بستری شده‌های بی‌پول

خط داستان، ماجرای پدری را روایت می‌کرد که در بیمارستانی بستری شده بود، اما پس از بهبود جسمی، توان مالی برای پرداخت هزینه‌های درمانی بیمارستان را نداشت و به همین دلیل مجبور بود تا زمان تسویه حساب با بیمارستان، در بخش‌های مختلف بیمارستان اوقاتش را سپری کند.

شاید تصور شود که این روایت چون در فیلم و سریال اتفاق افتاده است، بنابراین جنبه هنری و نمایشی دارد، اما در دنیای واقعی نیز نمونه چنین رخدادهایی در بیمارستان‌های ایران، دیده شده است.

مثلا حدود دو سال پیش بود که دو نفر از بیماران یکی از بیمارستان‌های دولتی تهران به دلیل ناتوانی در پرداخت هزینه‌های بیمارستان در بیابان‌های اطراف پایتخت رها شدند که پس از رسانه‌ای‌شدن این حادثه، موج انتقادها نسبت به این حرکت کم‌سابقه تا مدت‌ها دست از سر وزارت بهداشت برنداشت.

با وجود آن‌که با گذر زمان، آب‌ها از آسیاب افتاد و این حادثه تلخ رفته‌رفته رو به فراموشی رفت، اما هنوز هم بسیاری از بیماران نیازمند و بستری شده در بیمارستان‌ها، با مشکلات عدیده‌ای برای پرداخت هزینه بستری روبه‌رو هستند که حجم مشکلاتشان دست‌کمی از بیرون انداخته‌شدن از بیمارستان ندارد.

از یک‌سو، بسیاری از بیمارستان‌های خصوصی ترجیح می‌دهند بیماران نیازمند و بستری شده را به بیمارستان‌های دولتی منتقل کنند و از سوی دیگر، بیمارستان‌های دولتی هم به دلایل گوناگون نمی‌توانند آن‌گونه که انتظار می‌رود بیماران نیازمند و بستری شده را کمک کنند.

این گره بسته چند سال است ناگشوده باقی‌مانده است و هنوز هم بسیاری از بیماران تهیدست جامعه نمی‌دانند در صورتی که پایشان به بیمارستان رسید و از پس هزینه‌های بستری برنیامدند، از چه نهادی کمک بگیرند و چه مراحلی را طی کنند.

در این نوشتار مراحل کمک گرفتن بیمار بستری شده از نهادهای درمانی شرح داده می‌شود تا حداقل بیمار بستری شده از حقوق قانونی‌اش در بیمارستان‌ها آگاه شود و در ادامه نیز به چالش‌ها و مشکلات این فرآیند حمایتی اشاره شده است.

مراحل کمک‌رسانی به بیمار نیازمند در بیمارستان

در صورتی که بیماری به بیمارستان دولتی مراجعه کند و شرایطش اورژانسی باشد، بیمارستان موظف است بیمار را پذیرش کند.

یعنی در این مرحله بیمارستان موظف است بدون توجه به وضع مالی بیمار، او را از شرایط اورژانسی خارج کند.

فاطمه قربانی، رئیس واحد مددکاری بیمارستان حضرت رسول‌اکرم (ص) درباره سایر مراحل کمک به این گروه از بیماران نیازمند و بستری شده به «جام‌جم» می‌گوید: اگر وضع بیماری غیر اورژانسی باشد، در وهله اول واحد مددکاری تلاش می‌کند بیمار را تحت پوشش بیمه خویش‌فرمای خدمات درمانی ایرانیان قرار دهد و هزینه این بیمه نیز برای هر بیمار بستری شده برای مدت زمان یک‌سال، حدود 87 هزار تومان است.

البته بسیاری از بیماران بستری شده در بیمارستان‌ها، توانایی پرداخت همین مبلغ حق بیمه را هم ندارند و قربانی تاکید می‌کند واحد مددکاری در این مرحله تلاش می‌کند ضمن مکاتبه با کمیته امداد، این مبلغ حق بیمه را به 27 هزار تومان برساند.

با این‌که بیمه خدمات درمانی، بسیاری از هزینه‌های درمانی گران ـ بخصوص هزینه درمان بیماران خاص و صعب‌العلاج ‌ـ‌ را پوشش نمی‌دهد، حتی با گرفتن این دفترچه بیمه در بیمارستان هم نباید انتظار داشت بیمار نیازمند بتواند بدون مشکل مالی از بیمارستان مرخص شود.

قربانی راه‌حل این مشکل را در کمک گرفتن از مراکزی چون کمیته امداد، بهزیستی، هلال احمر و مراکز خیریه غیردولتی می‌داند و می‌گوید: پس از بیمه‌کردن بیمار، تلاش می‌کنیم از کمک مراکز حمایتی نامبرده استفاده کنیم، مثلا بیمارستان رسول‌اکرم(ص)، هفت مددکار دارد که روزانه حدود 350 بیمار به واحد مددکاری مراجعه می‌کنند که از این تعداد نیز بخشی از آنها برای دریافت کمک مالی به واحد مددکاری مراجعه می‌کنند و برای کمک به آنهاست که متوسل به این مراکز حمایتی می‌شویم.

در صورتی که بیمار با داشتن بیمه خدمات درمانی هم نتواند هزینه درمانش را پرداخت کند، به گفته قربانی، تلاش می‌شود از مراکز حمایتی کمک گرفته شود و اگر باز هم مشکل حل نشد با اجازه رئیس بیمارستان، به عنوان آخرین راه‌حل بیمارستان می‌تواند با توجه به وضع مالی و جسمی بیمار، بخشی از هزینه‌های بستری بیمار نیازمند را پرداخت کند.

رئیس واحد مددکاری بیمارستان حضرت رسول‌اکرم‌(ص) یکی از مشکلات عمده واحدهای مددکاری بیمارستان‌ها را واگذاری بخش‌های بیمارستان دولتی به مراکز خصوصی می‌داند و تاکید می‌کند وقتی داروخانه یک بیمارستان دولتی به بخش خصوصی واگذار می‌شود، دیگر مددکاری نمی‌تواند از آن داروخانه انتظار داشته باشد به نفع بیمار، بخشی از هزینه‌های دارو و تجهیزات درمانی را دریافت نکند.

خدمات شهرداری راه گریز بیمارستان‌های دولتی

تصور کنید بیماری توانایی پرداخت هزینه‌های بستری را نداشته باشد یا اصلا بیمار در خیابان پیدا شده باشد. در این شرایط معمولا بیمارستان‌ها منتظر می‌مانند تا حد امکان از کمک مددکاری استفاده کنند، اما پس از مشخص‌شدن وضع مددکاری بیمار، اجازه خروج بیمار از بیمارستان تا زمان تسویه‌حساب نهایی صادر نمی‌شود.

دکتر بهروز هاشمی، متخصص طب اورژانس است در گفت‌و‌گو با «جام‌جم» یادآور می‌شود تقریبا هر 12 ساعت، به یک بیمار اورژانسی برخورد می‌کند که توان مالی برای پرداخت هزینه‌های بستری در بیمارستان را ندارد.

هاشمی معتقد است جز در موارد خاص، بیماران اورژانسی نیازمند به بیمارستان‌های دولتی فرستاده می‌شوند و خاطر نشان می‌کند بیمارستان‌های خصوصی تا حد امکان تلاش می‌کنند از پذیرش بیماران اورژانسی نیازمند سرباز بزنند و با درمان‌های سرپایی یا انتقال به بیمارستان‌های دولتی، کار درمان را نیمه‌کاره رها می‌کنند.

به گفته این متخصص اورژانس، اگر در بیمارستان‌های دولتی بیمار بستری شده توان مالی پرداخت هزینه‌های درمان را نداشته و تمایلی هم برای رفتن از بیمارستان نداشته باشد، در این صورت بیمارستان تلاش می‌کند به هر نحو ممکن آن تخت را خالی کند و حتی گاهی برای آن گروه از بیمارانی که در کف خیابان‌ها پیدا می‌شوند و پولی برای پرداخت هزینه‌های بستری ندارند، بیمارستان خودش راه را برای فرار آنها از بیمارستان باز می‌گذارد.

یکی دیگر از حربه‌هایی که هاشمی به آن اشاره می‌کند، استفاده برخی بیمارستان‌های دولتی از خدمات مدیریت شهری شهرداری تهران است که در این حالت، بیمار بستری شده فقیر به مراکز حمایتی زیرمجموعه شهرداری منتقل می‌شود. مجموعه شهرداری برای پذیرش این گروه از بیماران (مانند کارتن‌خواب‌های معتاد) بستری شده، ملزم به دریافت تائیدیه‌ای مبنی بر بهبود بیمار بستری شده است، اما در برخی موارد، بیمارستان با ارسال نامه‌ای مبنی بر غیر اورژانسی بودن وضع بیمار، او را به مراکز تعریف شده در شهرداری تحویل می‌دهد و تخت بیمارستان را برای بیمار اورژانسی بعدی خالی می‌کند.

دست مددکاران بیمارستانی بسته است

مطابق قوانین فعلی، حضور مددکار اجتماعی در بیمارستان‌ها الزامی است و بیمارستان‌ها باید از خدمات اجتماعی این مددکاران برای کمک به بیماران بهره ببرند.

این مددکاران وظایف مختلفی دارند و از ارائه مشاوره‌های روانی و اجتماعی به بیمار تا کمک به حل مشکلات بیمار بستری شده در مراکز درمانی در زمره وظایف آنها قرار می‌گیرد.

کمک برای تسهیل فرآیند پذیرش و ترخیص بیمار، ارتباط با پزشک برای رفع مشکلات درمانی بیماران و حتی آگاهی دادن به بیمار تا از حقوق قانونی‌اش در بیمارستان‌ها آگاه باشد، از دیگر مسئولیت‌های این گروه از مددکاران است.

اما عمده وظیفه مددکاران بیمارستانی که شاید خیلی از مردم و بیماران هم بیشتر با همین وظایف آنها را بشناسند، شناسایی بیماران نیازمند و کمک مالی به آنان است.

این گروه از مددکاران موظفند بیماران نیازمند را در مراکز درمانی شناسایی کنند و برای تهیه دارو و درمان، این گروه از بیماران را مورد حمایت مالی قرار دهند، اما مددکاران بیمارستانی برای انجام وظیفه خود با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند.

رئیس اداره مددکاری اجتماعی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با اشاره به وجود همین مشکلات به ایرنا می‌گوید: بیمارستان‌ها می‌توانند در مواقع لزوم از توانایی‌های یک مددکار اجتماعی، بهره‌های فراوانی ببرند؛ مددکاران اجتماعی آشنایی کامل به بیمارستان دارند و می‌توانند بیماران را به بخش‌های مختلف راهنمایی کند، اما متاسفانه دست مددکاران اجتماعی در امور بیمارستانی باز نیست و مدیریت بیمارستانی اغلب متوجه نقش مهم مددکاران اجتماعی نیست.

فرزانه یعقوب معتقد است: مددکاران اجتماعی حتی می‌توانند نقش رابط با دیگر بیمارستان‌ها را نیز عهده‌دار شوند تا هنگام وقوع یک حادثه برای بیمار در صورت نداشتن تخت خالی بسرعت بتوانند بیمار را به یک بیمارستان دیگر راهنمایی کنند، اما حتی به رغم نیاز شدید اورژانس‌های بیمارستانی به مددکاران اجتماعی، اکنون مددکاران به صورت مستقر در اورژانس‌ها فعالیت ندارند.

البته دلیل آن نیز تا حدودی واضح است، زیرا هم‌اکنون بیمارستان‌های دولتی با کسری بودجه‌ای بالغ بر 1900 میلیارد تومان روبه‌رو هستند و مطابق اطلاعیه‌های وزارت بهداشت، حتی بسیاری از این بیمارستان‌ها برای تهیه دارو هم مشکل مالی دارند و با این حال نمی‌توان انتظار داشت بیمارستان‌های دولتی بتوانند برای کمک مالی به بیماران نیازمند، اقدام درخوری انجام دهند و از کمک مددکاران اجتماعی بهره ببرند.

این مشکل باعث شده تعداد مددکاران در بیمارستان‌ها هم کاهش پیدا کند و به گفته یعقوب، تعداد پست‌های کاری برای مددکاران اجتماعی در یک بیمارستان کمتر از حد استاندارد است، به طوری که یک بیمارستان تخصصی ممکن است فقط دو مددکار اجتماعی داشته باشد.

درواقع می‌توان گفت با آن‌که بیش از 500 مددکار اجتماعی در مراکز درمانی کشور فعالیت می‌کنند، اما به دلیل کمبود منابع مالی در بیمارستان‌های دولتی، این گروه از مددکاران نتوانسته اند به بیماران نیازمند در سراسر کشور کمک شایانی کنند و حتی در برخی بیمارستان‌های دولتی، واحد مددکاری رفته‌رفته شبیه یک واحد اداری منفعل شده است که بود و نبودش، فرقی به حال بیماران اقشار ضعیف جامعه ندارد.

امین جلالوند ‌/ ‌گروه جامعه