اجماع بین‌المللی علیه دزدان سومالیایی

شورای امنیت به موجب فصل هفتم منشور ملل متحد می‌تواند برای استفاده از نیروی نظامی در برابر تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی مجوز صادر کند. قطعنامه‌های شورای امنیت با توسعه اختیارات نیروهای دریایی به فراتر از اقداماتی که در حقوق بین‌الملل عرفی مقرر و مجاز شناخته شده، اقتدار نیروهای دریایی چند ملیتی را تقویت کرد. اهمیت این نکته وقتی بیشتر می‌شود که بدانیم در صورت فقدان اجازه شورای امنیت برای استفاده از نیروی نظامی، حقوق بین‌الملل به دولت‌ها اجازه داده فقط در دریای آزاد در برابر دزدی دریایی خارجی اقدام کنند. در خلیج عدن که ناوگان بین‌المللی ناچار به عبور از یک کریدور باریک است، دزدان دریایی می‌توانند در آب‌های بین‌المللی حمله کنند و سریع به آب‌های سرزمینی سومالی برگردند. سال 2008 شورای امنیت با تصویب قطعنامه‌ای به دولت‌ها این اجازه را داد که در برابر دزدان دریایی حتی در آب‌های تحت حاکمیت سومالی اقدامات لازم را انجام دهند.

در دسامبر همان سال، شورای امنیت قطعنامه دیگری را تصویب کرد که اجازه استفاده از نیروهای نظامی برای سرکوب دزدان دریایی را حتی در قلمرو زمینی سومالی را به کشورها داد. کار به درخواست مجوز نقض حریم هوایی سومالی برای مقابله با دزدان دریایی نیز رسیده بود که البته با ابراز نگرانی سایر اعضای شورای امنیت، طراح پیش‌نویس قطعنامه مورد نظر یعنی آمریکا از این اقدام منصرف شد.

از این مسائل که بگذریم، تجویز اقدام نظامی علیه دزدی دریایی در آب‌های تحت حاکمیت دولت‌های دیگر یک اقدام بی‌سابقه از طرف شورای امنیت است؛ زیرا قطعنامه‌های شورای امنیت پاسخ‌هایی فراتر از حقوق بین‌الملل عرفی را تجویز کرده و این مساله برای دولت‌هایی که در ارتباط با دزدی دریایی سابقه و مشکلاتی دارند این نگرانی را ایجاد کرده که قطعنامه‌ها ممکن است سابقه‌ای را ایجاد کنند که به حاکمیت سرزمینی آنها خدشه وارد شود. متون پیوست قطعنامه‌ها و بیانیه‌های اعضای شورای امنیت تصریح و تاکید دارند که قطعنامه‌ها صرفا در اوضاع سومالی اعمال می‌شود و هیچ گونه سابقه‌ای در حقوق بین‌الملل عرفی ایجاد نمی‌کند. در حقیقت، خود دولت انتقالی سومالی این اقدامات را خواسته و با آن موافقت کرده و مساله‌ای است که خود سومالی نمی‌تواند با این معضل برخورد کند. وانگهی، قطعنامه‌ها ضروری دانسته که هر گونه اقدام در خاک سومالی باید از سوی دولت موقت ملی آن کشور تائید شود و مطابق حقوق بشردوستانه بین‌المللی باشد. این شرط اخیر البته دامنه عمل قطعنامه را تا حد قابل ملاحظه‌ای محدود کرده است. دزدان دریایی نیروهای نظامی نیستند و به هر روی غیرنظامی محسوب می‌شوند. در حقوق بین‌الملل و بشردوستانه نمی‌توان غیرنظامیان را مورد هدف قرار داد مگر در دفاع مشروع و به شرط ضرورت. شورای امنیت همیشه هشدار داده است که هر گونه اقدام زمینی علیه دزدی دریایی، ممکن است تلفات غیرنظامی در بر داشته باشد. قطعنامه شورای امنیت به صراحت قلمرو تعقیب مجاز را توسعه و اجازه داده دزدان دریایی از آب‌های دریای آزاد به آب‌های سومالی و از آنجا به سمت قلمرو زمینی تعقیب شوند.

به این ترتیب، شگفت‌انگیز نیست که اختیارات ناشی از این قطعنامه‌ها محدود به حوادث دفاعی جزئی کاملا هماهنگ و متناسب بوده است. در واقع، مهم‌ترین استثنا حمله آوریل 2008 کماندوهای فرانسه به دزدان دریایی و گروگان گرفتن آنها در قلمرو زمینی بود که از اولین اختیار فصل 7 منشور ملل متحد تجاوز کرد. همچنین به نظر می‌رسد حمله کماندوهای فرانسوی یک ماموریت در پاسخ به تصرف کشتی تفریحی فرانسه و مسافران آن بوده است.