدون ترس از طرفین دعوا، زندگی کسی را نجات دهی یا آبروی او را حفظ کنی کار خیلی خیلی بزرگی است. در مقابل شهادت دروغ و سوگند ناراست یکی از کثیف ترین کارهاست که علاوه بر آن که کیفر اخروی سختی به دنبال دارد، در همین دنیا هم موجب مجازات قانونی سنگینی را می شود.طبق ماده 649 قانون مجازات اسلامی هرکس در دعوای حقوقی یا جزایی که قسم متوجه او شده باشد سوگند دروغ یاد کند، به 6ماه تا 2 سال حبس محکوم خواهد شد، همچنین بر اساس ماده 650 این قانون نیز هرکس در دادگاه نزد مقامات رسمی شهادت دروغ بدهد به 3 ماه و یک روز تا 2 سال حبس و یا به یک میلیون و 500 هزار تا 12 میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد. البته مجازات مذکور دراین ماده علاوه بر مجازاتی است که در باب حدود و قصاص و دیات برای شهادت دروغ ذکر شده است.

وقتی شاهد قبول نمی شود اگر چه متهم یا شاکی می توانند شاهدانی را معرفی کنند اما طرف مقابل می تواند ادعا کند که این شاهد فاقد یکی از شرایطی است که قانون برای شاهد مقرر کرده است ، این عمل را جرح شاهد می گویند و چنانچه این طرف بتواند ادعایش را ثابت کند و مثلا بتواند ثابت کند که شاهد با او دشمنی دنیوی دارد یا از این شهادت نفع می برد دادگاه شهادت این فرد را نمی پذیرد البته طبق ماده 172 کسی که خواستار احضار شاهد شده است در مقابل می تواند برای اثبات صلاحیت شاهد، دلیل قانونی بیاورد در این صورت دادگاه مکلف است به درخواست وی رسیدگی کند. طبق ماده 169 آیین دادرسی کیفری ، جرح شاهد باید پیش از ادای شهادت به عمل آید مگر این که موجبات آن پس ازشهادت معلوم شود و در هر حال دادگاه موظف است به موضوع جرح رسیدگی و تصمیم اتخاذ کند.

نرگس فراهانی