سرهنگی: ادبیات دفاع، ضدجنگ نیست

به گزارش مهر، اولین نشست تخصصی ادبیات پایداری، به مناسبت سالروز آزادسازی خرمشهر دیروز با حضور مرتضی سرهنگی، میرشمس‌الدین فلاح هاشمی و جمعی از دانشجویان کارشناسی ارشد ادبیات پایداری در سالن مدرس رضوی دانشگاه تهران برگزار شد.

سرهنگی در ابتدای این نشست گفت: شروع هر جنگ دو مساله لازم دارد؛ اراده و بهانه. آن زمان ایران هفت برابر عراق برتری طبیعی داشت. قرارداد الجزایر بهانه بود و اراده هم اراده جهانی بود تا این جنگ اتفاق بیفتد.

وی افزود: ادبیات جنگ متولد می‌شود و ساخته نمی‌شود. ما دو دستور زبان برای جنگ داریم: اول، دستور زبان تبلیغی که پر از شور و هیجان است. رجز خوانی‌ها وجود دارد که در شیعه هم سنت است و اغراق و مبالغه دارد. دوم، دستور زبان تعقلی که مربوط به عصر بعد از جنگ است. ارزش و قیمت جنگ مشخص نیست، چون دستور زبان تبلیغی به تعقلی تبدیل نشده است.

این محقق ادبیات جنگ گفت:ولی ما با سه گونه ادبی دفاع مقدس مواجه‌ایم؛ خاطرات رزمندگان، خاطران اسیران ایرانی و خاطرات اسیران عراقی.

سرهنگی در بخش دیگری از سخنانش عنوان کرد: یکی از چهره‌های درخشانی که ما در جنگ نشان دادیم، به خاطر رفتار حسنه با اسرای عراقی بود. عراقی‌ها طی اسارتشان در ایران، 65 عنوان کتاب نوشته‌اند که 30 خاطره از آنها استخراج شده است.

این در حالی است که اسرای ایرانی حق داشتن قلم و کاغذ نداشتند، ولی با هوش و ذکاوت یادداشت‌های خود را نوشتند. نمونه‌اش هم کتاب «پایی که جا ماند» است.

چهره برتر هنر انقلاب در سال 93 ادامه داد: نویسندگان جنگ در روسیه اتحادیه دارند. آنها معتقدند روسیه بدون ادبیات جنگ خود فقط یک خاک پهناور است. ادبیات آلمان‌ها مقابل ادبیات روسیه است؛ یعنی ضدجنگ است. ادبیات دفاعی در ذات خود نمی‌تواند ادبیات ضدجنگ داشته باشد به همین دلیل در ایران امکان داشتن ادبیات ضد جنگ نیست. ادبیات جنگ در تمام دنیا ادبیات امید است، اما ادبیات ضدجنگ را ادبیات ویرانه‌ها می‌نامند. نویسندگان آلمانی با کتاب‌هایشان سیاست جهان‌گشایی هیتلر را به چالش کشیدند.

وی گفت: ادبیات ایران و روسیه چون هر دو دفاعی بوده‌اند، مشترکات انسانی بسیاری دارد. ادبیات جنگ همدمی جز انسان ندارد. بسیاری از اسرای جنگی عراق در ایران زندگی می‌کنند که از منابع مهم مطالعاتی هستند. دنیا ادبیات جنگ را جوان نگه می‌دارد تا رشادت‌ها از یاد برده نشود. زنان در جنگ هم نقش مهمی دارند، زنان اسیر مثل معصومه آباد (راوی کتاب من زنده‌ام) و خاطراتی که می‌نویسند. مهم‌ترین چالش این حوزه موضوع‌یابی است که باید روی آن کار شود.