7 آسیب گردشگری در ایران

جبر جغرافیایی، گردشگری ایران را ضعیف کرده است؟

بسیاری معتقدند جبر جغرافیایی در کاهش میزان گردشگر ایران موثر بوده است و قرار گرفتن در منطقه پرتنشی چون خاورمیانه، گردشگران را که بیش و پیش از هر چیز به دنبال آرامش هستند، آزار می‌دهد. این سخن با دو مثال کنار می‌رود؛ امارات متحده و ترکیه هم در این منطقه هستند، اما توانسته‌اند محیط‌های خوبی برای گردشگران مهیا کنند.

تبلیغات ضعیف ما، ضدتبلیغ قوی آنها

برخی دیگر از تبلیغات سخن می‌گویند. چند سال پیش که در ایران اجلاسی برای برخی علمای اسلامی برپا شده بود، عده‌ای از مدعوین با خود چراغ قوه و نان خشک آورده بودند؛ چرا که فکر می‌کردند در ایران نه برق هست و نه نان. رسانه‌ها بخصوص رسانه‌های معاند با جمهوری اسلامی تصویر بدی از کشور نشان می‌دهند و این تصویر منفی باعث می‌شود گردشگران میل و رغبت حضور در کشور ما را نداشته باشند. این سخن تا حدی درست است، اما راه بهبود بخشیدن این موضوع در دستان ماست. استفاده از فرصت شبکه‌های برون‌مرزی سیما، رایزنان فرهنگی و نهادهای غیردولتی ایرانی در سراسر جهان در کنار تبلیغات در رسانه‌های معتبر جهان، کاری که امارات و ترکیه هم می‌کنند، می‌تواند در این راه به کشور ما کمک کند.

زیرساخت و سرمایه‌گذاری؛ مشکل اصلی گردشگری

برخی معتقدند دلیل عدم اقبال گردشگران به کشور ما نبود زیرساخت‌های لازم است. از حمل و نقل گرفته تا هتل و مراکز و تاسیسات تفریحی. ریشه این موضوع هم در نبود سرمایه‌گذار است و نبود سرمایه‌گذار به خاطر سودده نبودن این صنعت؛ یعنی یک دور باطل. در این رابطه باید گفت این مشکلات در زیرساخت کشور وجود دارد و وظیفه حل آن هم به‌عهده دولت است. دولت باید با سیاست خارجی مناسب، امنیت سرمایه‌گذاری و بهبود فضای کسب‌ و کار سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را به حضور در این بخش ترغیب کند؛ موضوعی که مدنظر مدیران گردشگری در دولت جدید بوده چرا که یکی از نخستین مسئولان این سازمان که در دوره جدید منتصب شد مسئول سرمایه‌گذاری بود.

فرهنگ بومی، مانع گردشگری؟

برخی دلیل اصلی کم‌رونق بودن گردشگری را مشکلات فرهنگی می‌دانند. آنها معتقدند به خاطر قوانین پوشش و سایر قوانین اسلامی، گردشگران به کشور ما نمی‌آیند. به نظر می‌رسد چنین تفکری تا حد بسیار زیادی ساده‌انگارانه است. اگر همه بسترهای لازم برای یک سفر مناسب فراهم باشد، گردشگر هم مانند هر تبعه دیگر به حاکمیت قوانین آن کشور احترام می‌گذارد. در عین حال، معرفی کردن قوانین اسلامی به عنوان یک فرهنگ و نه یک اجبار حکومتی باعث خواهد شد همه دوست داشته باشند فرهنگی متفاوت با کشور خود را تجربه کنند؛ موضوعی که در هند دیده می‌شود. بسیاری از گردشگران اروپایی هنگام ورود به این کشور ترجیح می‌دهند از لباس‌های سنتی هندی چون ساری استفاده کنند یا این ‌که در کشورهای عربی از عبا و دشداشه برای پوشاندن بدن خود بهره جویند.

مردمی کلیشه‌پسند

اما در بخش داخلی چه آسیب‌هایی گردشگری ما را تهدید می‌کند؟ یکی از مهم‌ترین آسیب‌ها در گردشگری داخلی عدم رویکرد مردم به گردشگری تجربه‌گرا و نو است. بیشتر مردم به جای این ‌که به مناطق بکر و نو بروند ترجیح می‌دهند؛ برای بار چندم شمال کشور را ببینند. این موضوع از این زاویه می‌تواند یک آسیب و تهدید باشد که دیگر مناطق کشور با وجود داشتن جاذبه‌های بسیار مناسب، مورد توجه قرار نمی‌گیرد و همین موضوع روند توسعه آنها را مختل می‌کند و در نهایت به توسعه نامتوازن در کشور هم دامن می‌زند. در عین حال مناطق کلیشه‌ای با مشکلاتی نظیر دست خوردگی بسیار زیاد طبیعت مواجه می‌شوند.

آسیب‌رساندن به تاریخ و طبیعت

موضوع طبیعت می‌تواند یک آسیب دیگر باشد. متاسفانه به‌طور مکرر دیده شده سفرهای مردم در اقصی نقاط کشور باعث آسیب دیدن طبیعت شده است. این آسیب‌دیدگی از شکل‌های کوچکی چون شکستن شاخه درختان یا خراشیدن آنها تا ریختن زباله وسیع در دریا و آتش‌سوزی وجود دارد. موضوعی که باعث از بین رفتن جاذبه شده و در نهایت به گردشگری ضربه می‌زند. همین ماجرا در مورد آثار تاریخی هم صدق می‌کند. مطمئنا وقتی یادگاری روی آثار تاریخی 2500 سال پیش در تخت جمشید به حد زیادی برسد دیگر کسی برای دیدن آن رنج سفر تا شیراز را به خود نمی‌دهد.

عوامل اقتصادی؛ پاشنه آشیل گردشگری

آسیب آخر بخش گردشگری در ایران، پایین بودن قدرت خرید مردم است. حتما شما هم در سفرهای خود بخصوص سفرهای نوروزی افرادی را دیده‌اید که با اتراق در پارک‌ها و اماکن عمومی آنها به عنوان محل اقامت شبانه خود استفاده می‌کنند، پولی برای خوراک خود نمی‌پردازند و صرفا از طبیعت و حداکثر برخی جاذبه‌های تاریخی شهرها استفاده می‌کنند. در واقع می‌توان گفت ثمره این نوع گردشگری برای شهر مقصد فقط زباله این مسافران است! این در حالی است که گردشگری یکی از منابع درآمدی مهم است. پرواضح است که این فرهنگ مردم ناشی از شرایط اقتصادی است، اما اگر نتوانیم این فرهنگ را اصلاح کنیم در آینده با سیل گردشگرانی مواجه خواهیم بود که به جای درآمد، هزینه به شهرهای مقصد وارد می‌کنند. در این گزارش از هفت آسیب پیش‌روی صنعت گردشگری در ایران سخن به میان آمد. صنعتی که از نظر اقتصادی در گروه تجارت ـ خدمات می‌گنجد و می‌تواند بدون نیاز به مسائلی چون مواد اولیه، کالای پرارزشی چون گردشگری را تولید کند و بفروشد و درآمد سرشاری را نصیب کشور کند. درست است که در این راه دولت نقش اصلی را دارد، اما بهبود وضع گردشگری در ایران بدون حضور مردم ممکن نخواهد بود.