ظرفیت‌ سینمایی شدن

تلویزیون در سال‌های گذشته، بارها با مشارکت در تولیدات سینمای ایران، توانسته به غنا و اعتبار جشنواره‌های سینمایی بیفزاید و در اکران سالانه سینمای ایران نیز سهمی هرچند محدود به خود اختصاص دهد. یکی از بهترین آثاری که در سال‌های اخیر از تلویزیون به سینما رفت، «روزهای زندگی» ساخته پرویز شیخ‌طادی (از محصولات سیمافیلم) بود که در جشنواره‌هایی چون جشنواره فیلم فجر (سی‌امین دوره) و جشنواره فیلم مقاومت و دفاع مقدس (دوازدهمین دوره) به‌عنوان بهترین فیلم لقب گرفت و به یکی از محصولات برتر مشترک سینما و سیما بدل شد. همین‌طور می‌توان فیلم‌هایی چون «شکارچی شنبه»، «آسمان محبوب»، «اتوبوس شب» و... را از این دسته فیلم‌های تلویزیونی ـ سینمایی مثال زد.

اما جدای از این نحوه مشارکت، مدلی که برای استخراج نسخه‌ای سینمایی از معراجی‌ها طراحی شده، نیست و پیش از این در تلویزیون سابقه داشته است. اواسط دهه 70، تولید فیلم ـ مجموعه‌ها، به جریان روز تلویزیون بدل شده بود و بسیاری از تولیدات آن سال‌های تلویزیون دارای نسخه‌ای سینمایی بودند. «لیلی با من است» (کمال تبریزی) پس از آن که در سینما به نمایش درآمد و مورد توجه قرار گرفت، در قالب یک مجموعه تلویزیونی روی آنتن سیما رفت. نسخه‌ای که کامل‌تر از نسخه جمع‌وجور سینمایی این فیلم موفق بود. یکی دیگر از این فیلم ـ مجموعه‌ها، «نجات‌یافتگان» (زنده‌یاد رسول ملاقلی‌پور) بود که البته روند تولید آن، کمی متفاوت با طرح‌های مشابه بود، چرا که اصولا تولید نسخه تلویزیونی این فیلم، مدتی پس از تولید نسخه سینمایی، با استفاده از برخی تصاویر فیلم و تکمیل قصه در زمان و فضایی دیگر همراه شد.

فرمولی که امسال و برای معراجی‌ها به کار رفته، بازگشت دوباره به همان فرمول فیلم ـ مجموعه‌سازی دهه 70 است که به‌‌رغم شتاب و حرکت گسترده‌ای که از سوی اهالی سینما و سیما به سمت آن وجود داشت، در همان مقطع باقی ماند و به‌عنوان طرحی ناموفق، دیگر ادامه پیدا نکرد. با این حال، تولید معراجی‌ها با یک تفاوت عمده روبه‌روست و آن صلاحدید معاون سیما در دو نسخه‌ای شدن این کار تلویزیونی است. علی دارابی عنوان کرده تشخیص سیما بر این بوده که تولید نسخه سینمایی این مجموعه تلویزیونی و نمایش آن در جشنواره فیلم فجر انجام شود و این اتفاق رخ داده است. با این اتفاق، شاید اگر در همان دهه 70 نیز کارشناسی بیشتری روی تولید بی‌رویه فیلم ـ مجموعه‌هایی که شاخص‌ترین آنها در بالا ذکر شد، صورت می‌گرفت، به جای این که حالا با حرکتی متوقف شده روبه‌رو باشیم، شاهد ادامه آهسته و پیوسته‌ای بودیم که می‌توانست مخاطبان کنجکاو سینما و تلویزیون را با خود همراه کند.

در سال‌های اخیر مجموعه‌های فاخری چون «در چشم باد» و «کلاه پهلوی» از سیما پخش شده که همین حالا می‌توان از آن نسخه سینمایی استخراج کرد، اما ای کاش برای تولید فیلم ـ مجموعه‌ها، از ابتدا ایده استخراج فیلم در نظر گرفته شود تا محصول سینمایی با تمرکز، دقت و ظرافت بیشتری ساخته شود مثل اتفاقی که در افتتاحیه معراجی‌ها رخ داد که به نظر حساب‌ شده بود. این می‌تواند شروع دوباره‌ای بر ماجرای فیلم ـ مجموعه‌ها باشد، البته به شرط آن که توفیق آن، نشانی به دست ما ندهد و بدانیم کدام کار تلویزیونی ظرفیت بدل شدن به فیلم سینمایی را دارد و کدام نه.

علی افشار