بنزین دونرخی ؛ آفت قیمتها

ایجاد سامانه دونرخی برای بنزین ، ماههاست نظر برنامه ریزان اقتصادی را به خود جلب کرده است. آنها مصرف بی رویه بنزین و قاچاق بنزین را به علت تفاوت نرخ با پشت مرزها - که موجب شده سالیانه حدود 6 میلیارد دلار واردات بنزین داشته باشیم - دلیل اصلی این پیشنهاد می دانند اما به نظر می رسد سامانه دونرخی ، آثار زیانبار اقتصادی در کشور خواهد داشت و علاوه بر ایجاد روزنه فساد ، به گرانی دامن خواهد زد.

کد خبر: ۷۹۴۱۲

رئیس کمیسیون انرژی مجلس اخیرا میزان سهمیه پیشنهادی هر خودروی شخصی با نرخ فعلی را ماهانه 150 لیتر و برای تاکسی ها 900 لیتر اعلام کرده و قیمت بنزین وارداتی خارج از سامانه سهیمه بندی را حدود 500 تومان تخمین زده است. در این زمینه تذکر چند نکته مفید به نظر می رسد:
1- اگر هدف کاهش مصرف بنزین است ، همین میزان سهمیه برای خودروها کفایت می کند و بهتر است اصولا توزیع آزاد با نرخ 500 تومان از چرخه حذف شود و به خودروها فقط تا سقف سهمیه ، بنزین داده شود. این پیشنهاد مزایای چندی دربر دارد؛ اول این که استفاده از خودروهای شخصی محدود می شود و مردم برای هر کاری از خودروی شخصی استفاده نمی کنند. یک نگاه اجمالی به حمل و نقل درون شهری نشان می دهد بسیاری از خودروها تک سرنشین هستند و محدودیت سهمیه بندی بنزین ، مردم را تشویق می کند از خودروی خود استفاده مفیدتری بکنند. دوم این که به میان نیامدن بنزین 500 تومانی خود از ایجاد فضای روانی برای گرانی می کاهد. به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران اقتصادی ، افزایش قیمتها معمولا تحت تاثیر فضای روانی است . گرانی بنزین ، اگرچه فقط برای توزیع آزاد باشد، آثار سوء خود را بر قیمت دیگر کالاها برجای خواهد گذاشت . سوم این که تاکسی ها را به گازسوز کردن تشویق خواهد کرد و این علاوه بر کاهش مصرف بنزین ، از مشکلات زیست محیطی شهرها نیز خواهد کاست.
2- باید توجه داشت اصولا سهمیه بندی بنزین یک مسکن برای حل معضل مصرف بی رویه بنزین است. باید ریشه را جستجو کرد و به درمان آن پرداخت و از دیدگاه نگارنده ریشه اصلی در این زمینه دو عامل است ؛ عامل اول در صنعت خودروسازی کشور ماست . متاسفانه با وجود تحولات جدی در صنعت خودرو ، هنوز متوسط مصرف سوخت در خودروهای ساخت داخل حدود 3 برابر متوسط جهانی است . این ضعف موجب می شود مردم عملا بنزین را با 3 برابر قیمت بخرند و مصرف بنزین هم به طرز چشمگیری افزایش یابد. بنابراین حل ریشه ای مساله با ایجاد تحول در صنعت خودروسازی ممکن خواهد بود و عامل دوم ضعف شبکه حمل و نقل عمومی درون شهری است که این عامل نیز به صنعت خودروسازی کشور برمی گردد. اشتهای فراوان این صنعت برای تولید خودروی سواری و ناتوانی در تامین اتوبوس برای حمل و نقل درون شهری ، موجب شده است این سامانه کارآیی لازم را نداشته باشد و در نتیجه مردم ناگزیراند از خودروی شخصی استفاده کنند. تغییر رویکرد صنعت خودروسازی کشور به سوی تولید اتوبوس و برنامه ریزی دولت برای بازسازی شبکه حمل و نقل درون شهری و ایجاد اعتماد در جامعه برای این که این شبکه می تواند پاسخگوی نیاز آنها باشد ، می تواند به حل ریشه ای مصرف بی رویه بنزین از طریق کاهش سفرهای درون شهری کمک کند. روشن است که شهرداری ها نیز باید زیرساخت های لازم از جمله پارکینگ ، پارک سوار ، پایانه درون شهری و یک سامانه مناسب و قابل اعتماد را ایجاد کنند. بنابراین ارتقای کیفی خودروهای داخلی و دستیابی به متوسط سوخت خودروی سواری در سطح استانداردهای جهانی و بازسازی شبکه حمل ونقل درون شهری ، می تواند معضل مصرف بی رویه بنزین را به طور ریشه ای حل کند. اکنون که موضوع سهمیه بندی بنزین و سامانه دو نرخی آن در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی نهایی است ، انتظار می رود در این زمینه از شیوه آزمون و خطا ، به طور جدی پرهیز شود و با بررسی دقیق تبعات سوئ افزایش نرخ بنزین حتی برای مصرف خارج از سهمیه بندی مجلس و دولت دست به اقدامی نزنند که موج تازه گرانی را در جامعه دامن بزند و تحقق شعارهای دولت نهم را با چالش روبه رو کند.