سلیاک؛ بیماری که خوردن نان را غیرممکن می‌کند

نان یکی از اصلی‌ترین مواد مصرفی مردم جهان است و بیشتر ما خیلی راحت به آن دسترسی داریم و از آن تغذیه می‌کنیم. بی‌خبر از آن‌ که شماری از افراد هستند که نمی‌توانند این ماده غذایی را مصرف کنند و به نوعی بدن آنها تحمل نان را ندارد. این افراد به نوعی بیماری گوارشی موسوم به سلیاک مبتلا هستند که از نوعی واکنش ایمنی نسبت به گلوتن رنج می‌برند.

کد خبر: ۸۲۲۹۹۷

بیماری سلیاک به طور ژنتیک افراد را در همه سنین در معرض خطر قرار می‌دهد، ولی بیشتر از اواسط دوران نوزادی شروع می‌شود. بیماری با نشانه‌هایی مثل اسهال مزمن، کاهش وزن و خستگی همراه است، اما در برخی موارد، این اختلال بدون علامت می‌شود. سلیاک در واکنش به پروتئین گلوتن که در گندم، جو و امثال آن وجود دارد ایجاد می‌شود. التهاب و انهدام پوشش درونی روده کوچک در بیماری سلیاک از طریق واکنش حساسیت‌زای بدن نسبت به گلوتن موجود در رژیم غذایی ایجاد می‌شود. این اختلال مزمن گوارشی به سوء جذب مواد معدنی و مواد مغذی منجر می‌شود. در حال حاضر هیچ درمانی برای بیماری سلیاک کشف نشده و تنها درمان موجود، استفاده از رژیم‌های غذایی فاقد گلوتن و رعایت این اصل برای مبتلایان است. در آمریکا به طور تقریبی از هر 133 نفر، یک مورد به این اختلال مبتلا است و باید از رژیم‌های فاقد گلوتن استفاده کند.

در سلیاک، آنتی‌بادی‌های بدن به پوشش درونی روده‌ حمله کرده و باعث آسیب رساندن به آنها و صاف شدن و نابودی پرزهای روده کوچک می‌شود. در نتیجه چربی‌ها، پروتئین‌ها، ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق مدفوع دفع می‌شود که در نهایت سوء تغذیه را به دنبال دارد.

علائم هشداردهنده

فرد مبتلا به اختلال گوارشی سلیاک معمولا با معده درد به پزشک مراجعه می‌کند، در حالی که برخی افراد علائمی مثل تحریکات پوستی از خود نشان می‌دهند. علامت‌ها و نشانه‌های بیماری سلیاک از خفیف تا شدید متفاوت است. البته در برخی موارد هم مبتلایان هیچ‌گونه علامتی از بیماری ندارند. در موارد خفیف، بیمار تنها نشانه‌هایی از خستگی و کم‌خونی دارد یا فقط درد بسیار خفیفی از ناراحتی شکمی مثل نفخ شکم و ایجاد گاز اضافه در معده احساس می‌کند. درواقع، این بیماری اختلالی همیشگی است و اثرات آن در دوره‌های مختلف زندگی بیمار ممکن است متغیر باشد. البته در این میان، بعضی نشانه‌ها علاوه بر ناحیه شکم، دیگر اندام‌ها را نیز ممکن است درگیر کند. علائم ایجاد شده به دلیل سوءجذب و سوءتغذیه ناشی از این اختلال بروز می‌کند.

شایع‌ترین نشانه‌ها

گرفتگی‌ها و انقباضات شکمی، نفخ و گاز معده، درد استخوانی و مفصلی، افسردگی، اسهال، خون‌مردگی، احتباس مایعات، التهاب و خونریزی معده، ضعف عمومی و خستگی، چرب شدن مدفوع، ناباروری، احساس گرسنگی دائمی، کم‌خونی فقر آهن، تحریک‌پذیری، سوءتغذیه، زخم‌های دهانی، تحلیل عضلانی، ضعف عضلانی و گرفتگی‌های ماهیچه‌ای، حالت تهوع و استفراغ، آسیب‌های عصبی (احساس سوزن سوزن شدن در پاها)، خونریزی بینی، کمبود مواد غذایی، چاقی، پوکی استخوان، حملات اضطرابی، تحریکات پوستی، مشکلات معده‌ای و سر و صدای معده، ظاهر رنگ پریده، سرگیجه، کمبود ویتامین‌های B12، D و کاهش وزن.

کاهش وزن: این حالت از جمله شایع‌ترین علائم بیماری سلیاک است. بسیاری از افراد بالغ مبتلا به این بیماری فاقد هر گونه علائم گوارشی هستند، اما جذب نشدن مواد مغذی به دلیل ناتوانی درمصرف بسیاری از مواد غذایی ممکن است مشکلات دیگری را چون کاهش وزن و سوءتغذیه در فرد ایجاد کند. فرد همراه با کاهش وزن با علائمی چون کم‌خونی، خستگی، پوکی استخوان، زخم‌های دهانی، ناباروری یا سقط جنین، سوزن سوزن شدن و بی‌حسی دست‌ها و پاها روبه‌رو می‌شود.

تحریکات پوستی: در برخی موارد، سلیاک باعث ایجاد خارش پوستی و جوش‌های تاول‌دار می‌شود که با احساس سوزش شدید در اطراف آرنج، زانو، پوست سر و ناحیه پشت آغاز می‌شود. برجستگی‌های قرمز و خارش‌دار با حالت پوسته پوسته از دیگر نشانه‌ها به شمار می‌رود. این تحریکات پوستی غالبا در دوراه نوجوانی آغاز می‌شود و در مردان به‌مراتب شایع‌تر از زنان است.

نشانه‌های هشداردهنده در کودکان

علائم بیماری سلیاک ممکن است در دوران کودکی نیز آغاز شود. وقتی والدین به نوزادان مواد غذایی حاوی گلوتن می‌دهند نیز ممکن است علائم سلیاک را ایجاد کند. استفراغ، نفخ شکم، درد، اسهال و تحریک‌پذیری جزء این علائم هستند. این بیماری سرعت رشد را کاهش می‌دهد یا حتی زنده ماندن را برای آنها دشوار می‌کند. دندان‌های کودکان مبتلا به سلیاک سوراخ شده و علاوه بر بی‌رنگ شدن، تغییر شکل هم می‌دهند. به دلیل ژنتیکی بودن این بیماری، محققان بر این باورند کودکانی که یکی از والدین یا خواهر و برادر آنها مبتلا به این اختلال هستند، باید حتما تحت بررسی قرار گیرند.

افراد در معرض خطر

با وجود این‌که هنوز علت دقیق ابتلا به سلیاک کاملا مشخص نشده، بسیاری از پزشکان و محققان بر این باورند که وجود برخی عوامل می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را در افراد افزایش دهد. ابتلای یکی از اعضای درجه یک خانواده به سلیاک؛ قرار گرفتن در معرض ماده گلوتن پیش از سه ماهگی؛ وقوع اتفاقاتی در زندگی مانند استرس عاطفی، بارداری یا جراحی در افرادی که مستعد ابتلا به این بیماری هستند؛ ابتلا به بیماری‌هایی چون دیابت نوع یک، تیروئید یا دیگر بیماری‌های خودایمنی؛ برخی اختلالات ژنتیکی از قبیل سندرم‌داون یا سندرم ترنر از جمله عواملی هستند که می‌تواند احتمال ابتلا به سلیاک را در افراد مستعد بالا ببرد.

گزینه‌های درمانی پیش‌‌رو

مبتلایان به سلیاک در صورت کمبود انواع ویتامین‌ها، با مصرف مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی تا حدی بهبود پیدا می‌کنند و مشکل کمبود ویتامین در آنها تحت کنترل قرار می‌گیرد. از این قبیل مکمل‌های مواد معدنی و ویتامین‌ها می‌توان به آهن، کلسیم، ویتامین D، روی، مس، اسید فولیک و دیگر ویتامین‌های B اشاره کرد. درصد کمی از مبتلایان به سلیاک به رژیم‌های فاقد گلوتن جواب نمی‌دهند. پزشکان برای این افراد، داروهای استروئیدی تجویز می‌کنند. گوشت قرمز، ماهی، برنج، لوبیا، میوه‌ها و سبزیجات در صورتی که بدون مواد حاوی گلوتن طبخ شوند، بهترین گزینه برای مبتلایان به سلیاک به شمار می‌رود.