زون بـدشانس

از بینگ بگیرید تا اکس‌باکس. در این میان، دستگاه پخش‌ موسیقی زون (Zune) را می‌توان از جسورانه‌ترین محصولات مایکروسافت دانست که جلوی یکی از انقلابی‌ترین و پرفروش‌ترین محصولات تاریخ دیجیتال قد علم کرد.

از آرگو تا زون 30

دستگاه‌های زون را می‌توان ادامه‌ای بر MSN موزیک مایکروسافت دانست. جالب اینجاست که خود سرویس موسیقی MSN هم در سال 2004 برای رقابت با سرویس فوق‌‌محبوب اپل یعنی آی‌تیونز (iTunes) ایجاد شده بود! تنها پس از دو سال از تاسیس این سرویس، مایکروسافت به این نتیجه رسید که MSN Music قدرت رقابت با آی‌تیونز را ندارد و در سال 2006، یعنی زمان کمی پیش از معرفی زون، بستن این سرویس را اعلام کرد.

نخستین نسل دستگاه‌های زون با همکاری نزدیک مایکروسافت و توشیبا طراحی شد و عملا بازطراحی پخش‌کننده‌ موسیقی‌ای به نام گیگابیت اس (Gigabeat S) بود که توسط توشیبا در ژاپن تولید و عرضه می‌شد. پروژه‌ زون پیش از معرفی در مایکروسافت، با نام مستعار آرگو (Argo) شناخته می‌شد و توسعه‌دهندگانی از تیم‌های Xbox و فروشگاه موسیقی MSN روی آن کار می‌کردند.

مدل اول دستگاه‌های زون که پس از معرفی مدل‌های بعدی زون 30 نام گرفت، در نوامبر سال 2006 (یعنی پنج سال پس از معرفی آی‌پاد) با قیمت 250 دلار به بازار آمریکا عرضه شد. این مدل که از هارددیسکی 30 گیگابایتی بهره می‌برد، صفحه‌ای سه اینچی داشت و امکان استفاده از رادیوی FM هم در داخل آن تعبیه شده بود.

نخستین واکنشی که به این دستگاه جدید اتفاق افتاد، نسبت به یکی از رنگ‌های آن بود! مایکروسافت زون‌ را در سه رنگ مشکی، سفید و قهوه‌ای عرضه کرده بود، اما مسخره‌‌کردن‌ها و جوک‌ها در مورد یک دستگاه پخش موسیقی‌ای به رنگ قهوه‌ای، آن‌ هم یک قهوه‌ای بدرنگ، آن‌قدر ناجور بود که این رنگ دیگر در مدل‌های بعدی دیده نشد!

البته با وجود این جوک‌ها و برخی نقدهای منفی، استقبال از مدل اولیه‌ زون آن‌قدرها هم بد نبود. آنهایی که به‌دنبال جایگزینی در مقابل آی‌پاد بودند، زون می‌خریدند و این دستگاه با فروش 1.2 میلیونی وگرفتن 9 درصد بازار آمریکا به مقام دوم پرفروش‌ترین پخش‌کننده‌های موسیقی رسید. این جایگاه شاید در نگاه اول بد نیاید، اما در مقابل غولی به نام آی‌پاد با 63 درصد بازار اصلا امیدوارکننده نبود.

از زون 80 تا زون120

پس از فروش معمولی مدل اول زون، نوبت به زون 80 گیگابایتی و برادرهای کوچکش، زون 4 و زون 8 رسید که با نسل‌ جدید آی‌پاد اپل و سری نانوی آن رقابت کنند. زون 80 صفحه‌ 3.2 اینچی داشت و زون‌های 4 و 8 صفحاتی 1.8 اینچی. این نسل اولین زونی بود که از سیستم لمسی جدیدی به شکل مربعی با گوشه‌های گرد بهره می‌برد که میان طرفداران مایکروسافت به مربایره (Squircle) یا همان مربع-دایره معروف شده بود! البته فهرست تغییرات این نسل از زون‌ها به اینها ختم نمی‌شد.

نرم‌افزار دستگاه به‌روز شده و پشتیبانی از فرمت‌های MPEG-4 و H.264 نیز به آن افزوده شده بود. علاوه بر این، پخش پادکست، قابلیت همگام‌سازی (Sync) بی‌سیم و همچنین امکان به ‌اشتراک‌گذاری تصاویر و آهنگ‌ها با زون‌های دیگر نیز در سیستم جدید دیده شده بود.

با تمام این امکانات و برتری‌هایی که زون نسبت به آی‌پاد داشت، فروش این دستگاه هنوز رشد چشمگیری نداشت.

حتی قابلیت به‌اشتراک‌گذاری که از سوی کارشناسان حرکتی جالب و کاربردی قلمداد می‌شد تفاوتی به حال بی‌حال فروش زون نکرد. اپل کماکان با اینرسی اولیه‌ آی‌پاد و تبلیغات و بازاریابی‌اش در بازار پخش‌کننده‌های موسیقی یکه‌تازی می‌کرد.

سال ‌2008 سالی‌کابوس‌وار برای مایکروسافت و دستگاه بدشانسش بود. در ماه می ‌این سال، فروشگاه‌های زنجیره‌ای GameStop اعلام کرد که فروش زون را به‌دلیل استقبال کم مشتریان متوقف می‌کند. آمارها هم یکی از پس دیگری از سقوط فروش زون حکایت می‌کرد. حتی بالا بردن ظرفیت دستگاه و ارائه‌ زون 120 گیگابایتی در پایان سال هم چاره‌ای نکرد. گزارش‌های مالی مایکروسافت نشان می‌داد فروش زون از سال 2007 تا 2008 حدود صد میلیون دلار کاهش داشت!

از زون HD تا میراث زون

سال 2009 تقریبا همه از زون قطع امید کرده بودند. مایکروسافت پاییز سال قبل اعلام کرده بود زون‌ها دیگر به‌روزرسانی نمی‌شود و سهم بازار این دستگاه هم به رقم تأسف‌بار
2درصد افول کرده بود،اما در میانه‌ این سال و طی یک حرکت متهورانه، مایکروسافت رقیب آی‌پاد تاچ اپل، یعنی زون HD را به بازار عرضه کرد. زون HD اولین زونی بود که از یک صفحه‌ چند‌لمسی با فناوری OLEDبهره می‌‌برد. این مدل واقعا هر آنچه را از یک پخش‌کننده‌ موسیقی انتظار می‌رفت در خود داشت: وای‌فای، مرورگر و شتاب‌دهنده‌ برای بازی‌های حرکتی.اما خود مایکروسافت هم می‌دانست که دیگر دیر شده است. زون HD شانسی در مقابل آی‌پاد تاچ و حجم نرم‌افزارهایش که روز به روز بیشتر می‌شد، نداشت. در پایان اگر به آمارها نگاه کنیم، زون یک شکست مطلق به شمار می‌آید: اپل تا سال 2009 بیش از صد میلیون آی‌پاد فروخته و 3.3 میلیارد دلار هم درآورده بود. در مقابل، مایکروسافت فقط توانسته بود حدود دو میلیون زون بفروشد!

آمارها همه‌چیز نیست. با این‌که مایکروسافت در سال 2011 توقف تولید و به‌روزرسانی زون را اعلام کرد، همین امروز هم بدون آن‌که متوجه باشیم، شاهد اثرات طراحی و ساختار واسط کاربری زون هستیم. رابط کاربری «مترو» (یا با نام جدیدتر آن «مدرن») که با دستگاه‌های زون معرفی شد، به رابط استانداردی تبدیل شده که مایکروسافت در تمام محصولاتش، از اکس‌باکس تا ویندوز به کار می‌بندد. حتی فونت Segoe که در تمام این محصولات و حتی لوگوی جدید مایکروسافت استفاده شده، اولین‌بار در زون به کار رفت.

درس‌ها

اینرسی را دست‌کم نگیرید! اگر دیرتر از رقیب پا به بازار گذاشته‌اید، باید سعی کنید به نوعی این دیرکرد را جبران کنید. مایکروسافت برای شکست آی‌پاد بیش از هر چیز به ابزاری نیاز داشت که بر فاصله‌ پنج ساله‌ این دو محصول چیره شود؛ ابزاری که زون هیچ‌گاه نتوانست فراهم آورد.

اکوسیستم بسیار مهم است و قدرت امروزی سه غول فناوری یعنی گوگل، اپل و مایکروسافت بر پایه‌ آن بنا شده است. به عقیده‌ برخی کارشناسان، اکوسیستم بهتر اپل با آی‌تیونز و نرم‌افزارهایش عامل اصلی شکست زون بود.

کپی نکنید و به دنبال مزیت رقابتی باشید! مایکروسافت ابداعاتی در مدل‌های مختلف زون، بخصوص در زمینه‌ نرم‌افزار داشت، اما سخت‌افزار زون همیشه به چشم یک کپی و دنباله‌رو آی‌پاد دیده می‌شد و نه محصولی خاص و اصیل.

محمود صادقی