مکه خونین، طرحی از جنس مظلومیت شیعه

علاوه بر بازتاب جهانی آن جنایت تاریخی، رسانه‌های داخلی کشور اعم از رادیو و تلویزیون و مطبوعات پوشش کاملی از جمعه خونین مکه داشتند. همایش‌های بسیاری برگزار شد، مراجع، شخصیت‌ها، صاحب نظران و اندیشمندان بسیاری پیام دادند و این اقدام دون شأن بشریت را محکوم و اقدامات دیپلماتیک بسیاری در این حوزه انجام شد. اما در حوزه برنامه‌های رسانه‌ای، کاری به ظاهر ساده اما بسیار عمیق صورت گرفت که بازتاب‌های بسیاری داشت. آن کار ساده شامل گرافیکی بود که حکایت از دردی عمیق و پیامی جانسوز داشت. طرحی که با یک بار دیدن، غم و اندوه را بر انسان‌های آزادیخواه مستولی می‌کند.

نخستین سالگرد شهدای فاجعه منا بهانه‌ای شد تا گفت‌وگویی کوتاه با استاد جلال عطارزاده، گرافیست دو طرح ماندگار جمعه خونین مکه 1366 و فاجعه منا 1394 به ترتیب ذیل انجام شود.

آقای عطارزاده، شما بازنشسته سازمان صدا و سیما هستید. چطور شد که گذارتان به رسانه ملی افتاد؟

در سال 1366 و بواسطه گرافیکی که با مضمون فاجعه مکه کشیده بودم با بخش خبر صدا وسیما آشنا شدم و این کار مقدمه‌ای شد برای ورود حرفه‌ای من به رسانه ملی.

درباره آن گرافیک و حال و هوایی که داشتید بیشتر توصیح می‌دهید؟

شهریور ماه بود و هوا گرم و من درگیر طرح‌های دانشگاهی بودم. عادت داشتم موقع کار، رادیو گوش بدهم. ناگهان خبر ناگواری از رادیو پخش شد. شاید بدترین خبر سال 1366 همین خبر بود؛ «کشتار حجاج مکه...». خیلی از این خبر به هم ریختم و حس و شور جوانی و مسئولیتی که به عنوان دانشجوی گرافیک داشتم مرا وادار کرد که برای این موضوع یک کار هنری انجام بدهم و به رونامه برسانم تا با خبرهای مربوط به آن چاپ شود. طرح گرافیکی دیر آماده شد. تقریبا ظهر بود و دیگر کار از کار گذشته بود و روزنامه‌ها روی گیشه قرار گرفته بودند. ولی من کاری را انجام داده بودم و باید به جایی می‌رساندم که مورد استفاده قرار گیرد. با هزاران دردسر کار را به پخش خبر صدا‌وسیما رساندم و سپس به طرف خانه برگشتم. وقتی به خانه رسیدم، ساعت از 7 عصرگذشته بود و تا ساعت 9 شب منتظر ماندم تا کارم را از خبر تلویزیون ببینم. خلاصه این کارگرافیکی چند روز متوالی از تلویزیون پخش می‌شود و این طرح گرافیکی مقدمه‌ای برای حضور من به عنوان گرافیست در خبر صدا‌وسیما می‌شود.

طرح دومی که برای فاجعه منا زدید شباهت‌ها و تفاوت‌هایی به طرح اول دارد، درباره طرح دوم بیشتر توضیح می‌دهید؟

برای طرح سال 94، کار سال 66 را دوباره طراحی کردم و سعی کردم همان کار را به نوعی به روز کنم که به این شکل شد. ایده من در طرح دوم این بود که آرم سازمان ملل را هم آوردم و در آن نام سال‌های حادثه اول 1366(1987) و سال 1394(2015) حادثه دوم را ذکر کردم و نمره (2 -) به عملکرد سازمان ملل در تصویر دادم. همچنین از علامت سوالی استفاده کردم که معلوم نیست من به عنوان هنرمند با توجه به تکرار این حوادث و سکوت سازمان ملل، در چه سالی نمره منفی سه را به عملکرد سازمان ملل بدهم.

محمد زند کریمخانی/ روزنامه‌نگار