ماهی ها هم واکسینه می شوند!

عمده ترین مزیت استفاده از واکسیناسیون و محرکهای ایمنی از نظر بهداشت عمومی ، به حداقل رساندن استفاده از آنتی بیوتیک ها در آبزیان پرورشی است.

در واقع با توسعه فرهنگ استفاده از محرک های ایمنی و واکسن ها در این صنعت احتمال وقوع بیماری به حداقل رسیده و پرورش دهنده مجبور به استفاده از آنتی بیوتیک به منظور درمان یا حتی پیشگیری از بیماری های واگیر و غیرواگیر ماهیان نخواهد بود.

از نظر اقتصادی هم ، هزینه پیشگیری و ایمن کردن ماهی پایین تر از درمان است و خطر پرورش برای پرورش دهنده نیز بسیار کاهش می یابد. کنار این مساله ، میزان رشد، ضریب تبدیل غذایی و توجیه اقتصادی هم در صورت استفاده از واکسیناسیون و محرکهای ایمنی بهبود می یابد.

یکی از مشکلات پیش روی توسعه واکسیناسیون ، ماهیت خاص سیستم پرورش آبزیان است که استفاده از واکسن را در این موجودات با مشکل مواجه می کند.

به گفته علیشاهی ، برخلاف موجودات خونگرم و پستانداران همچون طیور و دامهای پرورشی که براحتی در دسترس هستند و می توان از واکسن های تزریقی درباره آنها استفاده کرد، آبزیان در شرایط آبی بوده و تجویز واکسن باید با رعایت این شرایط صورت گیرد.

به همین دلیل روشهای متفاوتی برای این منظور به کار برده می شوند. اولین روش ، شیوه تزریقی است که در آن بعد از بیهوش شدن ماهی با استفاده از مواد بیهوشی خاص با استفاده از سرنگ متناسب با وزن ماهی تزریق صفاقی یا داخل عضلانی صورت می گیرد.

اگرچه این روش در سطح صنعتی با استفاده از دستگاه های خاص در اروپا، امریکا و ژاپن انجام می شود ، استفاده از آن مشکل بوده و در برخی شرایط مانند استخرهای بزرگ پرورش ماهیان گرمابی که امکان صید کلی آبزیان و واکسیناسیون آنها وجود ندارد، قابل استفاده نیست.

در روش دیگر که به آن شیوه حمام یا غوطه وری می گویند، ابتدا ماهی با استفاده از مواد داروهای آرامبخش آرام شده و سپس در محلول واکسن در مدت خاصی قرار می گیرد؛ هر چند این روش بسیار آسان تر از روش تزریقی است ، ولی میزان تاثیر واکسن در آن کمتر است.

در نهایت بهترین روش ممکن برای واکسیناسیون ماهی ها روش خوراکی است که در آن با وجود مشکلات تکنیکی تولید، چنین واکسنی به علت سهولت مصرف و عدم ایجاد استرس مورد توجه قرار گرفته است.

در این شیوه ، شکل خاصی از واکسن که بعد از خورده شدن توسط ماهی در معده تجزیه نشده و به همان صورت توسط روده قابل جذب است ، استفاده می شود.

علیشاهی می افزاید: روشهای دیگری همچون استفاده از خلائ و اسپری نیز توسط برخی محققان ارائه شده که هنوز به صورت خنثی مورد استفاده قرار نگرفته اند البته درباره بسیاری از واکسن ها ترکیبی از روشهای فوق برای اثربخشی حداکثر استفاده می شود.

جایگاه واکسیناسیون ماهیان در جهان

در بیشتر کشورهای پیشرفته جهان که صاحب صنعت آبزی پروری هستند همچون آمریکا ، ژاپن ، دانمارک ، فرانسه ، نروژ و چین واکسن های مختلف به صورت صنعتی و در قالب دستورالعملی که متولیان بهداشت آبزیان آن کشورها به پرورش دهندگان ابلاغ می کنند، مصرف می شوند ؛ همچنین محرک های ایمنی نیز در سطحی وسیع در این کشورها کنار واکسیناسیون برای بالا نگهداشتن قدرت دفاعی عمومی ماهی مورد استفاده قرار می گیرند.

با وجود آن که قدمت آبزی پروری در سطح وسیع به روشهای متراکم در کشور به دهه اخیر بر می گردد، مشکلات بهداشتی توسعه تصاعدی آن به طور کامل نمایان شده است.

به طوری که بیماری ویروسی لکه سفید، میگو را - که تنها صنعت ارزآور شیلاتی بعد از خاویار است - با تهدید ورشکستگی مواجه کرده و بیماری در قزل آلا این صنعت را بخصوص در استان فارس که از بزرگترین قطبهای پرورش قزل آلای کشور است با چالش و زیان اقتصادی روبه رو کرده است.