در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
ابیانه دردانه کوه کرکس
در 40 کیلومتری شمال غربی نطنز جاده ای هست که از همان ابتدایش شگفت انگیز است و برای هر مسافر خسته از بیابانهای بی آب و علف جاده کاشان - نطنز خاطره انگیز.
اگر از سمت کاشان بروی به سمت نطنز تابلوی کوچکی را پس از طی کردن 45کیلومتر خواهی دید که روی آن نوشته " به طرف ابیانه " و درست زیر پای همان تابلو آبی می بینی زلا ل و خنک و گوارا.
آبی که از ابیانه سرچشمه می گیرد. روستایی اساطیری که حالا دیگر نه یک روستای کوچک و خاموش که شهری است پر از آدمهای گوناگون. یکی ازغرب و دیگری از شرق. و همه در مات و حیرت روستایی چنین شگفت انگیز و تماشایی.
روستایی که در دامنه کوههای کرکس آرمیده و نه به خود که به تاریخ و اجداد خود می بالد. راستی می دانستی که همه ابیانه ای های مهاجر به تمام دنیا ته اسم و فامیل خود حتما" کلمه ابانه را قید می کنند؛
قیاس کن این موضوع را با آنها که در ناشناخته ماندن اصل و اساسشان چه جد و جهد ها که نمی کنند و فامیلی شریفشان می شود فلانی و بساری. نامهایی همه گزاف و گزافه.
ابیانه به اعتراف تاریخ و به اعتبار آثار و بناهای تاریخی پرتنوعش یکی از استثنایی ترین روستاهای ایران و بلکه جهان است. شکوه معماری بومی و سرشار از زیبایی اش را تا نروی و نبینی درک نخواهی کرد که شنیدن کی بود مانند دیدن.
البته پیش از ابیانه هم در همان جاده منتهی به ابیانه می توانی آثار و مناظر بدیع بسیار ببینی و نمونه اش قلعه ای است که در روستای هنجن قرار دارد و دیدن شکوه و عظمت قلعه گویای تاریخی کهنه و دور است و تمدن مردمانی که زندگی محافظه کارانه را بر هر چیز دیگری ترجیح می دهند.
اکر داخل روستا بشوی گذشته از طبیعت چشم گیر و خیره کننده اش می توانی امامزاده و قلعه روستا را ببینی که قلعه البته در دست بازسازی و مرمت است. با این همه نکته پر اهمیت درباره این قلعه بافت معماری آن است که بی شباهت به ساختار معماری ابیانه نیست. خانه های پلکانی و کوچه های تو در تو.
قلعه بر بلند ترین نقطه روستا استوار است و کاملا" مشخص است که کاربرد نظامی و دفاعی داشته. پنجره های کوچک و رو به دره و مشرف به جاده که حتما" روزگاری وظیفه مراقبت و امنیت روستا را لابد بر عهده داشته است.
ابیانه را پس از گذراندن جاده ای زیبا که به جاده چالوس از نظر سرسبزی و خوش آب و هوایی پهلو می زند یافتم. در طول راه آبراه کوچکی که زیر حصاری از خاک پنهان شده و تنها دریچه های کوچک آن پیداست نظر تو را به خود جلب می کند.
خود ابیانه در ارتفاعی بالاتر از حد تصور من در کوه کرکس واقع است و در بدو ورود مان درختان سر به آسمان سائیده تبریزی با تنه های سفید و کشیده شان تور را به یاد مثنوی معنوی می اندازد و عشق مولانا به شمس و یادی که او از درخت تبریزی می کند.
ابیانه در نقطه ای خوش منظره و خوش آب و هوا و دارای موقعیت طبیعی بسیار مساعد واقع شده است. درباره ابیانه در تاریخ نوشته اند که: " در دوره صفویه هنگامی که شاهان صفوی برای ییلاق به نطنز می رفتند بسیاری از نزدیکان آنها و درباریان ترجیح می دادند در ابیانه اقامت کنند."
در بدو ورود به ابیانه و درست از آخرین پیچی که جاده دارد به ناگهان رنگ خاک عوض می شود و کبودی اش چشم را خیره می کند. شاید همین سرخی طبیعی که از عجایب طبیعت این منطقه است اصلی ترین عامل جذابیت ابیانه باشد.
اگر امروز به ابیانه بروی خواهی دید که معماری امروزی و مدرن رفته رفته جای خود را در این روستای کهن سال باز می کند و کنار هتل زیبای ابیانه ویلاهای خوش ساخت و بزرگی را می بینی که با تقلید باسمه ای از معماری حیرت انگیز بخش کهنه روستا این سئوال را به متبادر می کند که نکند این آغاز ، پایانی بر سرنوشت یکی از هزار روستای خارق العاده جهان باشد؛
بنا بر سر شماری که در سال 1361انجام شده است شمار خانه های ابیانه برابر با 500واحد برآورد شده که البته حالا شمار این خانه ها تماما بر روی دامنه پرشیبی در شمال رودخانه "برزرود" بنا شده است به صورتی که پشت بام مسطح خانه های پایین دست ، حیاط خانه های بالادست را به وجود آورده است و هیچ دیواری هم آنها را محصور نمی سازد.
در نتیجه ، ابیانه در وهله اول روستایی چند طبقه به نظر می آید که در بعضی موارد تا چهار طبقه آن را می توان مشاهده کرد. اتاقهای ابیانه به پنجره های چوبی ارس مانند مجهزند و اغلب دارای ایوانها و طارمیهای چوبی پیش آمده مشرف بر کوچه های تنگ و تاریک اند که خود به صورت مناظر جالبی درآمده اند.
نمای خارجی دیوارهای خانه های ابیانه با خاک سرخی که معدن آن در مجاورت روستاست پوشیده شده است. از آنجا که در دامنه های شیبدار ابیانه فضای کافی برای ساختن خانه های موردنیاز وجود ندارد در این روستا چنین رسم شده است که هر خانواده انبار غار مانندی در تپه های یک کیلومتری روستا، در کنار جاده و نرسیده به ابیانه ایجاد نماید.
این غارها که در دل تپه ها حفر شده اند و از بیرون تنها درهای کوتاه و محقر آن نمودار است برای نگهداری دامها و نیز آذوقه زمستانی و اشیای غیرضروری مورد استفاده قرار می گیرد.
زندگی مردم ابیانه کشاورزی و باغداری و دامداری است که با روشهای سنتی اداره می شود. بیشتر زنان در امور اقتصادی با مردان همکاری دارند. ابیانه دارای 7رشته قنات است که برای آبیاری مزارع و باغات مورد استفاده قرار می گیرد. گندم ، جو، سیب زمینی و انواع میوه به خصوص سیب ، آلو، گلابی ، زردآلو، بادام و گردو در ابیانه به دست می آید.از جاذبه های ابیانه یکی هم موزه آن است.
در این موزه که ساختمان آن تازه ساز است و خوش ساخت - که البته ربطی به معماری ابیانه ندارد - می توانی آثاری از دوران هخامنشیان تا قاجاریه را ببینی.
بافت فشرده روستا، کوچه های پیچ در پیچ ، ساباتهای (راهروهای روپوشیده) زیبا و سایه روشنهای دلپذیر ناشی از آنها، مسجد جامع و پنجره های مشبک و زیبای آن (با تاریخ ساخت 766ه.ق)، آتشکده هاریاک و حفظ آداب و رسوم زندگانی به خصوص طرز لباس پوشیدن سنتی مردم روستا مورد توجه و همگی حکایت از تاریخی کهن و فرهنگی غنی و اصیل دارد.
مردم ابیانه به سبب کوهستانی بودن منطقه و دور بودن محل آنها از مراکز پر جمعیت و راههای ارتباطی ، قرنها در انزوا زیسته و در نتیجه بسیاری از آداب و رسوم قومی و سنتی و از جمله زبان و لهجه قدیم خود را حفظ کرده اند. زبان مردم ابیانه فارسی با لهجه خاص ابیانه ای است که با لهجه های متداول در جاهای دیگر تفاوت اساسی دارد.
آنها هنوز و بویژه زنانشان لباسهای سنتی خود را به تن می کنند. شلیته های کوتاه و گشاد و روسری های گلی رنگ که رنگ قرمز گلها در متن سفید روسری بسیار تماشایی است. همان اول روستا وقتی از مغازه ای می خواهی دستی از این لباسها را بخری با قیمتی باور نکردنی روبرو می شوی. لباسها بین 80تا 150هزار تومان قیمت دارند.
این همان هویتی است که من پایتخت نشین ندارم و دربدر دنبالش هستم. معروف است که مردم ابیانه که در سرتاسر جهان پراکنده اند و هر کدام هم اتفاقا" از شغل اعتبار خوبی هم برخوردارند در روزمعینی از سال کار و کاشانه را رها می کنند و به ابیانه می آیند و با پوشیدن لباس های محلی وفاداری خود را به خاندان و تاریخ و زادگاه پدرانشان به اثبات می رسانند.
مردان شلوار گشاد و درازی از پارچه سیاه و در زنها پیراهن بلندی از پارچه های گلدار و رنگارنگ در این روز بخصوص به تن می کنند تا هویت با ارزش خود را پاس بدارند. قدیم ترین اثر تاریخی ابیانه آتشکده ای است که مانند دیگر بناهای ده در سراشیبی قرار گرفته است.
آتشکده ابیانه را نمونه ای ازمعابد زردشتی دانسته اند که در جوامع کوهستانی ساخته می شد.
مهم ترین بنا و اثر تاریخی این روستا یک باب مسجد جامع و قدیم ترین اثر تاریخی این مسجد منبر چوبی منبت کاری آن است که در سال 466هجری قمری ساخته شده است. مسجد قدیمی دیگر ابیانه مسجد برزله است که دارای فضای دلبازی است و روی لنگه در شرقی آن سال 701ه.ق. نوشته شده است که مربوط به دوره ایلخانان است.
مسجد تاریخی دیگر ابیانه مسجد حاجتگاه است که کنار صخره ای در کوهستان بنا شده و بر در ورودی شبستان آن تاریخ 952ه.ق. مشاهده می شود. درابیانه همچنین دو زیارتگاه هست که یکی مرقد شاهزاده عیسی نام دارد و دیگری با نام شاهزاده یحیی در جنوب روستا ست که به گفته اهالی فرزندان امام موسی کاظم ع بوده اند؛ و زیارتگاه دیگر ابیانه قدمگاه نامیده می شود.
از جمله جاها و اماکن دیدنی دیگر ابیانه می توان از خانه غلام نادرشاه و خانه نایب حسین کاشی نام برد.غروب است و باید بازگردیم و ما باز می گردیم و ابیانه همچنان بر سر جای خود استوار است.
نه چشم انتظار کسی است که غروبش دلگیر شود و نه دچار غرور و تکبری که تو را دلسرد و نا امید کند. می رویم و می دانیم که روزی روزگاری دوباره به ابیانه باز خواهیم گشت.
احمد جلالی فراهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
