خطای راهبردی ترکیه در منطقه

به نظر می‌رسد پروژه ایران‌هراسی هر چند از اوایل پیروزی انقلاب اسلامی جریان داشت، ولی سال 2002 به یک پروژه مشترک اسرائیلی-عربی تبدیل شد. در این سال و بعد از طرح صلح عربی ملک عبدالله، یکی از موانع بهبود روابط اعراب و اسرائیل، سنت دیرپای عرب‌هراسی بود که دهه‌ها و شاید بیش از یک قرن در غرب رواج داشت و به ویژه بعد از جنگ‌های 1967 و 1973، در رسانه‌ها آمریکایی و هالیوود شتاب بیشتری گرفت. برای پیگیری طرح صلح عربی، لازم بود از جو ضد عربی رسانه‌های آمریکایی و تصویر سازی علیه آنها کاسته شود تا فضایی برای پیگیری طرح صلح عربی فراهم شود. پروژه ایران‌هراسی در چنین شرایطی کلید خورد و تا امروز ادامه دارد. هرچند برجام وقفه‌ای در آن ایجاد کرد، ولی باردیگر مخالفت مشترک اعراب و اسرائیل با این توافق به همراه روی کار آمدن ترامپ، زمینه را برای اجرای فازهای جدید ایران‌هراسی مثل سپاه‌هراسی، شیعه‌هراسی و .... فراهم کرده است. در مورد همنوایی علنی اخیر ترکیه با این جریان، متاسفانه عدم تعادل در هیات حاکمه ترکیه پس از کودتا و به گل نشستن سرمایه‌گذاری‌ها و سیاست‌های اشتباه حکومت ترکیه بعد از تحولات سال 2011، باعث شده حاکمان این کشور در جهت مخالف منافع ملی‌شان قرار بگیرند. به ویژه بعد از استقبال شاهانه از اردوغان از سوی پادشاه عربستان به مثابه یک سلطان، ظاهرا تلاش‌های عربستان برای اضافه کردن ترکیه به پیوند دیرین عربستان و لابی‌های اسرائیلی در تلاش‌های ایران هراسانه تشدید شده است.

اوج گرفتن امواج ایران هراسی با نزدیک‌تر شدن لابی‌های عربی و اسرائیل

از سوی دیگر جنجال سازی بر سر برنامه هسته‌ای ایران که همزمان شد با کلید خوردن طرح صلح عرب در سال 2002، یکی از مهم‌ترین ابزارهای ایران هراسی با امنیتی کردن پرونده هسته‌ای ایران در دهه گذشته بوده است. بعد از برجام نیز لابی‌های عربی و اسرائیلی تلاش کرده‌اند رفتار منطقه‌ای ایران را جایگزین پرونده هسته‌ای ایران به منظور امنیتی نمودن مجدد پرونده ایران بنمایند. بعنوان یک قاعده کلی هرگاه لابی‌های اسرائیلی و عربی به هم نزدیک شده‌، امواج ایران‌هراسی نیز اوج گرفته است. سه دوره مشخص در‌این‌باره عبارتند از پروسه صلح اسلو، طرح صلح عربی و همسویی این دو در مخالفت با برجام. در این مسیر تبلیغات گسترده در دامن زدن به اختلافات شیعه و سنی، عرب و عجم جایگاه ویژه‌ای داشته است. بعنوان مثال طرح ادعای موهوم هلال شیعی توسط ملک عبدالله، پادشاه اردن به فاصله کوتاهی بعد از ارائه آن توسط موسسه واشنگتن برای مطالعات خاورنزدیک که از مهم‌ترین اندیشکده‌های وابسته به لابی‌های اسرائیلی در آمریکاست صورت پذیرفت یا ایده اولیه پیشنهاد طرح صلح عربی و ایجاد دو کشور که توسط ملک عبدالله، ولیعهد و کفیل وقت پادشاهی عربستان در سال 2002 در اجلاس اتحادیه عرب توسط تام فریدمن، ستون‌نویس نیویورک‌تایمز انجام شد که سال‌ها رئیس دفتر این روزنامه در سرزمین‌های اشغالی بود.

نیاز ترکیه به طرحی نو و نگاهی جدید به همکاری‌های منطقه‌ای

در نهایت در مورد پیوستن ترکیه به این دو در دامن زدن به ایران‌هراسی، قطعا این موضوع یک خطای راهبردی و بسیار زیانبار برای ترکیه خواهد بود. اوضاع عربستان و رژیم اسرائیل بعنوان دو رژیمی که حیاتشان وابسته به بحران‌های مصنوعی خارجی است و حداقل تا قبل از تحولات عربی 2011 خود را بازنده مطلق تحولات منطقه می‌دیدند، با اوضاع ترکیه به عنوان یک کشور ریشه‌دار و دارای عناصر متعادل قدرت که همچون ایران منافعش در قبال حفظ نظم در خاورمیانه تامین می‌شود، کاملا متفاوت است. متاسفانه ترکیه از سال 2011 به این سو، گروگان مواضع نسنجیده و شتابزده دولتمردان این کشور شده و اصرار دولتمردان این کشور بر این اشتباهات، وضعیت داخلی ترکیه را به بی‌ثباتی کشانده و در خارج از مرزها هم این کشور را منزوی کرده است. ترکیه در منطقه شریکی بهتر و مطمئن‌تر از ایران نمی‌یابد و دولتمردان این کشور باید بدانند لزوما تعریف و تمجیدهای مقامات و شخصیت‌های برخی کشورهای عربی و رژیم اسرائیل به علت علاقه به ثبات این کشور نیست. بدون شک ترکیه به طرحی نو در سیاست خارجی و نگاهی جدید به موضوع همکاری‌های منطقه‌ای خود نیاز دارد.

دکتر میر یوسف علوی - تحلیلگر مسائل منطقه