منجی میکروسکوپی کشاورزان

باکولوویروس ها به دلیل ساختمانی و بیوشیمیایی ، خانواده ای ویژه میان ویروس های دارای DNA محسوب می شوند. بیشتر به شکل دانه ای و میله ای هستند و ابعادی در حدود 50 در 250 نانومتر دارند.
باکولوویروس ها همانند دیگر ویروس ها میان موجودات زنده و غیر زنده قرار می گیرند. به محض وارد شدن به هسته یا سیتوپلاسم موجودی زنده شروع به فعالیت و از میزبان اجباری خود استفاده می کنند.
در آنجا تکثیر می یابند و بعد از متلاشی کردن میزبان خود وارد محیط زنده دیگری می شوند. این موجودات میکروسکوپی به عنوان یکی از مهمترین عوامل بیمارگر حشرات بوده و نقش موثری در کنترل آنها دارند. در کشاورزی ارگانیک به عنوان جایگزین عملی سموم شیمیایی در باغها و مزارع به کار می روند. باکولوویروس ها به پوشش هایی مسلح هستند که آنها را برابر تشعشعات خورشید حفظ می کنند، در نتیجه در محیط ماندگاری دارند و به وسیله عوامل طبیعی منتشر می شوند. این ویروس ها به صورت بسیار اختصاصی عمل می کنند. در غیر این صورت به دلیل اثرگذاری قوی آنها نسل حشرات خیلی زود از میان می رفت.
درخصوص گونه های اثرپذیر نیز این ویروس ها با آلوده کردن اندامهای متعدد داخلی و جلد لارو حشره ، در مدت کوتاهی موجب تلف شدن میزبان خود می شوند.
دکتر محمدرضا رضاپناه ، رئیس بخش تحقیقات مبارزه بیولوژیک موسسه تحقیقات و آفات بیماری های گیاهی درباره کاربرد با کولوویروس ها در ایران می گوید: ایران جزو معدود کشورهای تولیدکننده با کولوویروس ها در دنیاست.
تاکنون در کشور ما روی 4 نوع باکولوویروس کرم قوزه پنبه ، کرم بید سیب زمینی ، کرم سیب و کرم طوقه بر چغندرقند مطالعاتی صورت گرفته است. رضا پناه می افزاید: کرم سیب آفت خطرناکی است که در برخی مناطق کشور خسارتی در حدود 100 درصد روی میوه ها ایجاد می کند ؛ اما با استفاده از باکولوویروس ها می توان بخوبی با آن مقابله کرد.

ایران جزو معدود کشورهای تولیدکننده باکولوویروس ها در جهان به شمار می رود و می تواند جایگاه مهمی درکشاورزی ارگانیک به دست آورد

برای مبارزه با کرم سیب در کشور موفق به تشخیص و جداسازی 11جدایه (نوع) باکولوویروس شده ایم که یافتن این تعداد در دنیا بی سابقه است.
تکثیر و کشت این ویروس کاری مشکل و تخصصی است ، چرا که ویروس ها مانند باکتری ها روی محیط کشت غیرزنده تکثیر پیدا نمی کنند بلکه باید در محیط زنده قرار گیرند.

خالص سازی و تکثیر ویروسی مفید

رضاپناه درخصوص مطالعه و خالص سازی باکولوویروس ها می گوید: با نصب نوارهای سه لایه ای مقوایی با عرض حدود 10 سانتیمتر دور تنه و شاخه های اصلی درختان ، لاروها به داخل آنها نفوذ می کنند و پیله ای برای طی دوران شفیرگی و همچنین زمستان گذرانی تشکیل می دهند.
به این ترتیب به وسیله این لکه ها از باغهای مختلف کشور نمونه ها جمع آوری شده و در 5 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 50 تا 60 درصد برای بررسی های بعدی نگهداری می شوند. لکه های مقوایی به طور دقیق بررسی شده و لاروهای مشکوک به بیماری ویروسی جمع آوری و به صورت خشک در 5 میلی لیتر آب مقطر استریل برای بررسی های بعدی در یخچال نگهداری می شوند. سپس به وسیله میکروسکوپ نوری مورد مطالعه قرار می گیرند و پس از اطمینان از وجود ویروس ، مایع حاوی آن صاف و خالص می شود.
ظرف محتوی غذای مصنوعی به مایع حاوی ویروس آغشته می شوند و لاروها در آن قرار می گیرند تا تغذیه کنند و به این ترتیب ویروس در بدن آنها تکثیر می یابد. بتدریج لاروهای بیمار جمع آوری و برای مطالعات تکمیلی نگهداری می شوند. در مرحله نهایی نیز با میکروسکوپ الکترونی TEM به منظور اطمینان بررسی می شوند.

کنترل آفات با بهترین روش

از جمله امتیازهای ویروس ها آن است که مصرف کنندگان ملزم به رعایت زمانی میان ویروس پاشی و برداشت نیستند.
باقیمانده ندارد. روی حشره مورد نظر به طور بسیار اختصاصی خاصیت بیماری زایی خیلی خوب دارد. برای محیطزیست ، دشمنان طبیعی و کسانی که در معرض آن قرار می گیرند بی خطر است.
ضمن آن که در سطح وسیع و با روشهای ساده قابل استفاده است. مقاومت در آفات ایجاد نکرده و انبار داری و حمل و نقل آن نیز راحت است. روی سطح تخمهای آفت ، برگها و میوه درختان به مدت کوتاه قبل از ورود کرم به داخل میوه قادر است آن را بیمار کند. باکولوویروس ها به حالت پودری یا مایع در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد. کشاورز با توجه به تجربه و دیدن اولین لارو روی محصول ، باکولوویروس را با همان وسایل متداول سمپاشی در سطح مزرعه پخش می کند.
به محض استفاده از ویروس ، لاروها متلاشی و ویروس در محیط پخش می شود و پس از مدت کوتاه تنها پوسته ای از لارو باقی می ماند.

بهاره صفوی