زاویه دید

باید و نباید زیرنویس‌های تلویزیون

حالا دیگر همه مردم با «زیرنویس» آشنا هستند؛ جملاتی که به شکل نواری در قسمت پایین صفحه تلویزیون حرکت می‌کنند. این جملات یا تبلیغاتی است یا آموزشی. در روزهای اول که پخش زیرنویس‌ در تلویزیون ما باب شد، خیلی از مخاطبان آن‌ را عنصری زائد می‌دانستند؛ نوشته‌هایی که تمرکز بیننده را زمان تماشای یک برنامه برهم می‌زد. اما بتدریج مردم به این نوشته‌های متحرک عادت کردند و آنها را بخشی از تصاویری قلمداد کردند که از تلویزیون پخش می‌شود؛ تصاویری که می‌توان به آنها توجه کرد یا می‌توان آنها را نادیده گرفت.

کد خبر: ۵۶۶۶۰۴

زیرنویس در شبکه‌های عمومی معمولا تبلیغاتی است و درباره یک کالا اطلاعاتی را به بیننده می‌دهد. زیرنویس‌ها چون تکرار می‌شوند به شکل غیرمستقیم بر ذهن بیننده تاثیر می‌گذارند. البته افراد کم‌سواد یا بی‌سواد نمی‌توانند با زیرنویس‌ها ارتباط برقرار کنند. برای کسانی هم که مقابل تلویزیون نیستند و فقط صدای آن را می‌شنوند، زیرنویس‌‌ها کاربردی ندارد.

در شبکه‌های تخصصی، اما زیرنویس‌ها اهمیت بیشتری دارد، چون کارکرد آموزشی‌ آنها در این شبکه‌ها بیشتر است. البته در این شبکه‌ها هم زیرنویس‌ها از نظر ارزش اطلاع‌رسانی و خبری طبقه‌بندی می‌شوند و مخاطب می‌تواند به آنها توجه کند یا نکند. مثلا در شبکه خبر، بیننده می‌تواند در زمان‌هایی که اخبار مهم پخش نمی‌شود با خواندن زیرنویس‌ها از اخبار مهم روز ایران و جهان مطلع شود. در این شبکه لازم نیست که مخاطب همزمان هم حواسش به تصاویر و اخبار در حال پخش باشد و هم زیرنویس‌ها را بخواند. او می‌تواند یکی از آنها را انتخاب کند و روی آنها متمرکز شود. در شبکه‌ای مانند بازار هم چنین قاعده‌ای را می‌توان دید. زیرنویس‌های شبکه بازار معمولا به بیننده اطلاعات روز را می‌دهد. مخاطب این شبکه می‌تواند با خواندن این زیرنویس‌ها مثلا از قیمت میوه‌های میادین تره‌بار مطلع شود. زیرنویس‌های این شبکه یکی از جذابیت‌هایی است که عموم مردم را بیننده این شبکه می‌کند. حُسن زیرنویس‌های شبکه‌های بازار و خبر در این است که در طول روز چند بار تکرار می‌شود و در این تکرار تازه‌ترین اخبار به اطلاع مردم رسانده می‌شود.

اما در شبکه‌ای مانند سلامت، کارکرد زیرنویس‌ها به‌گونه‌ای دیگر است. در این شبکه اطلاعات مفیدی درباره بهداشت و سلامت عمومی به شکل زیرنویس به مخاطبان ارائه می‌شود. این زیرنویس‌ها در زمانی که برنامه‌های مناسبی هم از این شبکه در حال پخش است، ادامه می‌یابد و در چنین شرایطی است که بیننده دچار سردرگمی می‌شود که آیا باید روی برنامه در حال پخش متمرکز شود یا زیرنویس‌ها را بخواند. مسلما هر دو کار را نمی‌توان همزمان با هم انجام داد، اما بیننده شبکه سلامت نمی‌تواند مثلا در زمان تماشای یک برنامه پزشکی که درباره یک بیماری خاص است، از خواندن زیرنویس‌ها که آنها هم درباره یک موضوع مهم بهداشتی و مرتبط با سلامت است، ‌چشم‌پوشی کند. در چنین شرایطی بیننده هم محتوا و پیام اصلی برنامه در حال پخش را از دست‌می‌دهد و هم به طور خاص نمی‌تواند روی پیام و اطلاعات زیرنویس‌ها متمرکز شود. شاید در این شرایط بهتر باشد که شبکه سلامت در زمان پخش برنامه‌های مهم از پخش زیرنویس‌ها چشم‌پوشی کند و اجازه دهد که مخاطب روی یک بخش از برنامه‌های در حال پخش متمرکز شود.