آدم های کوچک درتیترهای بزرگ

از میدان ونک تا سازمان بهزیستی انواع آسیب های اجتماعی را می توان در فاصله یک پیاده روی کوتاه دید؛ از آدمهایی که به ته خط رسیده اند گرفته تا جوانهای خمار، زنانی با سر و وضع عجیب ، خیابانگردهای آشفته و بی هدف که پرسه می زنند

کد خبر: ۵۶۹۶۳

، بچه هایی که اقبال را در کاغذهای کوچک رنگی فال با قیمتی ناچیز به دخترهای دم بخت قالب می کنند و در یک کلام آدمهای پس زده یک کلانشهر کوکی.
هر کدام از این آدمها با هم فرق می کنند و حتی در طبقه بندی نوع آسیب های اجتماعی شان هم متفاوتند، اما همگی یک وجه مشترک دارند. هر یک از آنها جزیی کوچک از منحنی های صعودی آماری اند و این پررنگ ترین حق اجتماعی آنهاست ، حق عدد شدن. جالب آن که این حق هم بدرستی رعایت نمی شود. آنها در عدد بودن هم کم شمرده می شوند یا زیاد یا اصلا به حساب نمی آیند. یکی می گفت در دنیای اعداد هم جایی برای آدمهای پس زده جامعه نیست. وجود این آدمها گرچه برای خودشان سودی نداشته ، اما ظاهرا تیترهای خوبی برای جذاب تر شدن صفحات رویی روزنامه ها بوده است.

نبود یک مرجع اطلاعاتی مطمئن سبب شده است بسیاری از محققان دست به پرداخت های محفلی درباره مسائل کشور بزنند

در جوامع پیشرفته ، آمارها نقش مهمی در شکل دادن تصور مردم از حقوق اجتماعی شان بازی می کنند و در حیطه آسیب شناسی اجتماعی شاهدانی محبوب برای تحلیلگران می شوند تا برای حمایت از تجزیه و تحلیل هایشان در باب آسیبهای اجتماعی یا به عنوان گواهی به راستگویی از آمار کمک بگیرند. روان شناسان اجتماعی بر این باورند که بدون آمار بر هر ادعایی درباره جو بحرانی یک جامعه می شود خط بطلان کشید و آن را بی پروا نقض کرد.
امروزه کشورهای مختلفی چون هند ، فیلیپین ، انگلیس ، فرانسه ، امریکا و آلمان در علم آمار سرآمدند ؛ برای مثال تنها در هند 14رشته آماری گوناگون در مقطع دکتری وجود دارد. به نظر متخصصان ، توانمندی یک کشور در ارائه آمارهای دقیق خبر از سطح پیشرفت و بنیه علمی آن می دهد ؛ اما در کشور ما بیش از 23نهاد متولی آسیبهای اجتماعی وجود دارد که هر یک آمار جداگانه ای را درباره مسائل واحد ارائه می کنند و هر کدام نیز از آمار اعلام شده خود مطمئن اند. نبود یک مرجع اطلاعاتی مطمئن سبب شده است بسیاری از محققان دست به پرداخت های محفلی درباره مسائل کشور بزنند. در این روش می توان تعداد دختران فراری را در یک کافی شاپ خلوت وقت نوشیدن قهوه رقم زد یا برای آمار معتادان و مبتلایان به ایدز هنگام صرف ناهار یا تماشای تلویزیون تصمیم گرفت.
از طرفی ارائه آمارهای نجومی همیشه پله های ترقی خوبی در خبرگزاری های بیگانه محسوب می شوند و واژه های مناسبی نیز هستند که در ذکر مرجع به کار می آیند ، واژه هایی چون یک منبع آگاه که هیچ وقت اسمی نداشته است ، کارشناسی که نخواسته نامش فاش شود ، یک بررسی آماری که معلوم نیست از طرف کدام سازمان بوده یا نتایج پژوهش دانشجویی بی نام و نشان.
سازمان ها و نهادهای گوناگون هم به آشفتگی این بازار دامن می زنند و با ذکر آمارهای کم و زیاد سعی در کسب محبوبیت یا بودجه بیشتر دارند. بسیاری از پشت میزنشینان نیز بر این باورند که ارائه برخی ارقام و اطلاعات به مردم مربوط نمی شود. گروهی هم هستند که از سر دلسوزی و برای جلوگیری از تشویش اذهان عمومی یا سوئاستفاده از آمارهای داخلی در محافل بین المللی حقایق را دور از دسترس نگه داشته اند. این آمارها و اطلاعات غلط نه تنها سبب کاهش مشارکت تحلیلگران آسیبهای اجتماعی در ارائه راهکارهای مناسب شده ، بلکه اسباب کاهش مشارکت های مردمی و در نتیجه افزایش رشد آسیبهای اجتماعی را نیز فراهم آورده است. به این ترتیب مردم بر اثر شنیدن ارقام مختلف درباره آسیب های اجتماعی واحد، شکاک و بی اعتماد شده اند و حساسیت و تعصب خود را درخصوص بسیاری از مسائل داخلی کشور از دست داده اند.
آمارهای غلط همچنین سبب اختلال در تخصیص بودجه به منظور حل مشکلات اجتماعی و سیاستگذاری های چشم بسته از سوی مسوولان کشور شده است. دکتر محمدحسین فرجاد، استاد دانشگاه و آسیب شناس اجتماعی می گوید: نیم نگاهی به چرخه آمار، تحقیق ، برنامه ریزی و حل مشکل نشان می دهد بدون آمار دقیق با ضعف برنامه ریزی اجتماعی و اقتصادی از طرف دولت و مسوولان روبه رو خواهیم بود.

اعدادی که دروغ می گویند

یکی از علل وجود آمارهای نامطمئن ، حضور ارگان های مختلف متولی آسیبهای اجتماعی است. وجود نهادهای گوناگون علاوه بر پیچیده کردن اطلاعات و ارقام سبب شده است این سازمان ها وظایف و مسوولیت ها را در حل معضلات اجتماعی به گردن یکدیگر بیندازند یا همزمان از روشهای مختلف برای حل مشکلات اقدام کنند. سعی سازمان بهزیستی در یکپارچه کردن سیاستگذاری ها از طریق تاسیس وزارت رفاه و تامین اجتماعی نیز هنوز کاملا به ثمر نرسیده ، شاید چون یک سال برای شکل گیری یک نهاد قدرتمند، فرصت کمی بوده است.
دکتر معتمدی ، مدیر کل دفتر آسیب دیدگان اجتماعی می گوید: پیش از تاسیس وزارت رفاه و تامین اجتماعی پراکندگی نهادها و نبودنظارت مستمر بر عملکرد آنان درباره حل مشکلات و آسیبهای اجتماعی منجر به فوت وقت و هزینه و بی بازده شدن کار نیروهای متخصص در این زمینه بود.
او در پاسخ این پرسش که چرا آماری به نقل از این وزارتخانه در نشریات وجود ندارد، می گوید: امیدواریم در عرض چند ماه آینده همه چیز در وزارت رفاه گرد هم آید و بتوانیم نظارت و کنترل بقیه نهادها را به عهده بگیریم که در این صورت مرجع آماری مشخصی نیز خواهیم داشت.
پیش از تاسیس وزارت رفاه و تامین اجتماعی و حتی پس از آن ، سازمان بهزیستی به عنوان موثق ترین مرجع آمار کشور از سوی مسوولان اعلام می شد؛ اما این سازمان نیز آمار دقیقی برای شفاف سازی مشکلات در گزارش ها ارائه نکرده است. معتمدی معتقد است شفاف سازی ابزاری می خواهد که سازمان بهزیستی فاقد آنهاست و یکی از این ابزارها پژوهشگران باتجربه اند.
دکتر فرجاد، استاد دانشگاه ضمن اشاره به کوتاهی دانشگاه ها در تربیت متخصصان خبره آمار و آگاه به مسائل اجتماعی ، کمی پژوهشگر را بهانه خوبی برای نبود آمار و اطلاعات در کشور نمی داند.
پژوهشگران معتقدند هرگز نمی توان رقم مشخص و مطمئنی از آسیبهای اجتماعی ارائه کرد و ماهیت پنهان آسیبهای اجتماعی سبب تبدیل آمارهای حتمی به برآوردهای تقریبی و نسبی شده است.
برای مثال آمار 2 میلیونی معتادانی که هر سال بدون در نظر گرفتن رشد 15 درصدی سالانه در رسانه های گروهی اعلام می شود تنها جمعیت خود معرف یا دستگیرشدگان را دربرمی گیرد و گروهی که مایل به ترک نبوده اند یا دستگیر نشده اند جزو این جمعیت محسوب نمی شوند یا رقم 4000 برای زنان خیابانی ، تنها تعداد دستگیرشدگان و ساکنان خانه های بازپروری را شامل می شود و مخفی بودن مسائلی چون اعتیاد، فحشا، فساد، قاچاق انسان یا کالا و... توان تعیین رقم دقیق و قابل اعتماد را از پژوهشگران گرفته است.
دکتر فرجاد می گوید: متخصصان باتجربه در زمینه آمار آسیبهای اجتماعی با طرح پرسشنامه های علمی و دیگر روشها می توانند تا حدودی نسبت به برآورد آسیبهای اجتماعی آگاه شوند ضمن آن که می توان از نیروهای دانشجویی برای به کارگیری بزرگ استفاده کرد.
امروزه بسیاری از جوامع برای از میان بردن ماهیت پنهان آسیبهای اجتماعی که سبب ناتوانی دولت در حل آنهاست ، اقدام به قانونی کردن برخی جرایم کرده اند تا اگر توان ریشه کن کردن آنها را ندارند حداقل با نظارتی نامحسوس از دیگر آثار مخربشان جلوگیری کنند؛ برای مثال زنان ویژه در برخی کشورها تحت نظارت مراکز بهداشتی و درمانی هستند که در نتیجه رقم دقیق آنها در دسترس است و با داشتن این رقم دولتها راهکارهایی برای کم کردن تعدادشان اندیشیده اند ضمن آن که بیماری های مقاربتی و واگیردار با مراجعه این زنان به مراکز بهداشتی در سطح جامعه مهار شده است. همین مساله درباره اعتیاد نیز صادق است. در نظر گرفتن سهمیه تریاک ، پخش متادون یا سرنگ میان معتادان تزریقی و... همگی روشهایی هستند که می توان با آنها شمار معتادان را کنترل کرد.
اما مرجع ارائه آمارهای واقعی کیست ، هیچ کس نمی داند.