شاعر، درخت و روشنایی

کیوان ملکی از شاعران گروه دوم است، شاعری عاطفه محور که درونمایه اشعارش از دل طبیعت و زیست شاعر به دست می‌آید.

رومن یاکوبسن، زبان‌شناس مشهور روس و نظریه‌پرداز ادبی معتقد است: «نقش عاطفی زبان جهتگیری پیام به سوی گوینده است. زبان در این کارکرد خود شکلی از احساس گوینده را به وجود می‌آورد، حال تفاوتی ندارد که واقعا بخواهد آن احساس را داشته باشد یا در پی وانمود باشد. او معتقد است که نقش صرف عاطفی زبان در حروف ندا تظاهر می‌یابد. مانند «ای وای» این همان نقشی ست که مارتینه حدیث نفس می‌نامد.»

کیوان ملکی در مجموعه شعر «دنیا فقط به دیدن تو می‌ارزید» که توسط انتشارات فصل پنجم بتازگی روانه بازار کتاب و محافل ادبی شده است، عاطفه را اساس و اصلی‌ترین عنصر شعرساز خود قرار داده که با بهره‌گیری از زبانی ساده از محور زبان عادی خارج شده و به زبان شعر دست می‌یابد. گاهی از صنایع دیگر شعری همچون ایماژ و مجاز نیز خبری نیست و شعر در پیوندی از زبانی ساده و عاطفه حادث می‌شود.

عاطفه سوار بر نوستالژی

تعریف نوستالژی در مقدمه کتاب جهالت اثر میلان کوندرا چنین آمده: «خواستن گذشته، خواستن کودکی از دست رفته یا عشق اول.»

شعر بیوگرافی اولین شعر مجموعه هست که سرشار از نوستالژی شاعر است و روایتی از کودکی شاعر آغاز و به اکنون او پایان می‌یابد.

عاطفه و عشق

کیوان ملکی مانند بسیاری از شاعران معاصر نگاه ویژه‌ای به عشق و عاشقانه سرودن دارد. اگر در کلیت استراتژی شاعر در برخورد با عشق نوآوری خاصی ندارد اما در محور عاطفه‌مندی اثر کمک زیادی می‌کند.

نمونه اول: سر به سرم نگذار ‌‌/‌‌ ماه من ‌‌/‌‌ قرص شو ‌‌/‌‌ آرامم کن. صفحه 8

نمونه‌ای دیگر: چراغ بر می‌دارم ‌‌/‌‌ به کوچه ‌‌/‌‌ به خیابان می‌ریزم‌‌/‌‌ دیر کرده ‌‌/‌‌ صدایی که آرامم می‌کند. صفحه 24

عاطفه مندی در محور غم و شادی

با نگاه به اشعار و بسامد واژگان می‌توان گفت کیوان ملکی شاعری آرام و روشن است و وجه شادی غالب بر اندوه و غم در اشعارش حضور دارد. به گفته خود شاعر:

شاعر! آب به آسیاب اضطراب جهان‌‌/‌‌ نریز‌‌/‌‌ زمین تنها با ترانه تو ‌‌/‌‌ آرام می‌شود. صفحه 25

واژگانی مانند: آب، آفتاب، باران، بهار، دریا، آسمان، رنگین‌کمان، لبخند، هلهله، مادر و البته درخت باعث شدند تا جهان‌بینی شاعر در وجهی روشن ارائه شود. اگر چه رگه‌هایی از ترس هم حضور دارد.

اسکناس‌های سبز ‌‌/‌‌ در جیب‌ام ‌‌/‌‌ خوابیده‌اند ‌‌/‌‌ می‌روم ‌‌/‌‌ برای روزهای بی‌پولی بستنی بخرم. صفحه 25

و در ادامه غم و اندوه نیز در وجه عاطفی خود حضور دارند اگر چه همان طور که در بالا اشاره شد حضورشان کمرنگ است.

مادر ‌‌/‌‌ این پیاز کوچک ‌‌/‌‌ بهانه خوبی ست ‌‌/‌‌ برای درد‌های بزرگ. صفحه 22

ترس و بدبینی

شاعر مجموعه «دنیا فقط به دیدن تو می‌ارزید» به طبیعت نگاه ویژه‌ای دارد. کیوان ملکی سوادکوهی برآمده از دل جنگل و طبیعت مازندران است و در پیوندی محکم با طبیعت به سرایش می‌پردازد. او همچنان که عناصر طبیعت را بن‌مایه اشعارش قرار می‌دهد به گونه‌ای مدافع طبیعت هم هست. این ویژگی را در آثاری که با محوریت عاطفه بر ترس هست می‌توان دید.

این آسفالت‌ها جز سیاه‌نمایی ‌‌/‌‌ کاری ندارند. صفحه 30

او نه تنها خوشبین به طبیعت است بلکه به‌صراحت بدبینی‌اش را نسبت به عناصر صنعتی و نشانه‌های زندگی مدرن اعلام می‌کند.

برو...‌‌/‌‌ این همه تلاش ‌‌/‌‌ تا خلبان بمب‌افکنی باشی!‌‌/‌‌ می‌روم ‌‌/‌‌ پارکبان خیابان را بوسه باران کنم ‌‌/‌‌ هر پروازی ‌‌/‌‌ ماندنی نیست. صفحه 31

در مثال آخر به‌روشنی می‌توان دریافت که تلاش انسان معاصر برای به کارگیری صنعت و نشانه‌های عصر مدرن را شاعر موفق نمی‌داند، زیرا بمب‌افکن غایت‌اش قتل عام است، اما شاعر ترجیح می‌دهد به بوسه پناه ببرد که این موضوع را با به کار بردن کلمه باران که نشانه‌ای روشن از طبیعت است منتقل می‌کند.

موتیف‌ها

حضور پررنگ عناصر طبیعت در اشعار ملکی گاهی از سطح نشانه عبور کرده و به جایگاه موتیف و در اندک موارد سمبل دست می‌یابند.

عناصر و موتیف‌های حاضر در اشعار اگر به عنوان دالی است که بر مدلول ثابت اشاره می‌کند که در این صورت نشانه خواهد بود و در برخی موارد دال‌ها علاوه بر مدلول ثابت به مدلول‌های دیگری نیز اشاره می‌کند که در این صورت سمبل خواهد بود. در ادامه از دو عنصر نمونه‌هایی ارائه می‌شود.

دریا:

نمونه اول: افسانه یک رود ‌‌/‌‌ جز دریا نیست. صفحه 76

نمونه‌ای دیگر: صبح است ‌‌/‌‌ دست در دست حوصله‌ام ‌‌/‌‌ با دریا ‌‌/‌‌ با کوه‌‌/‌‌ با خیابان قاطی می‌شوم. صفحه 37

در نمونه اول دریا دالی است که فقط بر مدلول عینی و ثابت خود اشاره دارد و از جایگاه نشانه عبور نمی‌کند. در نمونه دوم دریا دالی است که علاوه بر مدلول ثابت به دوست یا فردی نیز اشاره دارد و از سطح نشانه عبور می‌کند.

آسمان: نمونه اول: در روز‌های جوانه زدن ‌‌/‌‌ از آسمان جای باران ‌‌/‌‌ رگبار ببارد. صفحه 63

نمونه‌ای دیگر: تو آبی ‌‌/‌‌ من آسمان‌‌/‌‌ آفتاب مان یکی ‌‌/‌‌ راه مان دو تا. صفحه 58

میثم متاجی ‌/ ‌جام‌جم