تدوین طرحی برای نجات لاله های واژگون

وی در عین حال به تهیه و تدوین طرحی از سوی میراث فرهنگی برای نجات این دشت اشاره می‌کند که در صورت همکاری دیگر سازمان‌های مسئول استان، در سال 94 اجرایی می‌شود. معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی چهارمحال و بختیاری با اشاره به این‌که 70 درصد دشت لاله‌های واژگون این استان طی دو دهه اخیر نابود شده است، به جام‌جم می‌گوید: این دشت معمولا در روزهای پایانی هفته در اردیبهشت ماه، پذیرای بیش از 50 هزار بازدیدکننده است که در مجموع بیش از صد هزار نفر سالانه از این دشت بازدید می‌کنند.

حیدر صادقی با تاکید بر این‌که متاسفانه این جمیعت نه تنها سودی برای این منطقه به لحاظ رونق اقتصادی و کسب درآمد گردشگری ندارند، بلکه موجب تخریب و نابودی این دشت شده‌اند، می‌افزاید: علاوه بر گردشگران، عواملی همچون نبود زیرساخت‌های لازم برای میزبانی از این جمعیت، نبود اعتبار برای حفاظت از منطقه، موضوع دام عشایر و چرای آنها در دشت و در نهایت نبود متولی خاص برای نگهداری از این میراث طبیعی، طی سال‌های اخیر به تخریب آن دامن زده و عملا کسب درآمد از آن را به‌عنوان یک جاذبه طبیعی گردشگری، غیرممکن ساخته است.

وی نبود زیرساخت‌های قانونی و حقوقی مشخص در این زمینه را از دیگر مشکلات مهم این دشت عنوان و خاطرنشان می‌کند: به‌طور مثال منابع طبیعی در گذشته، بهره‌برداری از این دشت‌ها را به عشایر واگذار کرده، در حالی که چرای دام یکی از عوامل مهم نابودی دشت لاله‌های واژگون است، زیرا دام‌ها پیاز لاله‌ها را لگدکوب می‌کنند.

از سویی عشایر به‌دلیل مجوزی که سال‌ها پیش از منابع طبیعی گرفته‌اند، خود را مالک عرفی این دشت‌ها می‌دانند و اکنون که میراث قصد مداخله در این زمینه برای احیا و مراقبت از این میراث طبیعی را دارد، با این مشکل مواجه است که چگونه این بحث حقوقی را حل و فصل و عشایر را قانع و راضی به خروج دام‌هایشان از این منطقه کند.

این کارشناس مسئول با تاکید بر این‌که منابع طبیعی باید در حل این مشکل حقوقی و قانونی مداخله و کمک کند، تصریح می‌کند: در حالی که میراث فرهنگی به این دشت‌ها به‌عنوان یک جاذبه طبیعی می‌نگرد، از دید منابع طبیعی، حکم مراتعی را دارد که به تغذیه دام کمک می‌کند، بنابراین خلأ قانونی موجود در این زمینه که به ایجاد این دو نگاه متفاوت منجر شده است، باید هرچه سریع‌تر برطرف شود. صادقی با بیان این‌که گردشگران نیز به طرق مختلف از جمله کندن پیاز و بذر این گیاه برای کاشت در گلدان و باغچه خانه‌شان، به تخریب این دشت دامن می‌زنند، در حالی که می‌شد با برنامه‌ریزی و انجام اقداماتی مانع این تخریبات شد، می‌گوید: به‌طور مثال با ایجاد مرکزی برای تولید و تکثیر بذر این گل در منطقه و عرضه آن به مردم، می‌توان جلوی از ریشه کندن آن را گرفت. یا این‌که ورود گردشگران را به دشت ضابطه‌مند کرد، همان‌طور که در دیگر کشورهای جهان شاهد آن هستیم. معمولا در دنیا پارک‌های طبیعی را قرق کرده و در ساعتی مشخص از روز به تورها اجازه ورود و خروج به آن را می‌دهند آن هم تحت کنترل و نظارت شدید، در حالی که میراث طبیعی ما بدون هیچ حفاظ و نظارتی در اختیار مردم است تا هرگونه که می‌خواهند با آن رفتار کنند.

معاون گردشگری میراث چهارمحال و بختیاری در عین حال به تدوین طرحی در این سازمان با رویکرد طبیعت‌گردی و به‌منظور حفاظت از دشت لاله واژگون استان خبر می‌دهد که به رویت دیگر سازمان‌های مربوط از جمله استانداری نیز رسیده و تائید اولیه را برای اجرا در سال 94 دریافت کرده است.

صادقی با تاکید بر این‌که با وجود تصویب و تائید، اگر طرح با همان کیفیت مورد نظر میراث و رفع خلأهای قانونی، به اجرا درنیاید، باید در انتظار تخریب بیشتر دشت لاله‌های واژگون بود، یادآور می‌شود: در این طرح مواردی همچون فرهنگسازی، چگونگی استفاده از دشت، ورود و خروج گردشگران و تورها، ایجاد زیرساخت‌هایی نظیر پارکینگ و آب آشامیدنی، رفع مشکل چرای دام عشایر، نحوه اشتغالزایی و عرضه سوغاتی به جای لاله‌های واژگون، گنجانده شده است. وی خاطرنشان می‌کند که امسال برای اولین‌بار، گروهی تحت مدیریت شهرداری چلگرد برای حفاظت از این دشت در منطقه حضور یافته که این گروه شامل نیروهایی از یگان حفاظت منابع طبیعی، میراث فرهنگی، سازمان محیط‌زیست و افراد محلی و گروه‌های مردم نهاد است.

رواج خرید و فروش لاله‌های واژگون

رواج پدیده خرید و فروش لاله‌های واژگون در سال‌های اخیر، یکی از عواملی است که رویشگاه‌های این گل زیبا و گیاه منحصربه‌فرد را در معرض تهدید و نابودی قرار داده است. کشف 1500 شاخه از این گل از سوی یگان محیط‌زیست استان تهران که حدود ده روز پیش صورت گرفت، نشان‌دهنده بی‌توجهی برخی از مردم به وضع ناگوار رویشگاه‌های این گیاه، با همه اطلاع‌رسانی‌ها و هشدارهای صورت گرفته است.به گفته فرمانده یگان حفاظت محیط‌زیست تهران، این محموله قاچاق در بازار گل امام رضا واقع در جاده خاوران، کشف و ضبط شد که از آنجا به دیگر مراکز فروش در تهران عرضه می‌شد.

هومان خاکپور، دید‌بان طبیعت بختیاری در پاسخ به این پرسش که چرا تمهیدی برای جلوگیری از خرید و فروش لاله‌های واژگون اتخاذ نمی‌شود، می‌گوید: لاله‌های واژگون در بسیاری از نقاط زاگرس به لحاظ اکوتوریستی گونه‌ای ارزشمند است و از آنجا که به لحاظ علوفه‌ای ارزشی ندارد، دستگاه‌های متولی، برنامه‌ای مدون برای حفاظت جدی از این گونه ندارند.

وی در گفت‌وگو با خبرگزاری میراث فرهنگی می‌افزاید: پیش از این گردشگران لاله‌ها را می‌کندند و این کمتر به رویشگاه‌ها آسیب می‌زد، اما با رواج خرید و فروش لاله‌های واژگون، تخریب رویشگاه‌ها و افت کیفی آنها قابل مشاهده است.

لاله واژگون یا لاله نگونسار که به آن «اشک مریم» یا «لاله اشک» نیز گفته می‌شود، از منحصربه‌فردترین گونه گل‌ها و گیاهان بومی و وحشی مناطق کوهستانی ایران است که از طریق پیاز و بذر تکثیر می‌شود. چرای احشام، تخریب زیستگاه برای ایجاد اراضی کشاورزی و چیدن و کندن آن از ریشه برای عرضه به بازار، از مهم‌ترین عوامل تهدید این گیاه است که این مورد آخر، در سال‌های اخیر رواج بسیاری یافته است.این گیاه هرساله در نواحی شمالی زاگرس از اواخر فروردین تا آخر اردیبهشت و در مناطق جنوبی در اواسط تابستان گل می‌دهد و در دو رنگ زرد و قرمز در این دشت‌ها به جلوه‌گری می‌پردازد، هرچند به عقیده گیاه‌شناسان، نسل این گل سر به زیر به سرعت در حال انقراض بوده و زیستگاه و تعداد این‌گونه گیاهی بسیار کم شده است.

فاطمه مراد زاده / گروه ایران