تهران علت نیست معلول است

تبلور اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور در تهران است، بنابراین اگر معضلی هم وجود دارد باید به رفع علت‌ها بپردازیم، نه این‌که به این شهر به عنوان علت اصلی توجه کنیم.

این بحث درواقع ایده‌ای بوده در دوران مدرنیسم یعنی به دهه 30 شمسی یا 50 میلادی مربوط بوده که در جهان مطرح شده است، یعنی حدود 60 سال پیش این مورد اتفاق افتاد که با توجه به مدارک و شواهد موجود هیچ آثار مثبتی نیز به دنبال نداشت، بلکه خود به معضلی دوباره تبدیل شد؛ نمونه بارز آنها کشور برزیل است.

با توجه به این شرایط و نتایجی که در کشورهای مختلف جهان رخ داده حالا اگر این اتفاق ناممکن، یعنی انتقال پایتخت ممکن شد، گردشگری پایتخت چه می‌شود؟ ابتدا باید ببینیم نقش فعلی تهران در گردشگری چیست و دامنه فعالیت این شهر در کجاست؟ بعد بنگریم که کدام نقش و چه دامنه‌ای از تهران به عنوان پایتخت قرار است منتقل شود؟

هم‌اکنون دامنه فعالیت گردشگری تهران به عنوان پایتخت کشورمان در سطح بین‌المللی است، اما به‌طور کلی می‌توان دامنه تاثیرات شهر تهران به بخش‌های اصلی، بین‌المللی، ملی، استانی و شهری تقسیم‌بندی کرد که در حقیقت هم‌اکنون تهران به عنوان پایتخت ایران در آنها ایفای نقش می‌کند. پیش‌بینی ما این است که اگر این محال صورت گیرد نقش بین‌المللی، منطقه‌ای و ملی تهران قرار است منتقل شود به شهر دیگری. اما آنچه نمی‌توان از تهران گرفت دامنه تاثیرات استانی، شهرستانی و شهری تهران است. بنابراین تهران بازهم نقشی اقتصادی و فرهنگی اجتماعی را خواهد داشت که می‌تواند در روند گردشگری کشورمان تاثیرگذار باشد. به هر حال تهران با نقشه‌های متعددی که از گذشته در کشورمان داشته باقی خواهد ماند.

با توجه به این‌که اعتبارات کلانی در اختیار کشور نیست که ظرف مدت کوتاهی قادر به انتقال پایتخت باشد بناچار این انتقال بسیار کند و تدریجی خواهد بود، بنابراین با توجه به نیازهای فعلی کشورمان در توسعه گردشگری این روند تدریجی می‌تواند باعث نگرانی در صادرات نامرئی ایران باشد، چون با توجه به شرایط و البته امکانات پیش‌بینی می‌کنم که ظرف مدت ده تا 20 سال این انتقال طول می‌کشد که زمان مناسبی برای گردشگری ما نیست.

طی این روند سهم سرمایه‌گذاری شرکت‌های داخلی و خارجی در تهران فعلی بوی‍ژه در زمینه گردشگری کاهش می‌یابد و به سمت پایتخت جدید روانه می‌شود و همین باعث کاهش یا فرسوده شدن زیرساخت‌های کنونی و امکانات فعلی تهران می‌شود. بنابراین دوران گذار ده یا بیست ساله برای تهران و صنعت گردشگری آن بسیار سخت خواهد بود.

اگر بتوانیم ایــــن دوران گذار را پشت سر بگذاریم، تهران به دلیل رها شدن از بار نقــــش بین‌الــمللی و منطقه‌ای و ملی بتدریج شاهد ایجاد آرامش در این کلانشهر خواهیم بود که این موضوع یکی از الزامات توسعه گردشگری است.

پس از این گذار دوران رونق گردشگری و توسعه گردشگری تهران نه به‌عنوان پایتخت، بلکه به‌عنوان شهری تاریخی دوباره شکل خواهد گرفت. به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود انتقال پایتخت ایران در کوتاه‌مدت تاثیر چندانی در گردشگری کشورمان نخواهد داشت، اما پس از شکل​گیری پایتخت جدید خود این شهر به عنوان یک هدف گردشگری جدید در کشورمان مطرح خواهد شد که نظر بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی را به خود جلب خواهد کرد.

اما اگر صرفا به خود شهر تهران توجه داشته باشیم می‌توانیم مراحل گذار را این‌گونه ترسیم کنیم که در کوتاه‌مدت و میان‌مدت ممکن است با کاستی‌هایی روبه‌رو شود، اما در بلندمدت دوباره هویت تاریخی تهران به کمک آن خواهد آمد و باعث رونقش می‌شود.

اردشیر اروجی‌ /‌ مدیرکل سابق دفتر برنامه ریزی آمار و اطلاعات سازمان میراث فرهنگی