زنان و توسعه اقامتگاه‌های روستایی

در فرهنگ ایرانی و اسلامی زنان میزبانان اصلی هستند. هر وقت کسی به مهمانی به خانه‌های روستایی برود این زنان هستند که وظیفه پذیرایی از مهمان را دارند. از این ظرفیت می‌توان با یک برنامه‌ریزی مناسب بهترین بهره را برد. به این شکل که زنان با مدیریت زنانه خود می‌توانند اقامتگاه‌های روستایی و بوم‌گردی را بسیار بهتر از مردان اداره کنند. این تجربه موفق را در بسیاری از اقامتگاه‌های بوم‌گردی در حاشیه کویر ایران یا در روستاهای کردستان می‌توان دید. به هر صورت باید برای زنان و نقش آنان در توسعه صنعت گردشگری خصوصا در روستاهای ایران برنامه‌ریزی جدی‌تری صورت بگیرد.

روستاها از قدیم ستون فقرات زندگی اجتماعی در ایران بوده‌اند. روستا‌ها به عنوان یک محیط تولیدی همواره نقش مهمی در اقتصاد کشور داشته‌اند. در این بین نقش زنان روستایی بسیار پررنگ بوده است. آنان نیمی از جمعیت روستا را تشکیل می‌دادند، اما در همه فعالیت‌های اداره جامعه روستایی نقشی فعال داشته‌اند. هم‌اکنون نیز در پذیرایی از گردشگران می‌توانند نقش‌آفرین باشند برای همین در هر برنامه‌ریزی توسعه محور در روستاهای ایران باید به نقش زنان بیش از گذشته توجه کرد.

برای تحقق توسعه پایدار باید از تمام ظرفیت‌های بالقوه منابع انسانی استفاده کرد. در این میان ظرفیت زنان در صنعت گردشگری و بوم‌گردی روستایی را نمی‌توان نادیده گرفت. در واقع باید گفت زنان روستایی بخش مهمی از نیروی انسانی هستند، حضور فعال زنان در فعالیت‌های تولیدی و کشاورزی و دامداری از دیرباز مهم بوده است.

از طرف دیگر در سال‌های اخیر که رویکرد جدیدی در گردشگری به وجود آمده و بسیاری از گردشگران ترجیح می‌دهند به روستا بروند و گردشگری روستایی را تجربه کنند، زنان در پذیرایی از اقامت گرفته تا خورد و خوراک گردشگران نقش مهمی را ایفا می‌کنند، اما متاسفانه برای حمایت از این زنان هیچ برنامه جدی‌ای صورت نگرفته است. بسیاری از این زنان درآمد مستقلی ندارند و دستمزدی بابت کارهای خود نمی‌گیرند. در هیچ آمار رسمی، زنان فعال در گردشگری و بوم‌گردی جزو جمعیت فعال اقتصادی محسوب نمی‌شوند. از حق بیمه و حمایت‌های اجتماعی برخوردار نیستند. به نظر می‌رسد اگر می‌خواهیم صنعت گردشگری پیشرفته و توسعه یافته‌ای خصوصا در روستا‌ها داشته باشیم باید در این زمینه برنامه‌ریزی مناسبی انجام دهیم.

در اقتصاد روستایی و در مقوله توسعه پایدار باید به این نکته مهم بیش از گذشته توجه کرد که زنان روستایی نقش مهمی در افزایش درآمد خانواده و کاهش هزینه‌های تولید دارند. یکی از راه‌های توسعه پایدار روستا‌ها در شرایط فعلی تقویت نقش زنان در بوم‌گردی و گردشگری روستایی است. اگر این کار به‌درستی صورت بگیرد شاهد انباشت سرمایه در این بخش هستیم. زنان می‌توانند در زمینه توسعه روستای محل زندگی‌شان نقش مهم‌تری ایفا کنند. خصوصا این‌که فاصله طبقاتی میان روستاییان و شهرنشینان بیشتر شده است. همین تقویت گردشگری روستایی می‌تواند فاصله را کم کند. از طرف دیگر شاهد زنانه‌تر شدن فقر در ایران هستیم و زنان به نسبت مردان بیشتر در چنبره فقر هستند.

توسعه پایدار روستایی راهی برای بهبود زندگی زنان در ابعاد مختلف اجتماعی و اقتصادی است. در روزگار کنونی راه توسعه روستایی تنها توسعه کشاورزی نیست، بلکه می‌توان از فعالیت‌های جدید اقتصادی همچون صنعت گردشگری نیز استفاده کرد. در این بین نقش زنان را هم باید در نظر گرفت. احیای نواحی روستایی محروم از طریق متنوع‌سازی منبع درآمد برای زنان آن مناطق راهکار نوینی است که باید با برنامه‌ریزی جدی به آن توجه بیشتری کرد. در این بین زنان می‌توانند هم در اداره اقامتگاه‌های روستایی هم در فروش محصولات دست‌ساز و محصولات خوراکی خود درآمدزایی زیادی برای روستای خود انجام دهند. این موضوع علاوه بر ایجاد ثروت، موجب افزایش فرصت‌های شغلی و به تبع آن، فرصت‌های شغلی جدیدی برای زنان می‌شود و حتی جلوی مهاجرت بی‌رویه روستاییان به شهر‌ها را می‌گیرد.

توسعه صنعت گردشگری در نواحی روستایی به وسیله ایجاد تعاونی‌های زنان روستایی و بنگاه‌های کوچک مبتنی بر نقش زنان از همه ابعاد می‌تواند به آنان کمک کند.

اشتغال زنان در صنعت گردشگری می‌تواند اثرات قابل توجهی بر کاهش فقر در مناطق روستایی داشته باشد. توسعه گردشگری باید باعث افزایش استانداردهای زندگی افراد محلی، توسعه تسهیلات برای بازدیدکنندگان و گردشگران باشد. توسعه صنعت گردشگری در روستا‌ها می‌تواند مشارکت اجتماعی زنان را نیز بالا ببرد که در‌‌نهایت هم به نفع زنان و هم جامعه محلی است. در ‌‌نهایت باید با یک برنامه‌ریزی دقیق و توسعه محور از ظرفیت زنان در صنعت گردشگری به بهترین نحو استفاده کرد که سود آن به همه برسد.

فاطمه رضاپور