«آخرین شوروی» در افغانستان

گنادی به خاطر ترس از خائن شناخته شدن توسط ارتش شوروی به اوکراین باز نمی‌گردد. او و 300 نفر دیگر همگی این وضعیت را دارند، اما گنادی داستانی متفاوت دارد.

فیلم مستند «آخرین شوروی» در افغانستان به زندگی کنونی گنادی در افغانستان می‌پردازد. او با یک زن افغان ازدواج کرده و نزدیک به سی سال است در این کشور زندگی می‌کند و نامش گنادی نیک محمد شده است. گنادی با تلاش فراوان برادرش را در اوکراین پیدا می‌کند و تصمیم می‌گیرد به کشورش بازگردد. فیلمساز فیلمش را از افغانستان آغاز می‌کند و در سفر او پس از سی سال به کشورش با او همراه است. او پس از سه دهه به کشورش باز می‌گردد و مورد استقبال برادرش قرار می‌گیرد، اما در این میان هستند کهنه سربازانی که او را در جمع خود نمی‌پذیرند و معتقدند او به کشورش خیانت کرده و نباید به او اطمینان کرد‌. حالا او در هر دو کشور غریبه است. در زادگاهش که 18 سال زندگی کرده یک خائن محسوب می‌شود و فقط با فرمان عفو عمومی توانسته باز‌گردد و در افغانستان هم یک اجنبی که لقب سربازان روس است، نامیده می‌شود.

آخرین شوروی در افغانستان به قسمتی از جنگ طولانی شوروی در افغانستان می‌پردازد که تا به حال دیده نشده است. یک سرباز برای کشوری به جنگ فرستاده شده که الان وجود خارجی ندارد و در افغانستان هم هر روز در معرض تهدید جدی قرار دارد و این سوال را مطرح می‌کند که سرنوشت بازماندگان یک جنگ بی هدف و تجاوز یک ابرقدرت به کشوری دیگر چه خواهد شد؟ این اتفاق در همین روزگار دوباره در افغانستان و عراق در حال تکرار است و مشخص نیست سی سال بعد چه داستان‌هایی به وجود خواهد آمد؟

فیلم با یک سوال و تردید به پایان می‌رسد‌. گنادی حالا نمی‌داند باید چه کند و به این فکر می‌کند که به اتفاق خانواده‌اش به اوکراین بازگردد تا بتواند زندگی بهتری داشته باشد و این طنز تلخ روزگار است که سرباز یک کشور مهاجم در کشوری که به قصد جنگ رفته حالا خانه و خانواده دارد و دختر کوچکش برای سفر پدر اشک می‌ریزد.

آخرین شوروی در افغانستان علیرغم پرداختن به جنگی در دو دهه پیش موضوعی امروزی و معاصر دارد و در گونه فیلم‌های ضدجنگ قرار می‌گیرد. گونه‌ای از فیلمسازی که با پرداختن به داستان آدم‌های معمولی درگیر یک جنگ می‌خواهد پرسشی جدی برای سیاستمداران و جنگ افروزان طرح کند. زندگی گنادی نمونه کاملی از انسان‌هایی است که قربانی جنگ‌هایی می‌شوند که در تاریخ برای چرایی و نتیجه آن همواره یک علامت سوال بزرگ وجود دارد. جنگ‌هایی که گویی هر روز در یک نقطه جهان بر افروخته می‌شوند و پایانی برای آن‌ها نیست.

علیرضا قاسم بریشی