جمهوری ترکیه، سرزمین گذرگاه‌ها

آرمان مصطفی کمال «آتاتورک» رهبر و بنیانگذار جمهوری ترکیه که با دست به آن اشارت دارد، پیروی از اروپا، پیش به سوی غرب است. پس از حضور و رقابت احزاب چپ و راستگرای لائیک، ملی‌گرا، در صحنه سیاسی ترکیه، همواره به توصیه آمریکا، نظامیان کمالیست (لائیسم به سبک ترکی) بودند که رافع مشکلات سیاسی و بن‌بست‌های اجتماعی در ترکیه می‌شدند.

پس از آن که جمعی منشعب از یاران سابق مرحوم پروفسور«نجم‌الدین اربکان» طی تشکیل حزب عدالت و توسعه در جمهوری ترکیه و با برگزاری انتخابات به قدرت رسیدند و حکومت تشکیل دادند، ثبات و ترقی اقتصادی، جایگزین رکود اقتصادی ثابت قدم در جمهوری ترکیه شد. استاندارد سطح زندگی و رفاه در ترکیه ارتقا یافت، سنت کهن هدایت و مدیریت نظامیان کمالیست به حاشیه رانده شد تا فضایی برای تنفس دموکراسی ایجاد شود. حکومت حزب عدالت و توسعه ترکیه، در سال 2005 به صورت شفاف به «واقعیت کردی» ترکیه اذعان کرد. از آن زمان طی اقداماتی بی‌سابقه، رادیو و تلویزیون به زبان کردی و نیز درس‌های اختیاری زبان کردی در دانشگاه‌ها، مجاز شد.

اما پس از وقایع ناگوار موسوم به «پارک گزی» استانبول، آثار نامطلوب سیاسی و اقتصادی مداخله ترکیه در اوضاع داخلی کشورهای عراق و سوریه، بتدریج تجلی کرد. ضمن آن که ترکیه، هم به پل عبور گروه‌های تروریستی و هم به معبر فرار پناهجویان به اروپا تبدیل شد. طرح زندگی مسالمت‌آمیز مذهبی موسوم به «گشایش با علویان» در اذهان جاهل و متعصب محبوس ماند و پرونده‌اش در سازمان امور دیانت ترکیه بایگانی شد. طرح پایان درگیری نظامی و کشتار قومی 40 ساله در ترکیه موسوم به «روند صلح» با حزب کارگران کردستان، موسوم به «پ.ک.ک» پس از چند صباح موفقیت‌های اولیه، طی دسیسه‌های نژادگرایی و مداخلات جاه‌طلبانه سیاسی، دوباره با سناریوی تکراری کشتار ترک ـ کرد، آغاز شده است. برخی‌ها اردوغان را مقصر می‌دانند که چرا به «روند صلح» پایان داد. اصرار اردوغان بر این که کردها باید حزب کارگران کردستان را به خاطر کشتار انسان‌ها و نابودی خانه‌ها و شهرها، طی چند ماه درگیری‌های اخیر، مقصر بدانند، تغییری در این واقعیت ایجاد نمی‌کند که بسیاری از کردها در عوض اصرار دارند با وجود خطای «پ.ک.ک»، حکومت حزب عدالت و توسعه را مقصر واقعی است.

مقایسه و ارزیابی وضعیت چند سال قبل حکومت حزب عدالت و توسعه ترکیه با وضعیت جاری، بخوبی حجم بن‌بست بزرگی را که اردوغان در آن به‌سر می‎برد نشان می‌دهد. به این دلیل از فرآیند بسترسازی رسانه‌ای و سیاسی هواداران داخلی و خارجی رجب طیب اردوغان، برای بازنگری در سیاست‌ها و مواضعی که جمهوری ترکیه را به این وضعیت خطرناک سوق داده است، نباید زیاد تعجب‌ کرد. ولی آیا این بازنگری‌ها یا عقب‌نشینی‌ها نتیجه خواهد داد؟!

فرصت‌های پیش آمده جاری برای اردوغان، رئیس‌جمهور، وضعیتی را به وجود آورده است تا مسئولیت اشتباهات منجر به تنش در روابط ترکیه با آمریکا، روسیه، اتحادیه اروپا، سوریه، عراق، مصر، ارامنه و کردها را متوجه دیگران، از جمله دکتر احمد داوود اوغلو، نخست‌وزیر سابق ترکیه کند. حالا دکتر، مهندس «بن‌علی ییلدیریم» نخست‌وزیر جدید ترکیه؛ مامور بازسازی معضلات داخلی و ترمیم سیاست خارجی ترکیه شده است. آری در حالی که شرایط داخلی ترکیه تحت تاثیر بخشی از سیاست‌های اعمالی حکومت حزب عدالت و توسعه، بویژه شخص «اردوغان» دچار تنش شده است، لذا از سویی اردوغان طی نامه‌نگاری و اعلام پوزش در خصوص سرنگونی جنگنده روسی در سوریه، از پوتین، تمنای عادی‌سازی روابط با مسکو را می‌کند و از دیگر سو «بن‌علی ییلدیریم»، نخست‌وزیر جدید نیز در پی روند عادی‌سازی روابط با دولت جعلی اسرائیل است.

در واقع، حمایت ضمنی حکومت حزب عدالت و توسعه ترکیه از گروه‌های افراطی ـ تروریستی، به امید سقوط رژیم بشار اسد و نیز نابود ساختن ناسیونالیسم کردی، در عمل زمینه‌ساز آن شد که کابوس‌های کردی آنکارا به واقعیت تبدیل شود. شاید از میان تمام مسائل گفته شده و مهم‌تر از همه آنها، وضعیت و موقعیت اکراد است که موجبات تغییر لحن و مشی حکومت حزب عدالت و توسعه در مناسبات خارجی، روآوری آنکارا به مسکو و تل‌آویو را مهیا ساخته است. زیرا از منظر ترکیه، جایگاه جدید کردهای سوریه، تهدیدی بس خطرناک‌تر از داعش، و حتی خطر اول محسوب می‌شود. چنانچه ترکیه نیز در صحنه عمل، مبارزه با کرد‌ها را به زدن داعش، ترجیح داده است. زیرا از منظر ترکیه، داعش، جایگاه اسلامی ـ مردمی ندارد، ضمن آن‌که «ادعای ارضی» قابل توجهی هم در داخل ترکیه ندارد؛ اما اکراد، با نقشه‌های جغرافیایی در دست در راستای مطالبات خودمختاری، استقلال و... متحرک شده‌اند. اگر کشوری با نام و نشان کردی در شمال سوریه تشکیل شود و رهبر آن سرزمین(صالح مسلم، رهبرکردهای مسلح سوریه)، عبدالله اوجالان (رهبر زندانی حزب کارگران کردستان) را رهبر معنوی خود بداند و در شرایطی که بیش از ده میلیون کرد در ترکیه ساکن هستند و نیز مخالفان، معترضان، جدایی‌طلبان و حتی میلیشیاهای مسلح (پیشمرگه‌ها) اکراد در منطقه از سوی جهان غرب و صهیونیسم بین‌الملل بشدت حمایت و پشتیبانی می‌شوند. وقوع حوادث ناگوار و تغییرات ناگهانی در ترکیه و کشور‌های کردنشین منطقه، اجتناب‌ناپذیر می‌نماید.

احمد مرجانی‌نژاد / کفیل پیشین رایزنی فرهنگی ایران در آنکارا