ائتلاف بین‌المللی علیه آل‌سعود

ائتلافی که مورد حمایت افکارعمومی در کشورهای اسلامی است. به عقیده وی، در آینده نه‌چندان دوری عربستان ناگزیر خواهد شد به تعقل برگردد و افراد عاقل، با تدبیر و حکمت باید امور عربستان را مدیریت کنند.

با توجه به شیطنت‌هایی که عربستان در منطقه انجام می‌دهد و سابقه بدرفتاری حاکمان جدید عربستان علیه کشورمان، ارزیابی شما از دیپلماسی ایران در برابر خصومت‌ورزی ریاض چیست؟

دیپلماسی دو طرف دارد؛ یکطرف ایران و طرف دیگر عربستان. البته طرف سوم هم محیط بین‌المللی و منطقه‌ای است. عربستان بنا به دلایلی که یکی از آنها احساس عقب‌ماندگی نسبت به ایران در شرایط منطقه‌ای است تصمیم گرفته با کشورمان از راه تقابل و خصومت وارد شود. ایران در برابر این دشمنی آشکار، راهبرد ملایمت و سعه‌صدر را در پیش گرفته اما نکته اینجاست که طرف مقابل ممکن است به‌جای این‌که این ملایمت دیپلماتیک را حمل بر حسن‌نیت کند، به حساب ضعف کشورمان بگذارد.

به‌نظر می‌رسد قدرت نفتی عربستان باعث شده آل‌سعود دچار توهم در رهبری جهان اسلام شود و به همین دلیل حاضر نیست محبوبیت روزافزون ایران در میان کشورهای اسلامی را بپذیرد؟

البته نمی‌توان جایگاه و موقعیت عربستان را در جهان اسلام نادیده گرفت. این کشور به‌عنوان کشور قدرتمند منطقه‌ای با توجه به وجود حرمین شرفین در آن دیار و امکانات نفتی فوق‌العاده‌اش، در معادلات بین‌المللی جایگاهی برای خود ایجاد کرده است که باید آن را در نظر داشت. اینها باعث شده تا همان‌طور که گفتید، عربستان انتظارات نابجایی در زمینه رهبری کشورهای منطقه عربی داشته باشد. این انتظارات از کجا برخاسته؟ از آنجا که امروزه کشورهای قدرتمند عربی از جمله عراق، سوریه و مصر به دلایلی درگیر جنگ‌های تحمیل شده هستند و در غیاب حضور موثر آنها، عربستان سعی کرده از این شرایط به نفع خود بهره‌برداری کرده و خود را پیشتاز جهان عرب قلمداد کند. این کشور به دلیل در اختیار داشتن ثروت نفتی در توهم است که می‌تواند رهبری جهان عرب را به دست بگیرد و با این سیاست عملا خود را در معرض سقوط چندجانبه قرار داده است. عربستان هم در داخل کشورش مشکلات زیادی به وجود آورده و هم در کشورهای پیرامونش از جمله عراق، یمن و بحرین موجب به وجود آمدن مشکلات عدیده‌ای شده است.

به مشکلات داخلی عربستان اشاره کردید. آیا می‌توان پیش‌بینی کرد که این مشکلات موجب قیام‌های مردمی شود؛ چیزی شبیه انقلاب‌های عربی در کشورهای مختلف جهان اسلام؟

انتظار این‌که درجامعه عربستان شاهد قیام‌هایی شبیه بهار عربی دیگر باشیم واقع‌بینانه نیست. مردم عربستان ترکیب جمعیتی خاصی دارند که بیش از 60 درصد جامعه فعلی را غیرسعودی‌ها از‌جمله کارگران و مهندسان تشکیل می‌دهند. سیستم امنیتی و سرکوب در عربستان طی 80 سال گذشته عملا از شکل‌گیری هر نوع تشکل و انجمن ممانعت کرده و کمترین اعتراضی را در نطفه خفه کرده است. همچنین اختلافات قبیله‌ای و عشیره‌ای و حتی طبقات اجتماعی بشدت سرکوب شده و با متفرق شدن جمعیت امکان رسیدن به یک اجماع در اقدام عملی را از جامعه عربستان سلب کرده است. علاوه بر این با گسترده شدن سازمان‌های مذهبی با قرائت وهابی در همه مساجد و محافل ادبی، فکری و اجتماعی عملا برای سایر مذاهب و اندیشه‌ها فضایی باقی نگذاشته که اعتراض‌ها در آنجا شکل بگیرد. حتی تحصیلکردگان غربی و روشنفکران و جامعه لیبرال عربستانی هم از داشتن یک تشکل محروم هستند.

با توجه به گرفتاری‌های بیرونی و درونی آل‌سعود، فکر می‌کنید دشمنی‌های عربستان نسبت به ایران تا کجا ادامه خواهد داشت و آینده روابط تهران ـ ریاض را چگونه می‌‌بینید؟

آنچه عربستان تاکنون انجام داده، اقداماتی است که از مراحل پایین یعنی ایجاد مشکل در منطقه و بخصوص علیه ایران شروع شده و با تحریک کشورهای مختلف و حرکت‌هایی علیه ایران در مجامع منطقه‌ای و بین‌المللی به بالاترین حد رسیده است. اختلافات میان ایران و آل‌‌سعود دیگر محدود به فاجعه منا نیست، بلکه وارد فازی شده که مقامات عربستان با گروه‌های تکفیری تعاملات تسلیحاتی و امکانات مالی و اطلاعاتی دارد و آنها را علیه ایران و مردم منطقه به کار می‌گیرند. ‌عربستان فعلا به توان مالی خود مغرور شده و با تطمیع دولت‌های غربی حتی گاهی هوس می‌کند دولت‌های چین و روسیه را هم تطمیع کند تا از این کشور حمایت کنند، اما این ظرفیت محدود خواهد بود و عربستان نمی‌تواند به این خصومت و دشمنی همیشه ادامه دهد.

اگر می‌شد صرفا با هزینه‌های تسلیحاتی کشوری را از پا درآورد، دولت سوریه 5 سال مقاومت نمی‌کرد یا یمن عامل زمین‌گیر شدن ریاض نمی‌شد. عربستان در شرایط سخت داخلی و همچنین در وضعیتی بشدت نامناسب در محیط منطقه‌ای است و همین فضای محیطی باعث می‌شود تحلیلگران پیش‌بینی کنند که در زمان نه‌چندان دوری حاکمان این کشور ناگزیر خواهند شد به تعقل بازگشته و افراد عاقل، با تدبیر و حکمت امور عربستان را مدیریت کنند.

ایران چطور می‌تواند با شکل‌دهی به ائتلاف‌های منطقه‌ای مقابل تجاوز ریاض به کشورهای اسلامی ـ مانند یمن ـ بایستد؟

مردم سوریه 5 سال است شاهد مشکلات ناشی از دخالت‌های عربستان هستند. یمن، عراق و بحرین هم قربانی اشغالگری سعودی هستند و حتی مردم چچن و جمهوری‌های آسیانه میانه هم متوجه شده‌اند که وهابیت چه بلایی سر آنها‌ آورده است. حتی کشورهای اروپایی از‌جمله فرانسه و‌ آلمان نیز به‌تدریج متوجه شدند که عامل افراطی‌گری و تروریسم از یک منشأ مذهبی با قرائت خاص و انحرافی وحشیانه‌ای سرازیر می‌شود و جایگاه آن هم برای همه روشن شده که کشور عربستان است. به این ترتیب می‌توان تصور کرد که ائتلافی همه‌جانبه علیه ریاض شکل بگیرد.

مریم شریف‌زاده / روزنامه‌نگار