خزان حافظه

همین مساله سبب شد برای پاسخگویی به بعضی از این پرسش‌ها صفحه مشاوره امروز را به این موضوع مهم اختصاص دهیم.

زوال عقل یا دمانس از بیماری‌های مغزی است که به طور معمول سنین سالمندی زمان بروز آن است و آلزایمر شایع‌ترین نوع زوال عقل به شمار می‌رود. این بیماری به طور معمول در سن زیر 65 سالگی نادر است، اما هرچه سن بالاتر برود احتمال ابتلا به آن بیشتر می‌شود به صورتی که در سنین بالای 80 سال شیوع آن به بیش از 20 درصد می‌رسد. این بیماری به واسطه علائم خود به طور جدی تمام اعضای خانواده فرد مبتلا را درگیر می‌کند.

اختلال حافظه در آلزایمر چگونه است؟

علامت اصلی آلزایمر وقوع اختلال جدی در حافظه است، به صورتی که فرد در انجام وظایف روزمره‌اش دچار مشکل می‌شود. نکته بسیار مهم این که در مراحل آغازین و میانی آلزایمر تقریبا فقط حافظه کوتاه مدت آسیب می‌بیند، به گونه‌ای که فرد با وجود توانایی مناسب در یادآوری وقایع دور در یادآوری اتفاقات اخیر بشدت دچار مشکل می‌شود. این در حالی است که بسیاری افراد گمان می‌کنند سالمندی که قادر به یادآوری اتفاقات سال‌های دور است از خطر آلزایمر هم به دور است. این اختلال حافظه به طور معمول به صورت یادآوری جای وسایل و تکرار حرف‌ها به فاصله نزدیک خود را نشان می‌دهد.

مسائل قانونی مرتبط با بیماری آلزایمر

اگر علائم بیماری آلزایمر را که در بالا اشاره شد با خود مرور کنیم کاملا درمی‌یابیم که محتمل است فرد مبتلا در انجام معاملات و خرید و فروش به مشکل بر بخورد. بسیار پیش می‌آید که این افراد مورد فریب قرار می‌گیرند و اموال و املاک خود را که حاصل دسترنج یک عمر است با قیمت پایینی واگذار می‌کنند. البته در صورتی که برای پزشکی قانونی محرز شود که فرد فاقد قدرت تشخیص مناسب در زمان معامله بوده امکان ابطال معامله وجود دارد، اما با توجه به دشواری روند قانونی آن و نیاز به وجود اسناد متقن به خانواده همه افراد مبتلا توصیه می‌شود که در اسرع وقت نسبت به گرفتن حکم پزشکی قانونی درباره ناتوانی فرد در مدیریت امور مالی خود اقدام کنند و به همه افرادی که قصد معامله با فردی مسن را هم دارند توصیه می‌شود پیش از معامله از صحت و سلامت عقل طرف معامله اطمینان حاصل کنند.

آلزایمر قابل درمان است؟

تا چند دهه پیش بیماری آلزایمر درمانی نداشت و فرد مبتلا به دلیل سیر پیش‌رونده روز به روز بدحال‌تر می‌شد و در نهایت پس از تخریبی آزارنده زندگی‌اش پایان می‌یافت، اما در سال‌های اخیر داروهای مختلفی برای کنترل علائم بیماری آلزایمر ساخته شده و خوشبختانه هم اکنون در کشور ما نیز با قیمت مناسب در دسترس است. البته اثر این داروها در مرحله اولیه و خفیف بیماری بسیار بیشتر و موثرتر است، اما نکته مهم که خانواده‌ها حتما باید بدانند این که نقش اصلی این داروها جلوگیری یا کند کردن سیر مخرب بیماری است و در واقع احتمال این که فرد با دارو حافظه‌اش برگردد بسیار کم است و تقریبا نمی‌توان انتظار داشت فرد به وضعیت اولش برگردد.

علائم دیگر آلزایمر

بجز اختلال حافظه که مشکل اصلی در آلزایمر است علائم دیگری مانند مشکل در حرف زدن، ناتوانی در انجام کارهای شخصی و برنامه‌ریزی و محاسبه از جمله مشکلات و تظاهرات جدی آلزایمر است. در این بیماری با گذشت زمان علائم ممکن است تشدید پیدا کند و فرد دچار اختلال رفتاری مانند بیقراری، اختلال حرکتی و ناتوانی در کنترل ادرار و مدفوع نیز بشود.

بدبینی در مبتلایان به آلزایمر

یکی از مشکلات جدی بیماران که به اختلاف در خانواده منجر می‌شود بدبینی فرد مبتلا به دیگر افراد خانواده است. در واقع فرد مبتلا که توانایی یادآوری اتفاقات اخیر را از دست داده، ممکن است به این باور برسد که وسایلی که پیدا نمی‌کند توسط دیگر اعضای خانواده دزدیده شده و با تشدید این باور ممکن است فرد به این توهم بیفتد که فرزندان و بستگانش به قصد بالا کشیدن اموالش قصد کشتن او را دارند. این بدبینی‌ها ضمن ایجاد درگیری در خانواده، احتمال همکاری فرد برای مراجعه جهت درمان را هم کم می‌کند.

آلزایمر ارثی است؟

آلزایمر جزو بیماری‌هایی است که گرچه عوامل مختلفی چون وراثت نیز در آن دخیل است، اما عامل اصلی آن مشخص نیست. اما توصیه می‌شود در افرادی که یک یا چند نفر از بستگانشان دچار آلزایمر بویژه در سنین زیر 60 سال هستند نسبت به مشاهده اختلالات حافظه توجه بیشتری شود و به محض مشاهده هر گونه مشکل فورا به پزشک متخصص مراجعه کنند.

خانه سالمندان

در فرهنگ ما باور جمعی این است که فرزندانی که مادر یا پدر مبتلا به بیماری خود را برای اقامت به خانه سالمندان بسپارند مورد شماتت قرار می‌گیرند. واقعیت این است که افراد مبتلا به آلزایمر به واسطه ماهیت بیماری خود قادر به درک شرایط محیطی نیستند و اصولا در یاد ایشان نمی‌ماند که در کجا هستند و توسط چه کسی نگهداری می‌شوند. از طرف دیگر، به وضوح مراقبت افراد مبتلا به آلزایمر در خانه سالمندان تخصصی‌تر و مناسب‌تر از خانه است. علاوه بر این، برای فرزندان چقدر سخت و فرسوده‌کننده است که در برابر چشم خود سیر رو به پسرفت عزیز خود را ببینند. البته اگر فردی خود قادر به نگهداری از والد مبتلایش است و از این اقدام حس خوبی دارد چه خوب است که خود عهده‌دار این مسئولیت شود، اما اگر یکی از این شرایط موجود نباشد به نظر اقامت سالمند مبتلا در خانه سالمندان می‌تواند مفیدتر، امن‌تر و عاقلانه‌تر باشد.

دکتر محمدرضا شالبافان - روانپزشک و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران