شکوفایی دوبله در شبکه سحر

هنر دوبله در ایران یکی از بومی‌ترین ابعاد صنعت سینما به شمار می‌رود که حتی نمونه‌های فارسی خارج از مرزها نیز به مرتبه و اعتبار آن نمی‌رسد؛ مثلا همین دوبله‌هایی که در شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان صورت می‌گیرد، فارغ از این‌که گاهی یک نفر به جای چند نفر حرف می‌زند از فن بیان، زیبایی‌شناسی صوت و جذبه و صلابتی که ما در دوبله‌های وطنی شاهد هستیم، دور بوده و گاهی حتی دستمایه طنز قرار می‌گیرد. حتی دوبله فیلم‌ها به زبان غیرفارسی که در شبکه‌های منطقه‌ای شاهد هستیم فارغ از اصول تکنیکی و ادبی‌اش از حیث زیبایی و جذابیت صدا در سطح نازلی قرار داشته و چنگی به دل نمی‌زند.

توانمندی دوبله در کشور ما شانس بزرگی به فیلم و سریال‌های خارجی داده تا آنها گاهی بیش از ارزش هنری خود دیده ‌شده و مورد توجه قرار گیرند. چه بسیار فیلم و سریال‌هایی که نه به واســـطه ارزش‌هـــــای هنری و حرفه ‌ای شان که به دلیل دوبله خوب در ذهن و حافظه تصویری مخاطب ماندگار شده یا حتی بازیگرانی که به دلیل صدای خوب دوبلورهایشان شناخته و محبوب شدند. این واقعیت حتی درباره بازیگران ایرانی زمانی که دوبله فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی رواج داشت نیز قابل تعمیم و تصدیق است. با این تفاسیر باید گفت، خدمتی که دوبله و هنرمندان توانای آن به رشد و بالندگی سینمای ایران کرده‌اند، غیرقابل انکار است.

جالب این‌که همیشه دوبله برای ما در نسبت با فیلم‌های خارجی معنا دارد و تصور نمی‌کردیم روزی این نسبت، معکوس شده و روزی آثار ایرانی به زبان‌های دیگر دوبله شوند، اما بتدریج با رشد و گسترش شبکه‌های برون‌مرزی تلویزیون و شکل‌گیری شبکه‌هایی مثل سحر، الکوثر، هیسپان تی‌وی و آی‌فیلم در حوزه برون‌مرزی صدا و سیما این نیاز ضروری مطرح شد و دوبله آثار نمایشی از زبان فارسی به زبان‌های دیگر اهمیت پیدا کرد.

این شکل از دوبله البته ویژگی‌ها و پیچیدگی‌های خاص خود را داشت و چه‌بسا دشوارتر از دوبله آثار خارجی به فارسی است، مثلا صدای منوچهر اسماعیلی یا خسرو خسروشاهی با فارسی زیباتر از همین صدا به زبان انگلیسی یا عربی به نظر می‌رسد. ضمن این‌که تسلط و آشنایی دوبلورهای ایرانی با زیر و بم‌ها و لحن و گویش‌های زبان فارسی، مجال بیشتری به آنها در دوبله می‌دهد. با این حال در رویکرد رسانه محور یا نگاه فرهنگی به رسانه، دوبله را نمی‌توان صرفا از سویه هنری‌اش مورد توجه قرارداد. این هنر به شکل‌گیری گفت‌وگوی فرهنگ و تمدن‌ها، معرفی و تبلیغ اندیشه و فرهنگ ایرانی در سطح جهان کمک شایانی می‌کند.

امروز شبکه سحر به واسطه برد فرامرزی و البته قدرت و اثربخشی رسانه‌ای خود بیش از شبکه‌های دیگر به استفاده و بهره‌گیری از ظرفیت دوبله نیازمند است تا زبان گویای فرهنگ و هنر ایرانی در سطح بین‌المللی باشد. دوبله فیلم و سریال‌های ایرانی به زبان‌های آذری، کردی و اردو و نمایش آن از شبکه سحر را باید فراتر از تامین برنامه و ایجاد سرگرمی برای مخاطبان این شبکه در سطح جهانی دانست. شبکه سحر با دوبله این آثاربه زبان‌های مختلف، در فرآیند فرهنگسازی سهیم شده و به شکل‌گیری گفت‌وگو و تعامل فرهنگ‌ها کمک می‌کند. از این‌رو باید نگاه ویژه‌ای به دوبله در این شبکه داشت.

از طرفی باید به این نکته هم توجه داشت که شبکه سحر در دوبله آثار فارسی به زبان‌های کردی و آذری به تعمیق و تقویت زبان‌های محلی در داخل کشور و معرفی آن در ساحت رسانه‌ای نیز کمک می‌کند. ساحت رسانه‌ای که به نزدیکی فرهنگی ایران با آذربایجان، کردهای عراق و... و یکپارچگی و وحدت ما و همسایگانمان در فضای سیاسی منطقه منجر می‌شود. علاوه بر این نشر ارزش‌های اسلامی و ایرانی در قالب فیلم و سریال‌های ایرانی نیز از عمده موفقیت‌های شبکه سحر به تبع دوبله موفق آثار داخلی برای مخاطبان منطقه است؛ به عبارت دیگر باید کارکرد دوبله را نسبت به ماموریت‌های رسانه‌ای سنجید که از ظرفیت‌ها و قابلیت‌های آن بهره می‌برد، بنابراین فارغ از رعایت اصول علمی و تخصصی در دوبله آثار ایرانی باید به ظرافت‌های هنری و زیبایی‌شناختی آن هم توجه داشت و گزافه نیست اگر بگوییم دوبله در شبکه سحر از اهمیت مضاعفی برخوردار بوده و نقش مهم و حساسی در انتقال ارزش‌ها و زیبایی‌های فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی به تمدن‌ها و ملت‌های دیگر دارد.

لغزش و خطا در این حوزه می‌تواند اعتبار و جایگاه ایران را در سطح جهان مخدوش کرده یا شکل‌گیری و دامن زدن به تصورات غلط درباره این سرزمین کهن را منجر شود، بنابراین دقت و نظارت بیشتری در ارزیابی کیفی این دوبله‌ها لازم است که متولیان دوبله در این شبکه باید آن را لحاظ کنند.

اهمیت و جایگاه دوبله در شبکه سحر را باید از منظر دیگری نیز مورد توجه قرارداد. به این معنی که دوبله در این شبکه صرفا به فیلم و سریال محدود نشده و شامل آثار مستند هم می‌شود، مثلا مدتی پیش شاهد دوبله مستند «کلوپ ترور» در این شبکه بودیم که موضوع آن درباره ترور دانشمندان هسته‌ای بود. شبکه سحر از این امکان برخوردار است که با در اختیار قرار داشتن مخاطبان فرامرزی به دوبله مستندهایی که موضوع ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی دارد، پرداخته و در جهت تبیین و تنویر افکار عمومی در سطوح مختلف درباره مسائل مهم کشور بپردازد. واقعیت این است که رسانه‌ها و شکل‌گیری شبکه‌های مختلف تلویزیونی می‌توانند از ظرفیت‌های ناشناخته و کمتر استفاده ‌شده هنرهای دیگر استفاده کرده و به رشد و پیشرفت آن حوزه کمک کند.

نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که دوبله آثار نمایشی و مستند در شبکه سحر، خود می‌تواند به تعامل و جذب همکاری کشورهای دیگر در تولید این آثار نیز کمک کرده و حتی هنر دوبله ایران و توانمندی‌های آن را به اثبات دیگران برساند.

بدیهی است مدیران این شبکه و متولیان دوبله در آن باید متوجه باشند که دوبله صرفا ترجمه و برگردان نیست و باید از کسانی در این حوزه استفاده کند که به نوعی صداپیشه بوده و ظرفیت‌های هنری دوبله را بشناسند. ضمن این‌که به تربیت و پرورش دوبلورهای حرفه‌ای همت گمارند و با استفاده از پیشکسوتان و پیشگامان این حرفه در حوزه زبان‌های مختلف شبکه سحر، تلاش کنند نیروی انسانی متخصصی تربیت کنند تا بتوانند سفیر فرهنگی خوبی برای فرهنگ و هنر این سرزمین باشند.

گرچه دوبله، عقبه‌ای طولانی در هنر سرزمین ما دارد، اما دوبله از فارسی به زبان‌های دیگر نوپا و جوان بوده و به حمایت و مراقبت بیشتری نیاز دارد. استفاده از دوبلورهایی که در کنار آشنایی با زبان‌های بیگانه از صدا و مهارت و تجربه کافی در دوبله برخوردار هستند، می‌تواند به بازگشت دوره طلایی دوبله به رسانه ملی و رونق آن کمک کند.

سیدرضا صائمی ‌/‌ جام‌جم