کویر یزد میزبان رصدگران ایرانی

زمانی که ماراتن نفسگیر چهارم مسیه ایران در بام کاروانسرای قصر بهرام ، در فروردین ماه سال 1383و پس از آن که 2سال قبل به دلیل شرایط نامساعد جوی این ماراتن برگزار نشده بود، به پایان رسید، همه می دانستند ظرفیت منجمان رصدگیر ایرانی به گونه ای غافلگیرکننده ارتقا پیدا کرده است.
به همین دلیل ، برنامه ریزی ها برای برگزاری ماراتن پنجم از همان زمان آغاز شد و رایزنی ها درباره زمان و محل و شرایط شرکت کنندگان شروع شد. سرانجام فراخوان بزرگترین گردهمایی رصدی ایران - که اتفاقا به واسطه برگزاری ملی آن ، یکی از بی نظیرترین ماراتن هایی است که در سراسر جهان برگزار می شود - صادر شد.
بیش از 600نفر از اخترشناسان آماتوری که توان شرکت در این رقابت را داشتند، به این فراخوان پاسخ دادند، اما نبود امکانات کافی برگزارکنندگان را ناچار کرد تا برخلاف میل خود دست به انتخاب بزنند و با مراجعه به سابقه افراد از این بین ، بیش از 100 نفر را در قالب بیش از 80گروه رصدی از سراسر ایران گزینش کنند.
رصدگرانی که بازه سنی 13تا 50سال را پوشش می دادند و با ابزارهایی از دوربین دوچشمی 60*20 گرفته تا تلسکوپ های بزرگی در رده 14 اینچ در این رقابت شرکت می کردند.
به واسطه طولانی بودن مراحل اداری لازم برای انجام هماهنگی های مربوط به حضور افراد در این محل و تدارکات لازم و همه کارهایی که انرژی و زمان بسیاری را از برگزارکنندگان می گرفت ، بینندگان این مسابقه ناچار شدند همه هماهنگی ها را تا یک ماه قبل از برگزاری قطعی کنند و حتی شرکت کنندگان نسبت به تهیه بلیت خود اقدام کنند و این در شرایطی است که در بهترین حالت بهترین پیش بینی های نسبتا دقیق از وضع هوای مناطق گوناگون تنها از 10 روز قبل از روز موردنظر در اختیار عموم قرار می گیرد.
بنابراین مراجعه به آمار سالهای قبلی تنها راه پیش بینی وضع هوا بود، که باید این پیش بینی با وضعیت ماه در آسمان و پارامترهای دیگر تطبیق داده می شد. این بررسی نشان از آن داشت که در این هنگام از سال ، در منطقه انتخاب شده امکان ابری بودن هوا بسیار پایین است و در محلی که بارش سالانه آن بسیار ناچیز است ، امکان بارش باران یا آسمان تمام ابری عملا منتفی به نظر می رسید.
10روز قبل ، زمانی که نخستین پیش بینی ها در سایتهای اطلاع رسانی منتشر شد، آب سردی به روی برگزارکنندگان مسابقه ریخته شد، چراکه همه مراجعان نه تنها احتمال ابری شدن هوا را مطرح می کردند، بلکه از ریزش باران در این ناحیه صحبت می کردند.
به گفته بابک امین تفرشی ، دبیر برگزاری این ماراتن چاره ای برای تغییر زمان یا مکان وجود نداشت و بدین ترتیب شرکت کنندگان با امید به تغییرات ناگهانی و غیرقابل پیش بینی هوا در مناطق کویری و در حالی که آرزو می کردند این بار همه سازمان های هواشناسی اشتباه کرده باشند، عازم این منطقه شدند.
شرکت کنندگان و داوران و برگزارکنندگان سعی کردند با وسایل گوناگون خود را به یزد برسانند، اما بیشترین تعداد شرکت کنندگان و داوران از تهران عازم یزد بودند. شامگاه چهارشنبه سرسرای راه آهن تهران ، شاید برای اولین بار در تاریخ خود شاهد رویدادی کم نظیر بود، جمعی زیاد از رصدگران در حالی که هر یک از آنها جعبه ای بزرگ شامل ابزارهای رصدی خود به همراه داشتند، گردهم آمدند، تا یکی از کاروان های بزرگ نجومی در طول تاریخ ایران شکل بگیرد.
اگرچه عدم توجه مسوولان حمل و نقل کشوری با چنین رویدادی باعث به وجود آمدن بی نظمی هایی در مسیر رفت وآمد شد.در یزد شرکت کنندگان در مجتمع فرهنگی صفاییه گردهم آمدند تا با برگزاری جلسه آشنایی و جلسه توجیهی ، خود را برای عزیمت به محل رصد آماده کنند و سرانجام عصر روز پنج شنبه در حالی که ابرهای یکپارچه کم کم تمام آسمان را می پوشاند، رصدگران وارد کاروانسرای خرانق شدند.
اولین کار چک کردن آخرین نقشه های هواشناسی بود که به ناامیدی کامل منجر شد. بلافاصله داوران این مسابقه که قرار بود رصد این اجرام را توسط شرکت کنندگان تایید کنند، جلسه ای تشکیل دادند تا در باره وضعیت موجود بحث کنند.
اسدالله قمری نژاد (عضو شاخه آماتوری انجم نجوم ایران)، بابک امین تفرشی (ویراستار ارشد ماهنامه نجوم و دبیر برنامه)، احمد کریمی (رصدگر باتجربه)، مصطفی امام (گروه نجوم صدرا)، علی متین فر (برنده ماراتن های قبلی)، خسرو جعفری زاده (رصدگر باتجربه)، مهدی مطیعی (موسس گروه نجوم آسمان توس و عضو موسس شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران)، محسن ایرجی (مدرس نجوم)، علیرضا وفا (رصدگر و عکاس و شکارچی اجرام اعماق آسمان) و پوریا ناظمی (روزنامه نگار علمی روزنامه جام جم) در نهایت تصمیم گرفتند در طول شب ضمن برگزاری کارگاه های تخصصی نجوم از فرصت موجود بهترین استفاده را ببرند.
کارگاه هایی با موضوع تاریخچه و چشم انداز نجوم آماتوری ایران ، تصویربرداری اجرام نجومی و... تا نیمه شب رصدگران را کنار هم جمع کرد، تا این که پیش از نیمه شب گوشه ای از آسمان باز شد.
درکمتر از چند دقیقه تمام ابزارهای رصدی در محوطه از پیش تعیین شده گرد هم آمدند و مسابقه برای تنها مدت 15دقیقه آغاز شد و دوباره آسمان چهره در هم کشید، اما همین مدت کوتاه شور و هیجان بزرگی را میان شرکت کنندگان ایجاد کرد.
با ابری شدن مجدد آسمان رصدگران بار دیگر به درون کاروانسرا بازگشتند تا آسمان کویر در یکی از رخدادهای معدود سال در این منطقه بارندگی خود را آغاز کند.با بازگشت رصدگران به درون کاروانسرا این بار مسابقه ای نجومی آغاز شد. داوران این بار برای افزایش توان علمی شرکت کنندگان از گروه های شرکت کننده خواستند در ماراتنی نظری به رقابت بپردازند.
این مسابقه که در 2مرحله برگزار شد، تا نیمروز جمعه ادامه یافت و سرانجام 3 گروه 2 نفره ، سارا فیض بخش و هیوا پذیرا، سحر رحمانی و آیرین شیوایی ، بنفشه مقامی و زهرا کریمی به عنوان برندگان این مسابقه دوستانه نجومی معرفی شدند و جوایزی از برگزارکنندگان دریافت داشتند.
مهمترین گردهمایی رصدی ایران اگرچه به دلیل ابری شدن هوا نتوانست مطابق برنامه از پیش تعیین شده برگزار شود، اما درسهای بزرگی برای همه شرکت کنندگان و برگزارکنندگان به همراه داشت که می توان امیدوار بود نتیجه آن برگزاری موفق ماراتن ششم ایران باشد.

پوریا ناظمی