سفر برای معلولان هم هست

 شاید برخی به توسعه گردشگری معلولان این نقد را وارد کنند که صنعت گردشگری هنوز خود در ایران آنچنان که شایسته‌اش است، توسعه نیافته و نه‌تنها معلولان بلکه بسیاری دیگر از اقشار جامعه از سفر و گذران اوقات فراغت بهینه محروم هستند، اما در دفاع از لزوم توسعه گردشگری معلولان باید گفت اکنون که کشور به تب و تاب توسعه گردشگری و همگانی کردن سفر افتاده است، باید همه افراد جامعه را یکسان نگاه کند. مهم‌ترین راهکاری که در این خصوص وجود دارد، تدوین یک طرح مطالعاتی ملی است که به مناسب‌سازی اماکن تفریحی و اقامتی بپردازد. وجود چنین طرحی با پشتوانه اجرایی می‌تواند همچون یک سند اجرایی در اختیار بخش خصوصی قرار گیرد تا علاوه بر بهبود امکانات و مراکز موجود، مراکز جدیدی که ساخته و توسعه می‌یابند براساس این استانداردها ایجاد شوند. به بهانه دوازدهم آذر، روز جهانی معلولان با محمد اسماعیل شیخ قرائی، کارشناس حوزه گردشگری معلولان گفت‌وگو کرده‌ایم که خواندنش خالی از لطف نیست.

ارتباط ناتوانان و سالمندان با صنعت گردشگری و صنایع وابسته به آن چه به عنوان بازار هدف و چه به عنوان شاغل و دست‌اندرکار، در ایران چگونه است؟

برخلاف تصور عموم، معلولان و سالمندان علاقه بسیاری به سفر و گردشگری دارند. بسیاری از افراد جامعه معلولان و همچنین سالمندان دارای زمان آزاد و کافی و همچنین وضع اقتصادی مطلوب هستند و از این حیث می‌توانند به عنوان یکی از مخاطبان مهم هدف گردشگری مورد توجه قرار گیرند.

گردشگری امروزه یکی از صنایع مهمی است که نقش اساسی در اشتغالزایی دارد. معلولان و ناتوانان در بخش‌های بسیاری از این صنعت که به فعالیت فیزیکی سخت نیاز ندارند، می‌توانند به کار گرفته شوند. برای مثال مشاغلی چون پذیرشگری در هتل‌ها، متصدی آژانس‌های هواپیمایی، مسئول باجه‌های فروش بلیت در اماکن تفریحی و بسیاری شغل‌های دیگر قابلیت استخدام معلولان را دارند. یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌هایی که معلولان در بخش گردشگری می‌توانند به عهده گیرند، حضور در طرح‌های تحقیقی و نظارتی به منظور ایجاد تسهیلات مختلف برای قشر خودشان است. درست است که هر کاری تخصص خود را می‌طلبد، اما حضور یک فرد معلول در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها جهت درک بهتر مشکلات این قشر و بهینه‌سازی خدمات و امکانات بسیار تعیین‌کننده است، چراکه این افراد به صورت مستقیم در این مشکلات دخیل هستند و قطعا بهتر از یک فرد عادی می‌توانند حقایق را درک کرده و راهکار ارائه کنند.

به واژه پاراتور اشاره کردید. لطفا کمی درباره آن توضیح دهید.

منظور از پاراتور، تور مسافرتی است که برای معلولان، ناتوانان و سالمندان برگزار می‌شود. به دلیل مخاطبان ویژه‌ای که این تورها دارند، خدمات و امکاناتی مناسب حال این افراد همچون خدمات درمانی، تجهیزات پزشکی و توانبخشی و امکانات کمک درمانی ارائه می‌شود. با توجه به این که جامعه ما به سمت سالمندی در حرکت است، پاراتورها تنها مختص به معلولان نمی‌شود، بلکه افراد مسنی که به توجه بیشتر و خدمات درمانی مختلف در طول سفر نیاز دارند نیز می‌توانند از پاراتورها بهره ببرند.

در حال حاضر چه تسهیلاتی در حوزه گردشگری و صنایع مرتبط برای استفاده ناتوانان و سالمندان وجود دارد و این تسهیلات تا چه حد راضی‌کننده است؟

کارهایی در جهت بهبود شرایط برای تسهیل سفر معلولان صورت گرفته که بسیار امیدوارکننده است. برای مثال سازمان هواپیمایی کشوری برای نخستین بار دستورالعملی مبتنی بر چگونگی برخورد با مسافران معلول تدوین کرده است که به رفاه حال گردشگران معلول می‌انجامد. سامانه حمل و نقل عمومی نیز در جهت تسهیل تردد مسافران معلول به وارد کردن اتوبوس‌های مناسب سازی شده در سامانه حمل و نقل عمومی اقدام کرده است. تسهیلات دیگری چون نیم‌بها بودن ورودیه‌ها نیز وجود دارد، اما نیاز است این تسهیلات وسیع‌تر و راهبردی‌تر شود. صنعت گردشگری ایران برای رسیدن به حد مطلوب گردشگری معلولان همچنان راه درازی در پیش دارد.

آیا در ایران برگزارکننده تور ویژه سفر ناتوانان داریم؟

تورهایی به صورت محدود در این حوزه فعالیت می‌کنند که بیشتر به برگزاری تورهای زیارتی داخلی و خارجی می‌پردازند، اما به دلیل مشکلات فراوانی که در بیشتر اماکن تفریحی و اقامتی وجود دارد، عملا توسعه کار برای معلولان محدود می‌شود.

مهم ترین مشکلات ناتوانان در حال حاضر در حوزه گردشگری چیست؟

قبل از اشاره به مشکلات موجود در حوزه گردشگری، من یک انتقاد دارم. چرا به معلولان و ناتوانان جامعه ما تنها سالی یکبار آن هم در روز جهانی معلولان پرداخته می‌شود؟ چرا نباید به جامعه معلولان و ناتوانان و مشکلاتی که در حوزه‌های مختلف، مثلا همین حوزه گردشگری برایشان وجود دارد نگاه عمیق‌تر و همیشگی وجود داشته باشد. معلولان کشور نیز به عنوان بخشی از جامعه باید دارای حق سفر و گذران اوقات فراغت به شکلی مطلوب باشند، اما همه ما را فراموش کرده‌اند و اگر توجهی به ما می‌شود، متاسفانه دید ترحمی وجود دارد. این از نظر ما پذیرفته نیست. جامعه معلولان و ناتوانان کشور می‌خواهد به عنوان یکی از گروه‌های اجتماعی از حقوق شهروندی برخوردار باشد و همچون سایر شهروندان یک زندگی عادی را تجربه کند. در حوزه گردشگری هم همین طور است. ما می‌خواهیم همان طور که مثلا یک شهروند عادی به بازدید از جاذبه‌های گردشگری و اماکن تفریحی می‌رود، معلولان و حتی سالمندان هم بتوانند از این تفریحات و گذران اوقات فراغت استفاده کنند، اما متاسفانه بیشتر جاذبه‌های گردشگری و اقامتگاه‌ها برای معلولان و سالمندان مناسب‌سازی نشده‌اند. معابر نامناسب، پارک‌های سنگلاخی، پله‌های فراوان، عدم اختصاص فضای کافی برای چرخش ویلچر، سرویس‌های بهداشتی نامناسب و بسیاری مشکلات دیگر همگی سبب خانه‌نشین شدن این قشر از جامعه ما شده است. در حال حاضر بسیاری از معلولان و سالمندان از تمکن مالی مناسبی برخوردار هستند و زمان آزاد هم برای سفر دارند، اما مشکلات موجود مانع سفرشان شده است. حتی در شهرهایی چون مشهد که علاقه بسیاری برای سفر به آن وجود دارد نیز آن طور که باید تسهیلات فراهم نشده است.

همکاری و هماهنگی چه ارگان‌ها و بخش‌هایی در این زمینه لازم است؟

قطعا یک همکاری ملی و هماهنگی میان بخش‌های مختلفی که در این زمینه دست‌اندرکار و مسئول هستند، نیاز است. سازمان میراث فرهنگی، شهرداری‌ها، سازمان‌های حمل و نقل، بهزیستی و سایر بخش‌های مرتبط با همکاری یکدیگر می‌توانند گام‌های موثری در این زمینه بردارند، اما در این میان نباید نقش انجمن‌ها و بخش خصوصی را در نظر نگرفت. در بسیاری از موارد، انجمن‌های خصوصی می‌توانند بسیار راهگشا و کمک‌کننده باشند.

آیا تاکنون یک طرح مطالعاتی یا پژوهشی مدون که به طور اختصاصی به گردشگری معلولان و مناسب‌سازی اماکن تفریحی و اقامتی بپردازد، شکل گرفته است؟

تا جایی که من خبر دارم متاسفانه خیر. تاکنون چنین طرحی تدوین نشده است. نبود یک طرح ملی مناسب سازی اماکن تفریحی و اقامتی سبب بروز مشکلات بدتری هم شده است. برای مثال در خیلی از معابر و ورودیه‌ها شاهد وجود رمپ برای عبور معلولان هستیم، اما نبود یک استاندار مشخص سبب شده شیب این رمپ‌ها در خیلی از جاها بسیار زیاد باشد که نه‌تنها برای معلولان کمک‌کننده نیست، بلکه در برخی موارد سبب تشدید معلولیت و آسیب رساندن بیشتر شده است.

آیسا اسدی