مبشر موعود

حضرت زمانی می‌زیستند که ضعف و انحطاط بر دستگاه حکومت عباسی مستولی شده و آن تفاخر و مباهات درهم شکسته بود. از اقصی نقاط کشورهای اسلامی مردم رنج دیده سر بر آورده، علم طغیان می‌افراشتند و در بعضی مناطق نام خلیفه اسلامی از خطبه افتاده و حکام محلی فرمان می‌راندند؛ برای مثال ‌قیام‌های ایرانیان به بهانه انتقام خون ابومسلم، ‌قیام طاهر،‌ قیام شهید فخ، قیام علویان حسنی و حسینی برضد دستگاه عباسی (برای نمونه قیام علی بن زید بن حسین(ع)؛ ‌قیام علی بن‌ زید و عیسی بن‌ جعفر؛‌ قیام احمد بن محمد بن عبدالله که زمان امام حسن عسگری(ع) به وقوع پیوست) ¹ از نمونه‌های برجسته جنبش‌های سیفی بر ضد دستگاه عباسی است. از این رو دستگاه حکومتی بر شیعیان و محبان اهل بیت(ع) بسیار سخت می‌گرفت و ایشان را تحت‌الحفظ داشت تا مبادا حضور ایشان در جامعه باعث ایجاد آشفتگی و تنشی علیه حکومت گردد. از این رو از دوران امام نهم به بعد یعنی از زمان امامت امام علی‌النقی الهادی(ع) از آمد و شد مردم با ائمه کاسته شده و کمتر موفق به دیدار می‌گشتند، چون ماموران خلیفه در آشکارا و جاسوسان در خفا مراقب اعمال اهل بیت پیامبر(ص) بودند و اخبار ایشان پیاپی به سمع خلفا می‌رسید. البته دلیل دیگری نیز برای عزلت‌گزینی ائمه ذکر نموده‌اند که سبب این امر آماده کردن شیعیان برای غیبت مهدی موعود(ع) است که ندیدن ائمه و شنیدن اخبار ایشان از سوی اهل ثقه عادت مردم شده، نیاز به دیدار حضوری کمتر شود.

امام حسن عسگری(ع)‌ با توجه به عمر کوتاه خویش ناروایی‌ها و مصائب بسیاری را متحمل شده‌اند، چه در دوره امامت ایشان خلفای عباسی که بسرعت جای یکدیگر را می‌گرفتند، هر یک شیوه‌ای را برای کنترل و حفظ ایشان مرعی داشته و اعمالی را به کارگزاران توصیه می‌کرده‌اند. (حضرت در دوران حیات خویش با شش خلیفه عباسی یعنی متوکل، مستنصر، مستعین، معتز، المهتدی و معتمد مواجه شده‌اند)

امام حسن عسگری(ع) یازدهمین امام از سلسله امامت و دارای خصال و سیرت والایی بوده‌اند، چه از چشمه‌سار لایزال علم الهی و از مقام حقیقت محمدیه(ص) سیراب گشته و از این روست که دارای ملکات فاضله و سیرت متعالی و انسانی هستند و جامعه را از انفاس قدسی خویش بهره‌مند می‌گردانند؛ حضرت را بنابر سجایای والای اخلاقی و زهد و تقوی با القابی چون زکی، خالص، سراج، سخی و هادی می‌شناخته‌اند و کرامات فراوانی از وجود مبارک ایشان نقل نموده‌اند، علی‌الخصوص در امر تفسیر نیز گویی تفسیری ناقص از قرآن را منتسب به وجود مبارک ایشان می‌نمایند.

رفتار حضرت با مردم به گونه‌ای بود که ایشان را شیفته و واله مکارم اخلاق خویش کرده، نفحه الهی را در وجودشان می‌دمید، حتی رفتار ایشان با زندانبان خویش به این گونه بوده است.

حسن عمادزاده در این باره می‌نویسد: هنگامی که [امام] زندانی بود، زندانبان او صالح بن وصیف دو غلام شریر بر او مراقب ساخت، شاید زجر دهندش و بکشند ولی آن دو غلام در نتیجه معاشرت با آن حضرت مومن و روزه‌دار شده بودند و ترس عجیبی از وی در دلشان راه یافته بود و می‌گفتند این زندانی روزها روزه می‌گیرد و شب‌ها تا بامداد عبادت خدا می‌کند و با کسی سخن نمی‌گوید.²

اما حضرت در دوران امامت خویش امر خطیر دیگری نیز بر دوش داشتند و آن حفظ و حراست از وجود نازنین موعود الهی و نیز معرفی آن به اخص شیعیان و بیان وقوع امر غیبت بعد از خود بودند و این موضوع در حالی باید صورت می‌پذیرفت که تحت نظارت شدید عمال حکومتی بودند. در همین رابطه در کتاب حجه بن الحسن العسگری(ع) تالیف فضل‌الله کمپانی آمده است:

«علت مخفی بودن حمل و ولادت حضرت مهدی(ع) نیز این بود که خلفای بنی‌عباس برابر اخبار متواتر که از رسول اکرم(ص) شنیده بودند، امام دوازدهم مهدی موعود است و بساط حکومت ستمگران و جباران را برخواهد چید و عدل و داد را روی زمین گسترش خواهد داد. لذا بازرسان و جاسوسانی گماشته و خانه امام حسن عسگری(ع) را تحت نظر گرفته بودند و گاهی قابله‌هایی به دستور خلیفه وقت (معتمد عباسی) بدون اجازه وارد خانه آن حضرت می‌شدند و چیزی دستگیرشان نمی‌گردید و خدای توانا حجت خود را از آنان محفوظ داشت.»³

حضرت پس از 28 سال زندگی در زمان معتمد عباسی در سامرا به شهادت رسیدند و بدن مطهر را در همان شهر دفن نمودند و این سرآغاز ولایت آخرین ذخیره الهی و شروع تاریخ غیبت صغری است تا چه زمان رخسار از پرده غیب به در آورد و جهانی را منور گرداند.

پانوشت ها:

1 ـ تاریخ تشیع ج 1، جمعی از نویسندگان، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ـ انتشارات سمت، 1392

2 ـ مجموعه زندگانی چهارده معصوم(ع) حسین عمادزاده، نشر طلوع، 1375

3 ـ حجه بن‌الحسن العسگری(ع)، نوشته فضل‌الله کمپانی، انتشارات مفید، 1386

هوشنگ شکری / جام​جم