جایگاه دانمارک درتکاپوهای استعماری

برده فیلیپ لاوسون در پژوهش خود درباره کمپانی هند شرقی بریتانیا می نویسد: «انگلیسی ها تا سال 1600 چیز زیادی از جزییات دنیای تجاری نمی دانستند.» مورخین دانشگاه عبری اورشلیم می نویسند: «در عمل ، تجار انگلیسی نمی توانستند بدون واسطه یهودیان با شرق معامله کنند.» این کاملا درست است و به انگلیسی ها محدود نیست. پرتغالی ها، هلندی ها، دانمارکی ها، فرانسوی ها و امریکایی ها، و تمامی اروپاییانی که راهی شرق شدند، هیچگاه بدون یاری زرسالاران یهودی قادر به آغاز و تداوم تکاپوی خویش نبودند. تکاپوهای استعماری دانمارک به تبع ارتباطات نزدیک کریستیان چهارم با زرسالاران یهودی هامبورگ و استقرار آلبرتوس دنیس در دانمارک تکوین یافت.
به دلیل این شراکت در سال  1616 کمپانی هند شرقی دانمارک» تاسیس شد و 4 سال بعد (1620)فاکتوری» (دفتر تجاری) خود را در شرق هند مستقر کرد. کارگزاران کمپانی هند شرقی دانمارک به سرعت به عنوان «دزد دریایی» در هند سوئ شهرت فراوان یافتند. در آن زمان دولت اورنگ زیب در هند به پیوندهای پنهان انگلیسی ها و دانمارکی ها و نقش مشترک شان در دزدی های دریایی به شدت مشکوک بود. امروزه بر بنیاد اسناد با قطعیت می توان این ادعای حکومت اورنگ زیب را مورد تایید قرار داد و از سهم بزرگ سرمایه انگلیسی - یهودی در راهزنی های دریایی دانمارکی ها سخن گفت. امروزه ثابت شده که در شبکه دزدان دریایی اقیانوس هند و دریای عمان و خلیج فارس که در نیمه دوم سده هفدهم توسط جان آوری انگلیسی هدایت می شد، دانمارکی ها، در کنار امریکایی ها و هلندی ها و فرانسوی ها، نقش فعال داشتند. فجیع ترین اقدام این شبکه تبهکار غارت کشتی گنج سوایی در سپتامبر 1695 بود. کشتی گنج سوایی ، متعلق به دولت هند، به حمل و نقل حجاج اختصاص داشت ؛ در آن هشتاد توپ مستقر بود، بزرگترین کشتی بندر سورت به شمار می رفت و فرماندهی آن با یکی از دریانوردان نامدار هند بنام ناخدا ابراهیم خان بود. جان آوری به کشتی فوق حمله برد و پس از جنگی سخت که به قتل 45 تن از محافظان انجامید، سرانجام دزدان وارد عرشه شدند. در این زمان ، کشتی فوق از جده عازم سورت بود و 1500 تن از زایران خانه خدا را، پس از انجام مناسک حج ، به وطن بازمی گرداند. بسیاری از مسافران زن بودند و برخی از آنان به خاندان های محترم هند تعلق داشتند. در میان مسافران شاهزاده خانمی از خاندان اورنگ زیب نیز حضور داشت.
راهزنان به مدت 3 روز کشتی را به اشغال گرفتند، کالاهای قیمتی و زیورآلات زنان را به تاراج بردند و به آنان تجاوز کردند. بسیاری از زنان خود را به دریا انداختند تا به دست مهاجمان اروپایی نیفتند. راهزنان سپس یکصد زن را به همراه خود به ماداگاسکار بردند. اینان هیچگاه به وطن بازنگشتند. از جمله اسرای نگونبخت ، شاهزاده خانم گورکانی و یک پسر خردسال از خویشان او، شاید پسرش ، بود. جان آوری این دو را به عنوان اسرای شخصی خود به جزیره سن ماری برد. ارزش طلا و جواهرات حجاج که به دست دزدان افتاد، بیش از 250 هزار پوند استرلینگ گزارش شده است. خاندان سلطنتی و اشراف دانمارک ، در پی شراکت تاریخی با یهودیان زرسالار، به تشکیل «کمپانی هند غربی دانمارک» نیز دست زدند و از این طریق در «شکار برده» در غرب آفریقا و ایجاد کشتزارهای بزرگ مبتنی بر کار بردگان سیاه در جزایر هند غربی حضور فعال یافتند. در اواخر سده هیجدهم ، هر چند بخش عمده جزایر هند غربی به انگلیسی ها تعلق داشت ولی دانمارکی ها نیز 3 جزیره را در تملک داشتند. در این زمان شش جزیره به هلند، پنج جزیره به فرانسه ، دو جزیره به اسپانیا و یک جزیره به سوئد تعلق داشت.

پیوند خاندان های سلطنتی دانمارک و بریتانیا

به دلیل همین پیوندهای تاریخی میان استعمارگران انگلیسی و دانمارکی است که ادوارد هفتم (پسر ملکه ویکتوریا و پادشاه بعدی بریتانیا) در سال 1863با آلکساندرا (دختر کریستیان نهم پادشاه دانمارک) ازدواج کرد. جرج پنجم (پادشاه بعدی انگلیس و پدر بزرگ ملکه الیزابت دوم) حاصل این وصلت است. کریستیان چهارم ، که شراکت تاریخی الیگارشی دانمارک با زرسالاران یهودی و الیگارشی بریتانیا را بنیان نهاد، از خاندان آلمانی هلشتاین - گوتورپ است.
تبار این خاندان به سران قبایل ساکسون می رسد و گویا ویتکند، اولین نیای واقعی یا اسطوره ای این خاندان ، از رهبران طوایف شورشی ساکسون علیه شارلمانی بود. از سده دوازدهم میلادی ، اعضای این خاندان کنت منطقه اولدنبورگ ، در شمال غربی آلمان ، بودند و لذا به خاندان اولدنبورگ شهرت یافتند. آنان در همین سده حکومت منطقه هلشتاین و بندر شلسویگ را نیز به دست گرفتند. بدینسان ، حکومت مناطق فوق از طریق ارث در میان شاخه های مختلف این خاندان تقسیم شد. در سال 1448 میلادی کریستیان هشتم ، کنت اولدنبورگ ، با نام کریستیان اول ، شاه دانمارک شد و سلسله آلمانی تبار اولدنبورگ را بنیان نهاد که تا سال 1863بر این سرزمین حکومت کرد. او در سال 1450 سلطنت نروژ و هفت سال بعد سلطنت سوئد را به چنگ آورد و در سال 1460 کنت هلشتاین نیز شد. در سال 1474، در زمان حیات کریستیان اول دانمارک ، امپراتور روم مقدس کنت هلشتاین را به مقام «دوک» تابع این امپراتوری ارتقا داد. پس از کریستیان ، حکومت هلشتاین و شلسویگ گاه از طریق ارث به شاه دانمارک می رسید و گاه در دست خویشان او از همین خاندان بود. کریستیان سوم ، پادشاه دانمارک و نروژ (1534-1559) از خاندان اولدنبورگ ، به عنوان یکی از نامدارترین حکام خودکامه زمان خود و مروج بزرگ پروتستانتیسم در اسکاندیناوی شناخته می شود. او ثروت هنگفت اسقف گری این کشور را، که از جمله شامل نیمی از کل املاک دانمارک بود، به تاراج برد و در سال 1536 یک کلیسای لوتری تاسیس کرد که در زیر نظارت شخص پادشاه قرار داشت. این سرآغاز گسترش آیین لوتری به سراسر اسکاندیناوی است. این غارتگر بزرگ موقوفات نیای کریستیان نهم (پدرزن ادوارد هفتم پادشاه بریتانیا) است. از این طریق ، الیزابت دوم و سایر اعضای کنونی خاندان سلطنتی انگلیس از اعقاب کریستیان سوم دانمارک به شمار می روند.

جایگاه الیگارشی دانمارک در تاریخ ایران و روسیه

فردریک سوم ، که پس از پدرش کریستیان چهارم به تخت نشست ، همان دوک هلشتاین است که هیات اتو بروگمان و آدام اولئاریوس را به ایران فرستاد. سفرنامه اولئاریوس از منابع مهم تاریخ ایران در دوره صفوی است . فردریک هشت سال پس از سفر هیات فوق به ایران با نام فردریک سوم پادشاه دانمارک و نروژ (1670-1648) شد. فردریک سوم به عنوان بنیانگذار نظام استبدادی متمرکز و قهاری شناخته می شود که تا انقلاب 1848اروپا دوام آورد. می نویسند در دوران سلطنت او «بورژوازی به قدرت فراوان دست یافت ، بخش عمده املاک سلطنتی را خرید و برای اولین بار مناصب مهم حکومتی [دانمارک و نروژ] را به دست گرفت.»
فردریک سوم همان کسی است که ساموئل دو کاسرز (گابریل گومز یهودی) وزیر مالیه اش بود. سفر هیات فوق به ایران نیز در دهه 1630 صورت گرفت یعنی در همان زمان که ، به نوشته دایره المعارف یهود، یهودیان «یک سرویس اطلاعاتی و خبری» برای دربار دانمارک ، و به تبع آن هلشتاین - گوتورپ ، تاسیس کردند.
یکی از خاندان های یهودی مخفی که از سده هفدهم در پیرامون خاندان هلشتاین - گوتورپ (اولدنبورگ) تکاپوی خود را تداوم بخشید، خاندان لیما است. میگوئل دابرو دو لیما، رئیس هیات دن سباستیان پرتغال در دربار شاه طهماسب ، از این خاندان است. در کتاب زرسالاران (ج 4، صص 346-342) دسیسه قتل شاه طهماسب اول و کودتای شاه اسماعیل دوم را به این هیات منتسب کرده ام. نیمه اول سده هفدهم میلادی ، مقارن با سلطنت شاه صفی و شاه عباس دوم ، به عنوان دوران تکوین شبکه های متنفذ و دسیسه گر کانون های غربی و دلالان و کارگزاران هندی و یهودی ایشان در ایران شناخته می شود و در پیامد همین تکاپوست که از نیمه دوم سده هفدهم ، از دوران سلطنت شاه سلیمان (شاه صفی دوم)، فرایند انحطاط و فروپاشی دولت صفوی از درون اوج می گیرد.
این در زمانی است که ، به نوشته پیگولوسکایا، «هنوز ایران دوران رونق و اعتلای اقتصادی خود را می گذرانید و سیاحان اروپایی از آبادانی و شکفتگی آن سخن می راندند.» فرایند فوق ، کمتر از یک سده پس از سفر هیات هلشتاینی - دانمارکی به ایران ، با تهاجم افاغنه (اکتبر)1721به پایانی فجیع کشیده شد، انقطاعی دهشتناک در رشد طبیعی جامعه ایرانی پدید ساخت و بنیان های انحطاط ایران را در سده های نوزدهم و بیستم فراهم آورد. طرح هیات هلشتاینی - دانمارکی بر سرنوشت تاریخی روسیه نیز تاثیرات ژرف بر جای نهاد: از دوران پطر اول ، نوه میخائیل رومانوف ، این سرزمین را به کنام کانون های ماجراجو و دسیسه گر غربی بدل نمود و پیوندی چنان عمیق میان خاندان رومانوف و خاندان های حکومتگر آلمانی پدید ساخت که پیامد نهایی آن سلطه کامل خاندان هلشتاین - گوتورپ بر روسیه بود. در دوران پس از ملکه الیزابت روسیه (دختر پطر اول)، یعنی در بخش مهمی از نیمه دوم سده هیجدهم و تمامی سده نوزدهم و هفده سال نخست سده بیستم تزارهای موسوم به «رومانوف» از تبار پطر سوم (کارل پطر اولریخ هلشتاین - گوتورپ) بودند یعنی در اصل به خاندان هلشتاین - گوتورپ تعلق داشتند و از طریق پیوندهای گسترده خویشاوندی با سایر خاندان های حکومتگر آلمانی تبار، از جمله خاندان های سلطنتی بریتانیا و دانمارک ، مربوط می شدند. به این دلیل است که آکادمیسین تارله روسیه دوران فوق را تیول خاندان هلشتاین -گوتورپ می خواند که نام خاندان قدیمی رومانوف را بر خود نهاده بودند.
- این یادداشت بر مبنای مطالب مندرج در مجلدات اول تا پنجم کتاب زرسالاران تهیه شده است. برای آشنایی با منابع به کتاب فوق مراجعه شود.

عبدالله شهبازی