آینه‌ای در برابر اقوام ایرانی

هشت بهشت با نمایش اقوام کرد و ترک، اهالی شیراز، مناطق شمالی کشور و خلاصه همه مردم ایران این هدف را دنبال می‌کند تا به مخاطبان خود یادآوری کند همه ما ایرانی هستیم. بازارچه، هتل و دیگر محور‌های موضوعی این برنامه فقط بهانه‌ای برای تذکر این نکته است. این سریال از معدود سریال‌های طنز است که با توجه به تعدد قومیت‌ها و ویژگی طنز بودنش و دقت در نگارش فیلمنامه، در هیچ یک از سکانس‌ها‌ به قومیت‌ها توهین نمی‌کند و از سوی مخاطبان اعتراضی در پی نداشته است.

اگرچه هشت بهشت از سوژه‌ای طنز برخوردار است، اما ماهیت آن در ستایش تمام گویش‌های ایرانی است. یکی از امتیازات ویژه سریال استفاده از گویش‌ها و لهجه‌های مختلف توسط صاحبان آنهاست که به جذابیت مجموعه و ایجاد تنوع زبانی در آن کمک کرده است.

ایران را در مقیاسی کوچک ببینیم

خط کلی داستان و پیام اصلی آن، وحدت اقوام ایرانی در سراسر ایران است که این موضوع بار‌ها از سوی رهبر معظم انقلاب مورد تأکید قرار گرفته است. یکی از فرمایشات ایشان همواره به اهمیت حفظ اتحاد و همدلی تمام ملت ایران و تبلور این وحدت و یکپارچگی در شئون مختلف مربوط است.

از دیگر مزیت‌های قصه مجموعه این است که در کنار لایه‌های طنازانه‌ای که باعث ایجاد نشاط میان خانواده‌ها می‌شود، هیچ توهین و تمسخری نسبت به گویش‌های شیرین محلی صورت نگرفته است. این سریال به سفارش صدا و سیمای مرکز اصفهان در 26 قسمت 45 دقیقه‌ای تولید شده که در آینده نیز قرار است تولید دو فصل بعدی داستان آغاز شود.

این سریال روایتگر بازارچه‌ای با عنوان نمایشگاه صنایع دستی و مواد غذایی ویژه همه اقوام ایرانی است. این بازارچه در شهر اصفهان برپا شده و همه اقوام در این نمایشگاه شرکت کرده‌اند. در مجموعه هشت بهشت از ظرفیت این بازار برای معرفی گویش‌ها و آداب و رسوم مردم مناطق مختلف ایران استفاده شده است و سازندگان مجموعه درصدد آن برآمده‌اند که بینندگان در طول پخش سریال، ضمن آشنایی با گویش‌ها و آداب و رسوم مردم اقصی نقاط ایران، از مشاهده محیط پیرامونی و بخش‌های جانبی آن هم لذت ببرند.

هوشنگ حریرچیان، حسن جویره، پری کربلایی، زویا امامی، داریوش موفق، حسن اکلیلی، افشین سنگ‌چاپ، افسانه ناصری، آزاده رضایی، مانا بهرامی، علیرضا جعفری، مهدی ساکی، مانی حیدری، فاطمه واحدی، فرج‌الله گل‌سفیدی، فرهاد بشارت، ساناز زرین‌مهر، ابراهیم کلانی، مینا پورنیا و... گروه بازیگران این مجموعه تلویزیونی را تشکیل می‌دهند.

برخی عوامل سازنده این مجموعه عبارتند از: مدیر تولید: شاهرخ شریفی، مدیر برنامه‌ریزی: گلچهره دانش، هماهنگی تولید: حیدر شکاری، دستیار اول کارگردان: ماکان رضایی‌پور، مدیر صدابرداری: فرامرز مختاری، طراح صحنه و لباس: کیوان ذوالفقاری، مدیر تصویربرداری: اسماعیل آقاجانی، طراح چهره‌پردازی: مهران روحانی، تدوین: مهدی دهقان و صداگذار: شاهرخ شریفی.

درهم‌‌تنیدگی فرهنگی و سنتی از دستاوردهای هشت بهشت

از امیرحسین شریفی، نویسنده و تهیه‌کننده مجموعه می‌خواهم درباره شکل‌گیری ایده اولیه تولید این مجموعه و قصه اصلی آن توضیح دهد.

وی می‌گوید: دغدغه‌ داشتم طرحی ارائه کنم که در آن همه اقوام ایرانی کنار هم حضور داشته باشند، مجموعه‌ای که همه اقوام ایرانی را به وحدت دعوت کند و در سریالی که برای همه آشنا و ملموس باشد، بگویم بین کرد، فارس، بلوچ، آذری و اصفهانی هیچ تفاوتی نیست و همه ما ایرانی هستیم و ملیت‌مان باید مایه غرور و افتخارمان باشد.

شریفی همچنین ادامه می‌دهد: با استقبالی که مدیر گروه سریال اصفهان از این طرح کرد، نوشتن اثر شروع شد. این سریال قرار بود در سه فصل 30 قسمتی ساخته شود که متاسفانه پس از شروع فصل اول ، با مشکلات مالی روبه‌رو شدیم و فقط توانستیم یک فصل از سه فصل را کار کنیم. شریفی ابراز امیدواری کرد در آینده نزدیک بتواند دو فصل دیگر این مجموعه را بسازد و روی آنتن ببرد.

تهیه‌کننده سریال هشت بهشت امتیاز نخست این سریال را ادای گویش‌های مختلف در یک سریال عنوان و بیان می‌کند: در این سریال سعی ما بر این بود از فردی که بومی منطقه مورد نظر است، استفاده کنیم تا لهجه صددرصد درست ادا شود. وی تصریح کرد: بازخوردهایی که نسبت به پخش سریال‌هایی با موضوع قومیت صورت گرفته بود، نشان داده است برخی بینندگان از برآیند این کارها رضایت چندانی نداشتند و احساس می‌کردند نسبت به آنها توهینی صورت گرفته است.

وی با اشاره به حساسیت این موضوع ادامه می‌دهد: خوشبختانه یکی از شاخص‌های خوب سریال این است که جملات و حرف‌ها به همان صورت و لحنی گفته می‌شود که شمالی و آذری و کردی با گویش خود در چند کیلومتر آن طرف‌تر ادا می‌کنند. تهیه‌کننده سریال هشت بهشت همچنین ادای احترام به گویش‌ها و به تصویر کشیدن زندگی شخصی و اجتماعی آنان را در کنار هم از دیگر امتیازهای بارز این سریال برمی‌شمارد و معتقد است این اتفاق در نهایت به اتحاد گروه‌های قومی منجر خواهد شد.

حرکت از فردیت به سمت جمعگرایی

شریفی هم‌راستا بودن موضوعات را با هدف کلی داستان چنین توضیح می‌دهد: در موضوعاتی چون ازدواج و کار سعی شده اقوام مختلف را به‌عنوان فامیل کنار هم جمع کنیم. ازدواج دختر شمالی با فردی از جنوب، تنیدگی فرهنگ‌ها، سنن و گره خوردنشان به همدیگر از اتفاقات خوب این مجموعه است. اقوامی که هر کدام آداب و رسوم خاصی دارند و در کنار هم جمع شدن این آداب و رسوم و پذیرفته شدن آن توسط دیگران، این پیام را دربر‌می‌گیرد که هر کدام از افراد با رسیدن به یک مای جمعی، سنت‌های ایرانی را حفظ می‌کند.

وی هدف از قرار دادن نمایشگاه و بازارچه را در این مجموعه چنین بیان می‌کند: بهانه‌ای لازم بود تا اقوام را از گوشه و کنار ایران در یک نقطه خاصی جمع کنیم و هدف ما از طرح موضوع نمایشگاه این بود که هم بتوانیم صنایع دستی و سوغاتی‌های استان‌ها را معرفی کنیم و نشان دهیم و هم با جمع کردن شخصیت‌ها در استانی چون اصفهان که پایتخت فرهنگی کشور است، داستان را سر و شکل بدهیم و پیش ببریم.

نویسنده مجموعه با بیان این‌که هشت بهشت، طنزی اجتماعی است و به زندگی درونی اقوام می‌پردازد می‌افزاید: نهایت تلاشم را کرده‌ام که در کل اثر حتی یک مورد توهین، جسارت و بی‌ادبی به اقوام صورت نگیرد.

تهیه‌کننده مجموعه «مرد نقره‌ای» ادامه می‌دهد: در طرح اولیه کار، نظر نویسنده این بود شوخی‌هایی که باعث می‌شود میان اقوام فاصله بیندازد در فیلمنامه وجود نداشته باشد؛ زیرا نمی‌خواستیم طنز بودن اثر، مجوزی برای این‌گونه شوخی‌ها یا جسارت‌ها باشد.

شریفی پخش این سریال را از شبکه شما اقدامی ستودنی و قابل تقدیر می‌داند و می‌گوید: شبکه شما بیننده دائمی خود را پیدا کرده است؛ بنابراین پخش این سریال از شبکه‌ای که مدعی وحدت اقوام ایرانی است، کار درستی به نظر می‌رسد. پارسال با پخش سریال مرد نقره‌ای از این شبکه و استقبال صورت گرفته از آن مجموعه بر آن شدیم با ساخت هشت بهشت، بار دیگر حضورمان را در این شبکه پررنگ کنیم.

تهیه‌کننده این مجموعه درخصوص تیتراژ و موسیقی زمینه سریال می‌افزاید: سعی و تلاش سازندگان هشت بهشت این بود که با توجه به حضور هریک از اقوام در متن سریال و با آغاز بازی نمایندگان این مناطق، از موسیقی‌های محلی‌شان هم استفاده شود و حتی در تیتراژ پایانی از نظر شعر و موسیقی چنین کاری اعمال شد. تیتراژ پایانی اثر را علی فلاح خوانده و اجرای موسیقی درون سریال نیز به عهده گورنگی بوده است.

هدیه لبخند به مردم ایران زمین

هوشنگ حریرچیان از بازیگران محبوب و پیشکسوت سینما، تلویزیون و تئاتر با نقش‌آفرینی در مجموعه هشت بهشت بار دیگر مهمان خانه‌های مردم است. وی با ابراز خرسندی از این‌که در مجموعه کار کرده است، می‌گوید: از زمان شروع به کار هنری تاکنون نقش‌های زیادی ایفا کرده‌ام و از این‌که توانسته‌ام در این مجموعه‌ نقش متفاوتی را تجربه کنم، خوشحالم. نقش من در این سریال یک مرده شور است که تا به حال نظیر آن را بازی نکرده بودم.

حریرچیان به همکاری و تعامل با نویسنده و کارگردان سریال اشاره می‌‌‌کند و می‌گوید: با تیزبینی و نکته‌سنجی‌ای که آقای شریفی، نویسنده و آقای عالم‌زاده، کارگردان اثر داشتند، سعی کردم نقش خود را درک کنم و سعی کردم با حس و حال قصه همگام شوم و در خلق صحنه‌های آن با دیگر دوستان پیش بروم.

ایفاگر نقش حاتم قلی در پاسخ به این پرسش که کار طنز را بیشتر می‌پسندد یا کار جدی را چنین ادامه می‌دهد: در میان نقش‌هایی که به من پیشنهاد می‌شود به چند معیار توجه دارم. ازجمله این که خود نقش را دوست داشته باشم و همچنین نقش طرف مقابل در کار برایم مهم است. بنابراین تفاوتی ندارد این کار جدی است یا طنز.

بازیگر مجموعه «ساختمان پزشکان» با اشاره به فعالیت‌ها و کارنامه حرفه‌ای خود بیان می‌کند: هشت بهشت، چهل و پنجمین اثر من در سینما و تلویزیون است. از سال 1384 در این حرفه حضور دارم و امیدوارم تاکنون توانسته باشم با کارهای خود لبخند را بر لب‌های ملت شریف ایران بیاورم؛ چراکه آن وقت احساس می‌کنم نتیجه کار من موثر بوده و در نهایت خودم هم فرد مفیدی بوده‌ام.

هوشنگ حریرچیان سال 1326 در هفده سالگی وارد عرصه تئاتر شد و اولین کارش را نیز سال 1328 ـ که اثری صامت بوده ـ اجرا کرد. حریرچیان شبکه شما را، شبکه آشنای اقوام ایرانی می‌داند و می‌گوید: پخش آثاری همچون هشت بهشت که به اقوام ایرانی و به تصویر کشیدن گوشه‌های زندگی این اقوام می‌پردازد، دلیل درست بودن و درست ماندن شبکه شماست.

فاطمه واحدی از دیگر بازیگران مجموعه هشت بهشت است که در این سریال ایفای نقش دختری مازندرانی را به عهده دارد. او همراه دایی خود و به بهانه کار در بازارچه صنایع دستی به اصفهان می‌آید و بعدها درگیر یکسری اتفاقات دیگر می‌شود و به جای این‌که در بازارچه باشد در یکی از هتل‌های این شهر به پختن غذاهای محلی شمالی می‌پردازد و در ادامه هم اتفاقات دیگری برای او رقم می‌خورد.

واحدی در توجیه انتخاب این نقش می‌گوید: زمانی که مطلع شدم قرار است در این سریال از اقوام مختلف ایرانی استفاده شود، خوشحال شدم و سوژه کار برایم جذابیت داشت. می‌توانم بگویم همین جذابیت و جمع شدن افراد کنار هم من را وارد مجموعه کرد. اگر سریال در مورد دختری مازندرانی بود که در شمال کشور حضور دارد تا این حد جذابیت نداشت، اما همین که دختری شمالی در شهر دیگر با چند قومیت و زبان دیگر تعامل داشته و همه‌شان گروهی را تشکیل می‌دهند که بودن یکدیگر را تائید می‌کنند، مطمئن شدم این تنوع به جذابیت کلی اثر هم کمک می‌کند.

برخورد فرهنگ‌ها بیانگر همانندی آنهاست

واحدی پیام نخست داستان را شیرینی در کنار هم بودن اقوام ایرانی می‌داند و می‌افزاید: شاید اغراق نباشد بگویم در این سریال یک نیروی درونی وجود داشت که همه افرادی را که به عنوان بازیگر و دیگر عوامل کنار هم بودند، به هم وصل می‌کرد. بدون این‌که همزبان باشند. اینجاست که همدلی، معنا پیدا می‌کند. وی همچنین توضیح می‌دهد: در حین بازی و فیلمبرداری خیلی از دوستان کلماتی را که من ادا می‌کردم، متوجه نمی‌شدند، ولی درک می‌کردند که من چه می‌گویم و حتی جواب هم می‌دادند.

این هنرمند انتخاب بازیگرهای این مجموعه را از اتفاقات خوب و جالب این اثر می‌داند و می‌گوید: انتخاب دختر کردی از کردستان، دختر شمالی از شمال و آذری از آذربایجان این نوید را می‌داد که در این مجموعه شاهد تکرار دیالوگ‌های نادرست و اشتباهی نباشیم.

وی ادامه می‌دهد: از دیگر امتیازهای این سریال می‌توان به مدیریت خوب کارگردان و نویسنده اشاره کرد که دست بازیگر را در ادای گویش‌ها، لهجه‌ها و حتی کلمات باز گذاشته بودند. چون زمان‌هایی پیش می‌آمد از متن خود فیلمنامه نمی‌توانستیم بگوییم و کارگردان و نویسنده اثر به بازیگر این توان و اجازه را می‌داد که با توجه به گویشی که خود بازیگر دارد کلمات را تغییر دهد و جایگزین کند. چون افرادی که در این اثر بودند خود واقعی جنس بودند نه بدل و کسی که پس از آموزش جملات را تکرار کند.

واحدی، تفاوت آدم‌ها و شخصیت‌ها را از دیگر امتیازات این سریال می‌داند و اضافه می‌کند: این‌که چند آدم با افکار مختلف از دنیاهای متفاوت کنار هم بودند، داستان را جذاب می‌کرد. اگر بازیگرها مثل بقیه کارها از جای خاصی آورده می‌شدند که هیچ سنخیتی با فرهنگ و زبان و پوشش نقش خود نداشتند، داستان تا به این حد جذاب نمی‌شد. ازدواج شمالی با فرد جنوبی، دختر کردی و حاشیه‌های زندگی او در برخورد با فرهنگ‌های دیگر و امثال آن، قرابت و همانندی فرهنگ‌ها را در این سریال گوشزد می‌‌کند.

احترام به همه سنت‌ها

واحدی هشت بهشت را اولین کار طنز خود می‌داند و ادامه می‌دهد: پیش از شروع همکاری با این مجموعه سر ضبط تله فیلم «ساعت به وقت صفر» بودم. در آن کار نقش جاسوسی اسرائیلی را در پالایشگاه نفتی بازی می‌کردم که نقشی جدی بود. جالب این است که من به خاطر بازی‌ام در آن پروژه به این کار دعوت شدم.

وی طنز کلامی را طنز به کار رفته در هشت بهشت می‌داند و می‌گوید: طنزی که در این سریال با آن پیش می‌رفتیم، طنز موقعیت نبود، بلکه خود شخصیت این ویژگی را داشت.

این هنرمند توضیح می‌دهد: معمولا آقایان بیشترین بار طنز را در کارها به دوش می‌کشند، ولی از امتیازات اثر این بود که لهجه‌ها در شخصیت‌سازی و بازی به ما کمک می‌کرد.

مونا بهرامی از دیگر بازیگران این مجموعه که نقش مهتاب را در هتل دارد، درباره بودنش در سریال می‌گوید: این‌که بگویم فیلمنامه را خوانده و از محتوا و نقش خودم خوشم بیاید چنین نبوده است. چون نوشتن اثر همزمان با تصویربرداری انجام می‌شد، اما با تعریف‌هایی که از محتوای اثر و جمع شدن اقوام مختلف در کار شنیده بودم تمایلم برای حضور در این سریال بیشتر شد.

بهرامی طنز بودن این سریال را از امتیازات بسیار خوب آن برشمرده و بیان می‌دارد: هشت بهشت فیلمنامه خوب و طنزی موقعیت داشت. از لودگی به دور بود و جمع شدن این ویژگی‌ها در کنار هم شیرینی و جذابیت کار گروهی را بیشتر می‌کرد. وی پخش این سریال را از شبکه شما که همه اقوام ایرانی را با خود دارد و به نوعی بازنمایی آداب فرهنگی متمایز است، از نکات مثبت سریال می‌داند و می‌افزاید: پیام این سریال وحدت و همدلی بود. دقیقا همان کاری که شبکه شما انجام می‌دهد. جمع شدن اقوام از چهار گوشه ایران در شهری چون اصفهان این را می‌رساند که همه آنها با هر آداب و رسومی قابل احترام و توجه هستند.

بهرامی برتری هشت بهشت را در دقت نویسنده و کارگردان در دوری از لودگی اثر می‌داند و تصریح می‌کند: با سختگیری‌های تهیه‌کننده و نویسنده و کارگردان این اثر، برای دوری از لودگی، شاهد بودیم نویسنده در حین فیلمبرداری و حتی صحنه‌هایی را که ضبط شده بود، بازنویسی می‌کرد و فیلمبرداری گاهی تکرار می‌شد.

معظمه حاجی‌زاده