دست دوستی چگونه به‌سوی ایران دراز شد؟

رابطه ایران و آمریکا چنان که در مطالب دیگر این پرونده مورد اشاره قرار گرفته، فراز و نشیب‌های بسیاری را تجربه کرده است و مرور آن دست‌کم برای ایرانی‌ها همیشه با خشم و تاثری عمیق همراه است؛ روندی از وابستگی همه جانبه اقتصادی و سیاسی از سوی ایران که با وقوع انقلاب اسلامی مورد خدشه قرار گرفت و از آن پس جایش را به یک دشمنی عمیق از سوی طرف آمریکایی داد. با هر معیار و میزان که حساب کنیم انقلاب اسلامی نقطه عطف روابط تهران و واشنگتن است، انقلابی که به بیش از سه دهه وابستگی پایان داد.

همین پایان دادن به بیش از سه دهه وابستگی باعث شد تا از سال 1357 آمریکا تمام تلاش خود را برای شکست انقلاب و براندازی نظام سیاسی برآمده از آن به‌کار گیرد.

بلوکه کردن دارایی‌های ایران، حمایت تمام‌قد از گروهک‌های تروریستی مخالف جمهوری اسلامی، حمایت از عراق در جنگ تحمیلی و حضور نظامی در منطقه با هدف تحت فشار قراردادن تهران، تصویب تحریم‌های یکجانبه علیه کشورمان و تحریک دیگر کشورها به همراهی با این نبرد اقتصادی، فشار تبلیغاتی و رسانه‌ای در چارچوب طرح کلی ایران‌هراسی، ایجاد درگیری‌های مذهبی و قومی در منطقه با هدف تضعیف نظام جمهوری اسلامی و جلوگیری از پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیکی ایران ازجمله در انرژی هسته‌ای، همه و همه از جمله گام‌های عملی برداشته شده از سوی واشنگتن برای مقابله با گفتمان انقلابی ایران و جلوگیری از رشد این تفکر در سطح منطقه و در میان دیگر ملت‌هاست.

با این همه، بیش از سه‌دهه دشمنی واشنگتن با تهران که با قطع یک‌سویه رابطه با ایران آغاز شده و در قالب تاکتیک‌های نظامی، اقتصادی، سیاسی و تبلیغاتی ادامه یافت، تاکنون نه ‌فقط نتوانسته به فروپاشی نظام جمهوری اسلامی ایران منجر شود که بازتولید ادبیات انقلابی در کشورهای عربی طی سال‌های اخیر نشان داد نفوذ شاخص‌های گفتمانی انقلاب اسلامی ازجمله صیانت از استقلال و مقاومت در راه آزادی محبوبیتی کم‌نظیر میان ملت‌های منطقه دارد.

چنین است که اکنون رئیس دولتی دست دوستی خود را به سوی ایران دراز کرده که زمانی رئیس پیشین آن، ایران را محور شرارت می‌دانست و کم نیستند کسانی که می‌دانند راه طی شده از آن دشمنی‌ها تا این داعیه دوستی و نزدیکی فقط با ایستادگی و مقاومت به‌دست آمده است. ایستادگی و مقاومتی که باعث شده دولتی که زمانی، چرخش حتی یک سانتریفیوژ را در جمهوری اسلامی ایران برنمی‌تافت امروز مجبور به پذیرش حقوق هسته‌ای ایران شود.

اما در این‌سو، چنان‌که آن تهمت‌های آشکار درباره حمایت ایران از تروریسم هیچ‌گاه به کنشی نسنجیده و شتاب‌زده در عرصه دیپلماسی منجر نشد، امروز تعارفات دیپلماتیک درباره نزدیکی به تهران هم ذوق‌زدگی میان سیاستمداران کشورمان ایجاد نمی‌کند، چراکه تهران براساس عرف سیاست‌ورزی، روابط خود با واشنگتن را بر اساس مشاهده رفتار این کشور تنظیم می‌کند، نه گفتار.

هرچند نمی‌توان از نخبگان سیاسی کشوری که تاریخ استقلال آنها تنها با بخشی از تاریخ معاصر ایران برابری می‌کند، انتظار ثبات سیستماتیک در برقراری ارتباط با دیگر ملت‌ها را داشت، اما از دستگاه دیپلماسی کشورمان انتظار می‌رود در پاسخ به تغییر رویکرد جدید این کشور و سیاست لبخند واشنگتن که به تعبیر برخی، ارتقا یافته همان سیاست هویج در کنار چماق امپریالیستی است، تجربه دوری و نزدیکی دو کشور طی 130سال گذشته را مرور کند؛ تجربه‌ای که از حاجی واشنگتن در عهد قجر آغاز شده و اکنون به محمدجواد ظریف رسیده است.

مصطفی انتظاری‌هروی / جام‌جم