انقلاب حضرت روح الله در ایستگاه حوزه

این‌که نلسون ماندلا می‌گوید «رهبری منحصر به فرد امام بود که توانست ‏با دست‏خالی، انقلاب اسلامی ایران را به پیروزی برساند.» همان نکته‌ای است که امروز پس از بیداری اسلامی برای ما روشن تر شده است. جوامع اسلامی بدون یک رهبری اسلامی در تحولات ناکام می‌مانند و همین اصل ساده رمز ابتر ماندن انقلاب‌هایی شد که چند سالی است حال و هوای آن کشورهای مسلمان منطقه را گرفته است.

کد خبر: ۹۱۰۱۰۲

مهم‌ترین ویژگی رهبری اسلامی، نه‌تنها راهبری انقلاب است بلکه پاسخ به یک سوال مهم است: «بعد از انقلاب چگونه باید کشور را اداره کنیم؟»

برای پاسخ به این پرسش، باید تحولی که رهبر کبیر انقلاب در حوزه‌ها و اندیشه سیاسی شیعه به‌وجود آوردند را مورد بررسی قرار داد. در واقع باید تاکید کرد امام خمینی(ره) پیش از آن که در جامعه ایرانی انقلاب کند، تحول بزرگی را در حوزه‌های علمیه بنیانگذاری کرد؛ تحولی که می‌توان چهار مولفه مهم برای آن برشمرد:

الف: پایه ریزی اندیشه اسلام سیاسی

آنچه گفته شد یک رویکرد تازه را از نگاه اسلام به حوزه سیاست و حکومت‌داری احیا کرد. رویکردی که بعدها توسط امام و شاگردان ایشان بیشتر تبیین شد و گفتمانی را شکل داد که هویت اسلامی را به کانون عمل سیاسی برده و مناسبات این فضا را در حوزه‌هایی مانند قدرت سیاسی و حق حکومت‌داری دچار تحولات بنیادین کرد. آنچه پیش از این گفته شد، گذار از رویکردهای سنتی به تحولی بود که امروز اساسی‌ترین وجهه فقهی در حکومت‌داری جمهوری اسلامی است.

ب ـ تحجرزدایی

امام نه‌تنها در سخنرانی‌های عمومی که در اشارات تخصصی خود به جامعه روحانیت بخصوص در آنچه به عنوان منشور روحانیت امام شناخته می‌شود یک محور مهم را همیشه مایه ضعف ترقی دینی در جامعه اسلامی دانسته است.

تحجر یا قشریگری که مهم‌ترین شاخصه‌اش از دیدگاه امام کمبود فهم، درک و تعقل دینی است، نه‌تنها در جامعه آسیب‌زاست بلکه در میان روحانیت اثرات عمیق‌تری علیه دین برجا می‌گذارد.

آنجا که امام می‌گوید: «خون دلی که پدر پیرتان از این دسته متحجر خورده است، هرگز از فشارها و سختی‌های دیگران نخورده است» حکایت از یک مبارزه پنهان و چند لایه در جامعه دینی و بخصوص حوزوی دارد.

امام متحجران را یکی از موانع عمده حرکت‌های اصیل و نهضت‌های اصلاح‌طلبانه علما و پیشگامان اسلامی می‌داند. خود او نیز در مسیر این مبارزه فکری هزینه‌های زیادی را پرداخت می‌کند و به خروج از دایره اندیشه اسلام در میان حوزویان متهم می‌شود.

پ ـ تحرک بخشیدن به حوزه

پیش از انقلاب اسلامی حوزه علمیه یکی از پدیده‌هایی که با آن مواجه بود، توجیه‌گری یا بی‌تفاوتی مطلق برخی نسبت به نظام شاهنشاهی بود.

چنین نگاهی یا در قالب خدمت آشکار یا خدمت پنهان به دربار اتفاق می‌افتاد که پیکان نقد‌های امام همواره به سوی چنین تفکری بود. این پدیده در دو سطح آشکار و پنهان موجب شده بود تحرک بخشی از بدنه حوزه نسبت به مسائل جاری کشور، کند و بی اثر باشد. از این‌رو تخریب پایه‌های چنین نگاهی یکی از مهم‌ترین رسالت‌هایی بود که امام از ابتدای علنی ساختن مبارزات به آن توجه داشت.

ت ـ الگوسازی

حوزه انقلابی شاید تعبیری باشد که دیرزمانی از استفاده آن نمی‌گذرد، اما در واقع بنیانگذار چنین رویکردی را باید امام خمینی(ره) دانست. امام با مشی خود، اظهارات و سخنرانی‌هایش و نوشته‌هایی که داشت، تلاش می‌کرد مسیری را روشن کند که حوزه علمیه باید در آن گام بردارد.

این مسیر که روح‌الله را باید الگوساز آن دانست تا امروز مهم‌ترین معیار برای سنجش حوزه تراز انقلاب اسلامی است.