قاب‌های طلایی تلویزیون برای فوتبال

 از این رو تماشای یک مسابقه فوتبال از قاب تلویزیون، بیش از آن‌که یک تجربه ورزشی صرف باشد، حس تماشای یک برنامه نمایشی و دراماتیک را در بیننده برمی‌انگیزد؛ هرچند فوتبال ذاتا ورزش جذاب و پرهیجانی است، اما استقبال از این ورزش تا اندازه زیادی برآمده از تغییر ماهیتی است که هنگام گذر این ورزش از فیلتری به نام دوربین‌های تلویزیونی رخ می‌دهد. ارزشی که تلویزیون به لحاظ دراماتیک به این ورزش اضافه می‌کند، به لحاظ جذابیت، چیزی کم از جذابیت‌های ذاتی و همیشگی آن ندارد.

بر این اساس تماشای یک مسابقه فوتبال در ورزشگاه، تجربه بصری بسیار متفاوتی از تماشای آن پای گیرنده تلویزیون است. موقعیت بیننده تلویزیونی امروز به لحاظ اشراف بر آنچه در زمین جریان دارد، قابل مقایسه با تماشاگر حاضر در ورزشگاه نیست. امروزه کمتر صحنه‌ای از مسابقه از نگاه و دوربین‌های متعدد تلویزیونی پنهان می‌ماند و کوچک‌ترین جزئیات در جذاب‌ترین شکل ممکن در اختیار بیننده قرار می‌گیرد.

این وجه نمایشی و دراماتیک تا جایی پررنگ و اثرگذار است که حتی بازیکنان فوتبال را هم به جلوه‌گری در مقابل دوربین سوق می‌دهد. دویدن بازیکن فوتبال پس از به ثمر رساندن گل به سمت دوربین تلویزیون تصویر آشنایی است، همچنان که بسیاری از حرکات نمایشی بازیگران در زمین و خوشحالی‌شان پس از گل زدن، به دلیل دوربین‌های تلویزیونی است. بنابراین امروزه فوتبال دیگر یک مسابقه ورزشی صرف نیست و به یاری ترفندهای تلویزیونی، گاه از هر نمایش و درامی، اثرگذارتر و دراماتیک‌تر است. این‌گونه است که فوتبال بارها و بارها سوژه فیلم‌های سینمایی یا سریال‌های تلویزیونی می‌شود.

اما سریال‌های فوتبالی دو کارکرد اصلی دارند؛ ایجاد سرگرمی که درواقع مهم‌ترین کارکرد هر سریال تلویزیونی است و آسیب‌شناسی این ورزش در بستر یک موقعیت نمایشی که می‌تواند به اصلاح و بهبود رفتارهای ورزشی در جامعه کمک کند. فوتبال و مناسبات و مسائل آن به خودی خود جذابیت داشته و سرشار از هیجان، التهاب و تعلیق است. اگر این ویژگی‌ها به کالبد یک قصه خوب نیز تزریق شود و جذابیت‌های دراماتیک داشته باشد، می‌تواند مخاطبان زیادی را پای تلویزیون بنشاند و از امکان بیشتری برای فرهنگ‌سازی یا اصلاح فرهنگ در این زمینه
برخوردار شود.

این اتفاقی است که در سریال پژمان افتاده است. «پژمان» به کارگردانی سروش صحت از این لحاظ اثر ویژه‌ و متفاوتی است؛ چراکه برای اولین بار با حضور یک چهره و بازیکن فوتبال به این سوژه نزدیک می‌شود. حضور پژمان جمشیدی، ستاره سابق پرسپولیس در نقش اصلی این مجموعه خود واجد جذابیت‌های زیادی است که نمونه آن را پیش از این در تلویزیون ندیده‌ایم. مخاطبان این سریال موفق فوتبالی را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد؛ یکی علاقه‌مندان سریال و دوم دوستداران و همچنین اهالی فوتبال. چه بسا کسی چندان اهل تماشای سریال نباشد، اما به دلیل علاقه به فوتبال، به تماشای این سریال‌ بنشیند یا حتی ممکن است کسی که به فوتبال علاقه‌ای ندارد، اما اهل فیلم و سریال دیدن است؛ با تماشای این سریال بخصوص بخش‌های خانوادگی آن، به شناخت بیشتری درباره این ورزش رسیده و حتی به آن علاقه‌مند شود.

عرفان جلالی/ گروه رادیو و تلویزیون