آداب چایی خوردن - قسمت دوم

چای آن‌قدر در میان ایرانیان ارج و قرب دارد که برای تهیه آن، انواع و اقسام لوازم را خریداری و در خانه نگهداری می‌کنند. سماور برنجی، سماور زغالی، کتری، چای‌ساز و فلاسک، همه دست به دست هم داده‌اند تا ایرانی در هر زمان و موقعیتی بدون چای سر نکند.

به‌طور مثال یکی از تفریحات ایرانی‌ها در کوهنوردی و طبیعت‌گردی، دم‌ کردن چای دودی است، آنها با آتش زدن چند تکه چوب، اقدام به تهیه چای می‌کنند یا در سماورهای زغالی، آب را به‌غایت جوش آورده و به اندازه حاضرین، چای دم می‌کنند. معمولا چای‌های دودی و زغالی را با استکان‌های کوچک بلوری یا در فنجان‌های دسته‌دار فلزی می‌نوشند. این دو نوع چای آن‌قدر طرفدار دارد که حتی چای نخورها هم نمی‌توانند سهم خود را به عشاق چای ببخشند.

وابستگی به چای در میان ایرانیان آن‌قدر بالاست که در ابتدای سفر و در آن کشاکش جمع‌آوری اسباب و وسایل و ساکت کردن بچه‌ها و هماهنگی با قوم و آشنا، زیر کتری را روشن کرده و در لحظه آخر فلاسک خود را از آب‌جوش پر می‌کنند و بهترین تی‌بگ‌ها و استکان‌ها را در سبدی اختصاصی جای می‌دهند و هر 50 کیلومتر، خستگی را با چای از تن خود، همراهان و به‌ویژه
راننده می‌زدایند.

چای آن‌قدر به زندگی ایرانی‌ها گره خورده که حتی رنگ آن برایشان مهم است، یعنی ممکن است کسی درباره رنگ خورشت قورمه‌سبزی که می‌خورد، نظری ارائه ندهد، اما قطعا درباره رنگ چای که قرار است بنوشد، حساس است. به‌طور مثال در طایفه «چنانه» در جنوب ایران چای بسیار غلیظ نوشیده می‌شود و اگر میزبانی چای کمرنگ برای مهمان خود بیاورد، با شکایت مهمان مواجه خواهد شد و حتی «ترک‌ها» برای چای کمرنگ ضرب‌المثلی دارند و هر‌گاه چای کمرنگ ببینند به طنز و شوخی می‌گویند: «انگار پاسبان دیده رنگش پریده!»

چای را با انواع و اقسام گیاهان دیگر نیز سرو می‌کنند، گل گاو‌زبان، آلبالو، به‌لیمو، زنجبیل، گل نسترن، زیرفون، اکلیل کوهی، گزنه، اسطوخودوس، نعناع، گلپر، بهارنارنج، چلتوک برنج از گیاهانی هستند که چای را برای ارائه طعمی متفاوت همراهی می‌کنند و لذت نوشیدن آن را چند برابر می‌سازند.

ایرانی‌ها صبح خود را با چای آغاز می‌کنند و بسیاری از آنها قبل از رفتن به رختخواب در شب، چای می‌نوشند. چای شیرین یکی از ارکان اصلی صبحانه ایرانی است، یعنی ممکن است پنیر، کره، سرشیر، عسل و مربا جای خود را به تخم‌مرغ آب‌پز، نیمرو و املت بدهند، یا حلیم و کله‌پاچه یکه‌تاز سفره صبحانه شوند، اما چای هیچ وقت جای خود را با چیزی عوض نمی‌کند. به قول عشاق: «‌صبحانه را از من بگیر، اما چای را نه»