رویای ناتمام صادرات

در ایران بنا بر تکلیف مقرر در تبصره 19قانون برنامه ریزی سال اول توسعه (68-72) و در سال پایانی این قانون سه منطقه آزاد قشم ، کیش و چابهار پا به عرصه وجود گذاشت.
انتخاب مناطق آزاد در ایران با توجه به هدفهای کلی آن انجام اقداماتی چون اعلام هدفهای مشخص ، سیاستگذاری و خط مشی ، طرح ریزی ایجاد زیربناها و ارائه خدمات همگانی ، فراهم کردن شرایط کار و تصویب مقررات و ضوابط جاری برای اداره مناطق آزاد، اعطای امتیازات و معافیت های مختلف مالیاتی ، گمرکی و تسهیلات اعتباری را می طلبد که بخشی از آن بتدریج و در اصلاحات ساختاری قوانین مربوط صورت می گیرد.
علاوه بر تبصره 19 قانون برنامه 5ساله اول ، در تبصره 20این قانون درباره مناطق ویژه اقتصادی آمده است ، به منظور پشتیبانی از تولید، گمرک ایران و سازمان بنادر و کشتیرانی موظفند تا 6ماه از تاریخ تصویب این قانون ، مناطق ویژه حراست شده ای را در مبادی ورودی یا گمرکات داخلی برای نگهداری به صورت امانی مواد اولیه و قطعات و ابزار و مواد تولیدی که بدون انتقال ارز وارد می شود، تاسیس کنند.
ورود کالا از مناطق آزاد برای مصرف داخلی ، تابع مقررات صادرات و واردات خواهد بود. مناطق حراست شده گمرکی که قدمت آن به سالهای قبل انقلاب می رسد، این گونه بوده است که به واحدهای بزرگ تولیدی کشور اجازه داده می شد در کنار واحد تولیدی خود به ایجاد چنین محدوده ای همت گمارد، تا با واردات قبلی مواد اولیه و قطعات ، به محض نیاز در کمترین زمان نسبت به ترخیص آن اقدام کند. هدف از راه اندازی چنین مناطقی ایجاد تسهیلات لازم ، مقررات زدایی و جلوگیری از هرگونه وقفه در روند تولید بخصوص واحدهای بزرگ صنعتی بوده است.
در همین حال و در قانون برنامه 5ساله دوم قانونگذار، دامنه اهداف این مناطق را به طور نسبی افزایش داد تا مزیت های پراکنده در کشور به نحو مطلوبی ساماندهی شود.

مشکل بزرگ

این در حالی است که مطابق قانون واگذاری زمین های دولتی محدوده منطقه آزاد به سرمایه گذاران مجاز است ، اما عدم تعیین محدوده برخی مناطق آزاد در عمل موجب دلسردی سرمایه گذاران خواهد شد. در واقع ، مهمترین مانع برای سرمایه گذاری در مناطق آزاد تجاری مشخص نبودن محدوده گمرکی در این مناطق است.
در همین حال ، منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس که سال گذشته از تصویب هیات دولت گذشت و در مردادماه امسال (83) به بهره برداری رسید از ابتدا فاقد محدوده گمرکی مشخص بود. این منطقه آزاد به لحاظ همسایگی با کشورهای شوروی سابق و قرار گرفتن در مسیر کریدور شمال - جنوب بهترین راه ارتباطی ایران با اروپاست و می توان از طریق آن با ایجاد منطقه آزاد مشترک با کشورهای هم مرز و ایجاد بازار تکنولوژی ، بازار یکی از مناطق شمالی ایران را که به لحاظ تجاری و صنعتی دارای ویژگی های منحصر به فردی است ، پررونق کرد.
وجود زیرساخت های مناسب در منطقه از جمله فراوانی حامل های انرژی ، وجود راه آهن ، فرودگاه و جاده و نیروی کار مستعد، در کنار وجود شهرک های صنعتی و صنایع بزرگ در نزدیکی منطقه آزاد ارس شرایطی را در این منطقه ایجاد کرده است که در سایر مناطق آزاد کشورمان کمتر به چشم می خورد.

بنیامین صدر