شکسته‌نفسی آلنی

آنها از جایی به بعد و با اقناع شدن از توفان توجه، بیشتر به حفظ و ارتقای جایگاه اجتماعی خود فکر می‌کنند و بدشان نمی‌آید از چهره و محبوبیت خود برای اهداف و مقاصدی همگانی و یاری رساندن به جامعه بهره بگیرند و نام نیکویی از خود به جا بگذارند. بازیگرانی که تمرین بی‌اعتنایی به شهرت می‌کنند و پا در مسیر فاصله گرفتن از جذابیت‌های زودگذر و کاذب می‌گذارند، گاهی حتی حاضر به تماشای بازی‌های خود در فیلم و سریال‌ها نمی‌شوند. این رفتار و رویکرد در حالت بدبینانه‌اش به عادی شدن هنر ـ حرفه سینما و بازیگری و به تعبیری کارمندی شدنش نزد آنها منجر می‌شود و در حالت خوش‌بینانه‌اش هم به ترس و وسواسی ناشی از احساس مسئولیت فراوان پهلو می‌زند؛ به‌طوری‌که بازیگر احساس می‌کند تماشای کارها، او را متوجه اشتباهات احتمالی اش می‌کند و احیانا باعث سرخوردگی و عذاب وجدانش خواهد شد.

وودی آلن، نویسنده، بازیگر و کارگردان برجسته سینما از جمله سینماگرانی است که تمایل و رغبتی برای تماشای کارهایش ندارد. او بتازگی در گفت‌وگویی با مجله ددلاین که در خبرگزاری فارس منتشر شده، مثل همیشه اظهارنظرهای جالب و بامزه‌ای را ابراز کرده و گفته است که از همه فیلم‌هایش متنفر است و به هیچ وجه دوست ندارد آنها را دوباره تماشا کند.آلن دلیل این امتناع تاریخی را احساس پشیمانی می‌داند و می‌گوید: من از همه فیلم‌هایم متنفرم. هیچ‌کدام هم برایم فرقی ندارند، زمانی که هرکدام از آنها را به پایان می‌رسانم، احساس نارضایتی می‌کنم. این حالت وقتی خودم در فیلم‌ها بازی می‌کنم، بدتر هم می‌شود.

این سخنان وودی آلن در حالی است که او چند فیلم از بهترین فیلم‌های تاریخ سینما را در کارنامه دارد و بسیاری از علاقه‌مندانش، همچنان از مرور و تماشای دوباره و چندباره آثار درخشانش خسته نمی‌شوند. ما که حرف‌های او را نوعی شکسته‌نفسی و حتی ادای روشنفکرانه و شوخ‌طبعانه تلقی می‌کنیم؛ یعنی همان شخصیتی که او طی سال‌ها فعالیت در فیلم‌ها و عالم واقعیت بروز داده است.

با این حال سخنان او قابلیت تفسیرهایی را دارد که به درد هر آدمی با هر حرفه‌ای می‌خورد. این‌که طوری زندگی کنیم که با نگاه به گذشته بتوانیم سرمان را با افتخار بالا بگیریم و شرمنده خود، خداوند و دیگران نباشیم یا با بهره‌گیری واژگون از سخن آلن می‌توان اتفاقا به دقت به تماشا و واکاوی و نبش قبر گذشته پرداخت و از اشتباهات درس گرفت. به گمانم فدریکو فلینی در جایی گفته بود که فیلم خوب هم مثل زندگی باید اشتباهاتی داشته باشد. بله، هیچ وقت فیلمی بی‌نقص نیست و هیچ بازیگری بی‌عیب. اما می‌توان تلاش کرد برای اشتباهات کمتر.

علی رستگار / گروه فرهنگ و هنر