مجازات رانندگی در حال مستی

مستی؛ تخلف یا جرم؟

براساس مواد 21 و 22 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، تعیین میزان کد جریمه‌های رانندگی براساس پیشنهاد نیروی انتظامی، وزارت دادگستری و وزارت راه و شهرسازی با هیات وزیران است؛ یکی از این کدهای جریمه، رانندگی در حال مستی یا مصرف داروهای روانگردان و افیونی است که جریمه 400 هزار تومانی را در پی دارد. از منظر قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، رانندگی در حال مستی، یک تخلف است که برای راننده متخلف جریمه در پی دارد، ولی از نظر قوانین جزایی اسلام، مصرف مشروبات الکلی در هرحال ممنوع بوده و متخلف از این حکم، علاوه‌بر حد شرعی، به واسطه رانندگی با حالت مستی، تعزیر هم می‌شود.

تشخیص مصرف مشروبات الکلی توسط متخلف، به طور معمول با دستگاه‌های تشخیص الکل که در اختیار ماموران پلیس راهنمایی و رانندگی قرار دارد، مشخص می‌شود ولی علاوه بر اینها، شرب خمر با نظر پزشکی قانونی و تشخیص وجود الکل در خون فرد، قابل تشخیص است.

علاوه بر اینها، بر اساس مقررات اثبات دعوا، مصرف مشروبات الکلی با دو بار اقرار فرد نزد قاضی، شهادت دو مرد عادل، یا علم قاضی بر اساس گواهی پزشکی قانونی یا پلیس قابل اثبات است.

مجازات مستی در قوانین

مجازات شرب خمر به عنوان یک حد شرعی، 80 ضربه تازیانه است که هم در قرآن و هم در روایات و هم در قوانین جزایی به آن اشاره شده است. اما در جامعه اسلامی، شرب خمر به صورت علنی یا دعوت به شرب خمر یا تهیه و توزیع مشروبات، علاوه بر حد شرعی، مجازات‌های دیگری را هم در پی دارد. در بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 در مواد 701 تا 704 به طور خاص به مجازات مربوط به مصرف مشروبات الکلی پرداخته است. به عنوان مثال در ماده 701 آمده است که هرکس متجاهرا و به نحو علنی در اماکن و معابر و مجامع‌ عمومی مشروبات الکلی استفاده کند، علاوه بر اجرای حد شرعی شرب خمر به دو تا شش ماه حبس تعزیری محکوم می‌شود.

طبق ماده 702 از این قانون، هرکس مشروبات الکلی را بسازد یا بخرد یا بفروشد یا در معرض فروش قرار دهد یا حمل یا نگهداری کند یا در اختیار دیگری قرار دهد به شش ماه تا یک سال حبس و تا 74 ضربه شلاق و نیز پرداخت جزای نقدی به میزان پنج برابر ارزش عرفی (تجاری) کالای یادشده محکوم می‌شود. همچنین با استناد به ماده 703 از این قانون، وارد کردن مشروبات الکلی به کشور قاچاق دانسته شده و واردکننده صرف‌نظر از میزان آن به شش ماه تا پنج سال حبس و تا 74 ضربه شلاق و نیز پرداخت جزای نقدی به میزان 10 برابر ارزش عرفی (تجاری) کالای یادشده محکوم می‌شود. رسیدگی به این جرم هم در صلاحیت محاکم عمومی است.

طبق ماده 704 نیز هرکس محلی را برای شرب خمر دایر کرده باشد یا مردم ‌را به آنجا دعوت کند به سه ماه تا دو سال حبس و 74 ضربه شلاق یا از یک میلیون و 500 هزار تا 12 میلیون ریال جزای نقدی ‌یا هر دو آنها محکوم خواهد شد و در صورتی که هر دو مورد را مرتکب شود به حداکثر مجازات محکوم خواهد شد.

تشدید مجازات برای رانندگان مست

علاوه بر مجازات‌های گفته شده در بالا، اگر فردی پس از شرب خمر، اقدام به رانندگی با وسیله نقلیه کند، به واسطه خطر جدی که برای نظم عمومی و آحاد جامعه ایجاد می‌کند، مجازات سنگین‌تری در انتظارش خواهد بود؛ کما این‌که در دیگر کشورهای جهان هم که حتی مصرف مشروبات الکلی در آنجا آزاد است، رانندگی در حالت مستی یک تخلف بزرگ محسوب شده و جریمه‌های سنگینی را برای فرد در پی دارد.

بر این اساس، در ماده 718 قانون مجازات اسلامی در بخش تعزیرات(مصوب 1375)، تاکید شده است که در تصادفات رانندگی، هرگاه راننده یا متصدی وسایل ‌موتوری در موقع وقوع جرم مست بوده یا پروانه نداشته یا زیادتر از سرعت مقرر حرکت می‌کرده است یا آن که دستگاه موتوری را با وجود نقص و عیب مکانیکی موثر در تصادف به کار انداخته یا در محل‌هایی که برای عبور پیاده‌رو علامت مخصوص گذاشته شده ‌است‌، مراعات لازم نکند یا از محل‌هایی که عبور از آن ممنوع‌ شده است رانندگی کرده، به بیش از دو سوم حداکثر مجازات ‌مذکور در مواد فوق محکوم خواهد شد.

همچنین دادگاه می‌تواند علاوه بر مجازات فوق، مرتکب را برای مدت یک تا پنج سال از حق رانندگی‌ یا تصدی وسایل موتوری محروم کند.

علاوه بر این، فردی که در حالت مستی اقدام به رانندگی کرده و با یک عابر پیاده، تصادف کرده و آسیب می‌رساند حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه محکوم می‌شود و با توجه بشدت عمل و جرم ارتکابی، ممکن است مجازات حبس هم در انتظار متخلف باشد.

شاهرخ صالحی کرهرودی - کارشناس ارشد حقوق خصوصی