رمضان با رسول ‌خدا

ضیافتی که نفس‌های انسان در آن حکم تسبیح و خواب در آن بسان عبادت است. (امالی، مجلس بیستم، ص 93)‌ در این ماه خداوند خوان کرم خویش را گسترانیده است، اما مومنان برای آن که بهره مناسب از این ضیافت نصیبشان شود لازم است ظرفیت وجودی خویش را بالا ببرند.

بعضی از این راهکارها را در خطبه‌ای از رسول خدا(ص) که به مناسبت فرا رسیدن ماه رمضان گفته‌اند می‌توان یافت: «... خدای خویش را با نیت‌های درست و دل‌های پاکیزه از گناهان و صفات رذیله بخوانید تا شما را برای روزه داشتن و تلاوت قرآن در ماه رمضان توفیق عطا کند...». (امالی، ص 93)

و این راهکارها حتی در دعاهای ایشان نیز بیان شده است. علی(ع) فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله وقتی استهلال ماه رمضان می‏کرد، رو به قبله می‏ایستاد و می‏گفت: اللهم اهله علینا بالامن و الایمان، و السلامه و‌الاسلام و العافیه المجلله و دفاع الاسقام و العون علی الصلاه و الصیام و تلاوه القرآن. اللهم سلمنا لشهر رمضان و تسلمه منا و سلمنا فیه حتی ینقضی عنا شهر رمضان و قد عفوت عنا و غفرت لنا و رحمتنا. (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 100) معنی دعای پیامبر این است که: «بار خدایا نو کن این ماه را بر ما به امنیت و ایمان و تندرستی و اسلام و عافیت شایان و دفع بیماری‌ها و کمک به نماز و روزه و شب‌زنده‌داری و تلاوت قرآن. بار خدایا ما را برای ماه رمضان سالم بدار و آن را از ما دریافت کن و ما را در آن سالم بدار تا ماه رمضان بر ما بگذرد و تو ما را عفو کرده باشی و ما را آمرزیده باشی و بر ما رحم نموده باشی.»

پیامبر اسلام(ص) تاکید فراوانی بر قرائت قرآن در ماه مبارک رمضان داشته اند. (امالی، ص 93 و ص 47‌) خاصه آن که اگر توجه داشته باشیم قرآن فقط برای قرائت و ثواب‌بردن نیست ، بلکه برنامه زندگی است و با تدبر در آن در واقع راه و روش زندگی و بندگی به مسلمانان آموزش داده می‌شود و اگر قرآن سرمشق قرار گیرد یک برنامه مطمئن در اختیار عموم مومنان قرار می‌گیرد.

افطارهای ساده برای همدلی

در ماه رمضان افطاری دادن سنت پسندیده‌ای است که در میان مومنان رسم است، اما با کمی دقت در سخنان رسول‌خدا(ص) درمی یابیم ایشان بر افطاری ساده تاکید داشته‌اند: «...کسی که در این ماه مؤمنی روزه‏دار را به افطار پذیرا شود ثواب آزاد کردن بنده‏ای و آمرزش گناهان گذشته‏اش را به پاداش این عمل دریافت می‏کند.

برخی گفتند: یا رسول الله، همگی ما قدرت نداریم که روزه‏داری را به افطار فراخوانیم، پس فرمود: خدای تبارک و تعالی کریم است و به کسی از شما که قادر نباشد جز با جرعه شیری آمیخته با آب یا شربتی از آب گوارا یا دانه‏ای چند از خرما روزه‏داری را به افطار بخواند و تمکنی افزون از این نداشته باشد، همین ثواب را عطا می‏کند...». (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 95.)

در مسجد الحرام و مسجد نبوی روزهای دوشنبه و پنجشنبه که روزه مستحب است به هنگام افطار سفره‌ای عمومی از سوی برخی افراد پهن می‌شود که تنها با چند دانه خرما و جرعه‌ای چای از روزه‌داران پذیرایی می‌شود. این رسمی نکوست که می‌توان در ایام ماه مبارک در مساجد به صورت عمومی اجرا کرد تا هم از ثواب افطار روزه مومن بی‌بهره نمانیم و هم بر همدلی‌ها بیفزاییم و از سویی از اسراف‌ها جلوگیری نماییم.

البته گذشتن از مال فقط به افطار دادن محدود نمی‌شود. بلکه رسیدگی به تهیدستان سنت حسنه‌ای است که در ایام مبارک رسول خدا(ص) کمر همت بر آن می‌بستند.

سنتی که امروزه در ایران با عنوان گلریزان انجام می‌گیرد، می‌تواند نمونه‌ای از این ‌موضوع باشد. آمده است‌: رسول خدا صلی الله علیه و آله چون ماه رمضان فرامی‏رسید اسیران را آزاد می‏کرد و به هر سائلی چیزی می‏داد. (ثواب الاعمال، ص 72‌)

شاید بسیاری از ما افراد نیازمندی را در اطرافمان بشناسیم و چه چیز بهتر از این که به پیروی از سنت پیامبر بخشش داشته باشیم.

نگهداری زبان

روزه‌داری تنها زبان بستن از طعام نیست. زبان نگهداشتن از ناگفتنی‌ها موردی است که رسول خدا(ص) بر آن اصرار داشته‌اند. مثل آن که ایشان دشنام دادن را ناپسند دانسته‌ و فرموده‌اند: «خدای تبارک و تعالی شش چیز را برای من ناپسند داشت و من آنها را برای اوصیایم از فرزندانم و پیروان ایشان بعد از من ناپسند داشته‏ام که یکی از آنها دشنام گفتن در حال روزه است». (من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 108‌) یا در جای دیگر می‌فرمایند: «هیچ بنده روزه‌داری نیست که او را دشنام بگویند و او بگوید: من روزه‏دار هستم، سلام بر تو، من همانند تو که دشنام می‏گویی تو را دشنام نمی‏گویم.» مگر آن که پروردگار تبارک و تعالی می‏گوید: بنده من از شر مشاجره و مبادله فحش با دیگر بنده‏ام، به روزه پناه برد و از این رو من او را از دوزخ پناه دادم». (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 109‌)

حال ما باید ببینیم وقتی در ترافیک می‌مانیم یا جایی معطلمان می‌کنند یا عصبانی می‌شویم، چقدر با زبان روزه دشنام می‌دهیم! این ماجرا را می‌توان آویزه گوش کرد و زبان را با الگوگیری از این اسوه حسنه کنترل کرد: رسول خدا(ص) زنی را دید که کنیزش را دشنام می‏گفت در حالی که روزه‏دار بود، پس رسول خدا(ص) فرمود تا طعامی حاضر کردند و به آن زن فرمود: بخور. زن گفت: من روزه دارم، پس پیامبر(ص) فرمود: چگونه روزه‌دار هستی در حالی که کنیزت را دشنام گفتی؟! روزه تنها امساک از خوردنی و نوشیدنی نیست. (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 109‌) امید که 30 روز روزه‌داری و دوری از دشنام دادن‌ در تمام عمر عادتمان شود.

سحرهای بیدار‌ با درودهای سرشار

سحرهای ماه رمضان برکتی خاص دارد که نباید آن را از دست داد. از امیرالمومنین(ع)، از پیامبر(ص) روایت شده است که فرمود: خداوند تبارک و تعالی و فرشتگانش بر کسانی که سحرها آمرزش می‏طلبند و سحری تناول می‏کنند، درود می‏فرستند، پس هر یک از شما را همی باید سحری تناول کند، اگرچه با شربتی از آب باشد. (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 135‌)

حیف است که سحری را هرچند اندک باشد از دست دهیم زیرا پیامبران درباره آن فرموده اند: «سحری برکت است و امت من سحری را وانمی‏گذارد، اگر چه با خرمای خشکیده پوسیده‏ای باشد». (من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 135‌)

ایشان سحری خوردن را راهکاری برای کمک به روزه‌داری می‌دانند و تنها به این نکته اکتفا نکرده‌اند بلکه در سخنی راهکار آماده‌سازی برای شب‌زنده‌داری را نیز معرفی می‌کنند. پیامبر عزیز اسلام می‌فرمایند: با خوردن سحری برای روزه روز و با خواب قیلوله برای شب زنده‌داری کمک بطلبید. (من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 136‌‌)

همت برای عبادت

روزهای آخر رمضان حال و هوای خاص خود را دارد، هم کم‌کم باید از این ماه خداحافظی کرد و هم‌زمانی است برای تلاش به منظور بهره بردن بیشتر از رحمت‌های الهی. دهه آخر این ماه فضیلت ویژه دارد زیرا احتمال دارد شب‌های قدر در آن واقع باشد.

علی(ع) فرمود: رسول خدا صلی‌الله علیه و آله دهه آخر ماه مبارک رمضان بستر خود را جمع می‏کرد و کمر همت برای عبادت محکم می‏بست. (سنن النبی، ج 1، ص 296.)

امسال در دهه آخر رمضان می‌توان به عبادت پرداخت و این سخن را در ذهن زنده نگه داشت و آن را انگیزه‌ای برای شبیه کردن سبک زندگی‌مان به سبک زندگی بهترین خلق خدا دانست.

منابع:

1 ـ امالی الصدوق، شیخ صدوق، بیروت، انتشارات اعلمی، چاپ پنجم، 1400 قمری. 2 ـ ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، شیخ صدوق، قم، انتشارات دارالرضی، چاپ اول، 1406. 3 ـ سنن النبی، علامه طباطبایی، تهران، انتشارات اسلامیه، چاپ هفتم، 1378. 4 ـ من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، قم، انتشارات جامعه مدرسین، چاپ دوم، 1404 قمری.

حسین قاضی‌خانی / جام ‌جم