فاجعه در‌ دومین صفحه‌ یخی بزرگ جهان

پژوهشگران بر این باورند که این موضوع می‌تواند بخوبی تاثیرات تغییر اقلیم را روی یکی از عظیم‌ترین صفحات یخی که به نظر می‌رسد مراحل مرگ خود را طی می‌کند، نشان دهد. صفحه یخی گرینلند، دومین صفحه یخی بزرگ جهان است که مساحتی حدود یک میلیون و 710 هزار را پوشش می‌دهد. ذوب شدن آرام این صفحه یخی و برادر بزرگ‌ترش در قطب جنوب یکی از مهم‌ترین فاکتورها برای تعیین تاثیر تغییرات اقلیمی و بالاخص پیش‌بینی و تجسم شرایط آینده جهان در صورت افزایش سطح آب دریاهاست. از این‌رو کشف آبخیزی زیرزمینی با ابعاد 70 هزار کیلومتر مربع در جنوب شرقی گرینلند مساله‌ای است که نه‌تنها دانشمندان را شگفت‌زده کرده، بلکه نگرانی‌ها را از تاثیر تغییرات اقلیمی در جهان افزایش داده است.

شناخت اولیه

به گزارش national geo‌graphic تنها صفحات موجود یخی جهان یعنی گرینلند و صفحه یخی قطب جنوب، بازماندگان آخرین دوره یخچالی زمین هستند که دانشمندان قدمت آنها را بین 19 هزار تا 26 هزار و پانصد سال قبل تخمین زده‌اند. در آن دوره صفحه یخی غول‌پیکر لارنتید بخش اعظم آمریکای شمالی، صفحه یخی ویچسلیان بخش اعظم اروپای شمالی و صفحه یخی پاتاگونین بخش‌های جنوبی‌تر آمریکای جنوبی را تحت پوشش قرار می‌دادند. صفحات یخی کنونی با وجود این‌که نسبت به اجداد غول‌پیکر خود کوتوله‌هایی بیش نیستند، اما در قیاس با کوه‌های شناخته شده یخی عملا ابعادی بزرگ‌تر دارند. توده‌های یخی که مساحتی کمتر از 50 هزار کیلومتر مربع دارند را کلاهک یخی می‌نامند. نقش کلاهک‌های یخی تغذیه و حفظ مجموعه‌ یخچال‌های پیرامون ازجمله صفحات یخچالی است. یک واقعیت مهم درباره این صفحه‌های وسیع، تفاوت محسوس درجه حرارت در قاعده و سطح آنها است. سطح یک صفحه یخی معمولا سرد است، در حالی که قاعده آن به واسطه تاثیرپذیری از گرمای ژئوترمال (حرارت ناشی از داخل زمین) گرم‌تر است. درست به همین دلیل، ذوب از بخش‌های زیرین آغاز می‌شود و دامنه آن رفته‌رفته بیشتر می‌شود.

یخ‌های گرینلند در دام

دکتر لورا کوئنیگ یکی از مسئولان لابراتوار علوم یخ‌شناسی مرکز گادرد ناسا در مصاحبه‌ با بخش خبری مجله نشنال جئوگرافی اعلام کرد، وضعیت کنونی صفحه یخی گرینلند درست شبیه یک مخروط است که در آن آب، فضاهای بین کریستال‌ها را پر کرده است. وی همچنین خاطرنشان ساخت منظور از یک دریاچه وسیع زیرزمینی به هیچ وجه بدنه مایع آبی که به طور معمول در دریاچه‌های خشکی مشاهده می‌شود، نیست بلکه این دریاچه از ذرات آب که فواصل کوچک بین کریستال‌های یخی را پر کرده‌اند، تشکیل شده است.

تفاوت محسوس طی 2 سال

آوریل سال 1390 دانشمندان دانشگاه یوتا پیش از شروع ذوب تابستانی یخ‌های شمالگان، نمونه‌ای از بخش زیرین صفحه یخی گرینلند در ناحیه جنوب شرقی را برداشت کردند. بررسی‌ها در آن زمان نشان داد لایه‌های فوقانی، بافت محکم و در عین حال چگالی بسیار زیادی دارند. ریک فارستر سرپرست این تحقیقات در مصاحبه با بخش خبری نشنال جئوگرافی اظهار کرد، با توجه به نمونه سال 1390 انتظار می‌رفت، نمونه امسال نیز حداقل شکل جامد و درجه حرارتی در حدود 18- درجه سلسیوس داشته باشد، اما با کمال تعجب شاهد بودیم که نمونه امسال نه‌تنها مایع است بلکه درجه حرارت آن دقیقا صفر درجه سلسیوس اندازه‌گیری شد. فارستر افزود که این نمونه ما را بهت‌زده کرده، چرا‌که اساسا در این منطقه نباید تا حدود خرداد ماه شاهد ذوب یخ باشیم، در نتیجه می‌توان گفت نمونه به دست آمده قطعا آبی است که حتی در اوج فصل سرما نیز حالت مایع خود را حفظ کرده است.

تغییرات بیشتر پیش‌رو

دکتر کوئنیگ و سایر دانشمندان نمی‌دانند، این آبخیز زیرزمینی قرار است در آینده دستخوش چه تغییراتی شود، اما با قطعیت اعلام کرده‌اند گرم شدن قطب شمال باعث خواهد شد صفحه یخی گرینلند بتدریج حجم قابل توجهی از یخ خود را از دست بدهد. عمق فاجعه زمانی مشخص خواهد شد که بدانیم ذوب کل صفحه یخی گرینلند می‌تواند سطح آب دریاها را 6 متر افزایش دهد و این به معنای یک فاجعه تمام عیار نه‌تنها برای ساحل‌نشینان بلکه برای جهانیان است.