وقتی دشت شقایق چراگاه می‌شود

دشت ملارد در استان تهران یکی از این مناطق زیباست که گرچه به دلیل رویش گل‌ها و شقایق‌های سرخ زیبا در چنین ایامی، اخیرا به عنوان منطقه نمونه گردشگری معرفی شده است، در عین حال مجوز چرای دام نیز دارد و دامداران سال‌های سال است که دام‌های خود را میان این لاله‌زار به گردش و چرا می‌برند.

دشت شقایق‌های وحشی ملارد یکی از دشت‌های شقایق نادر در جهان است که در دامنه جنوبی کوه‌های جارو واقع شده است که در صورت ایجاد زیرساخت‌های گردشگری و تفریحی، می‌تواند در فصل بهار بویژه در اردیبهشت، طبیعت‌گردان بسیاری را به سوی خود جذب کند. این در حالی است که نه‌تنها تاکنون درخصوص استفاده از این ظرفیت و وجود آن اطلاع‌رسانی مناسبی انجام نشده، بلکه به حال خود رها شده است تا گل‌ها و شقایق‌های آن، خوراک چهارپایان و دام‌های منطقه شده و عمر کوتاهشان، کوتاه‌تر شود.

رئیس سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ملارد با بیان این‌که بخشی از دشت شقایق ملارد در حوزه منابع طبیعی و بخشی نیز در حوزه میراث فرهنگی است، درباره بی‌توجهی به این دشت به مهر می‌گوید: رویش گل‌ها نظم مشخصی ندارد و هر ساله نیست، به همین دلیل میراث فرهنگی نمی‌تواند برنامه‌ریزی مدون و منظمی دراین خصوص داشته باشد.وکیلی می‌افزاید: اگر رویش گل‌ها هر ساله باشد، علاوه بر ساماندهی حفاظت از دشت، می‌توان به برگزاری تورهای گردشگری در سطح استان و برنامه‌های جانبی پرداخت، اما اگر گل نباشد، تجهیزات حفاظتی و ممنوعیت ورود دام به منطقه معنایی ندارد.

این دشت، منطقه نمونه گردشگری است

وی تصریح می‌کند: در سنوات گذشته به محض آغاز زمان رویش گل‌ها، اداره میراث فرهنگی شهرستان با تمهیداتی، از ورود دام به این دشت جلوگیری می‌کرد، اما با نروییدن گل‌ها، مردم منطقه اعتراض می‌کردند که چرا جلوی چرای دام‌ها گرفته شده و مدعی بودند که با این اقدام جلوی پرورش دام و تولید آنها گرفته می‌شود.

رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ملارد با بیان این‌که به دلیل اعتراض و نارضایتی مردم، ادامه کار امکان‌پذیر نبود، می‌گوید: مردم منطقه ادعا می‌کردند که چند نسل در این دشت به دامداری پرداخته‌اند و این منطقه جزو منابع اصلی چرای دام‌های آنها محسوب می‌شود.

وکیلی خاطرنشان می‌کند: حفاظت از دشت شقایق همچنین نیازمند فنس‌کشی یا سیم خاردار و نگهبان است که با توجه به وسعت بسیار منطقه، هزینه بالایی می‌طلبد که از اعتبارات شهرستانی خارج و نیازمند اعتبارات ملی است.

این مسئول از برنامه‌های در نظر گرفته شده برای ساماندهی به وضع این دشت خبر می‌دهد و می‌افزاید: این دشت امسال به عنوان منطقه نمونه گردشگری معرفی و برنامه‌هایی برای معرفی و ساماندهی آن انجام شد که با اخذ مصوبه هیات وزیران، اکنون به دنبال جذب سرمایه‌گذار برای انجام اقدامات در نظر گرفته شده هستیم.

اینجا چراگاه دام است

در همین حال رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری درخصوص علت چرای دام‌ها در دشت شقایق می‌گوید: این دشت به عنوان منطقه گردشگری به ثبت نرسیده و به عنوان عرصه قابل تعریف برای دام، پروانه چرا برای آن صادر شده است و دامداران حق بهره‌برداری از این منطقه را دارند.

سیدعلی عظیمی می‌افزاید: اما با توجه به رویش گل‌ها و ایجاد مناظر طبیعی بی‌نظیر، باید این مساله مدیریت شده و دامداران نیز رعایت کنند، ما نیز تذکر می‌دهیم که دام‌ها جابه‌جا شوند.وی درخصوص برنامه‌های این اداره برای ساماندهی به وضع دشت شقایق نیز می‌گوید: از مهم‌ترین برنامه‌ها می‌توان به اجرای پروژه ترسیب کربن در سال جاری اشاره کرد که در واقع فاز مدیریتی جدید در عرصه‌های منایع طبیعی شهرستان ایجاد می‌کند.

شقایق‌های تالش، خوراک خوشمزه دام‌ها

دشت شقایق‌های وحشی تالش در شمال گیلان نیز گرچه با زیبایی خاص خود در اردیبهشت و خرداد، دری از بهشت طبیعت را روی گردشگران می‌گشاید، اما در سال‌های اخیر به دلیل بی‌توجهی گردشگران و تهدیداتی همچون چرای بیش از حد دام در معرض تخریب و نابودی کامل قرار گرفته است.

دامنه‌های کوهستانی تالش در ارتفاعات کرمان جاده اسالم، سوباتان در بخش کرگانرود و لوراهونی در بخش مرکزی تالش، هر سال در چنین ایامی با دامنی گسترده از گل‌های وحشی کوهستان و بخصوص شقایق، جذب‌کننده هزاران گردشگر است، اما با روند کنونی تخریب طبیعت، در آینده نزدیک دیگر نمی‌توان امیدی به مشاهده این خرمن‌های زیبا داشت.به عقیده رامین اکرامی، کارشناس کشاورزی گل شقایق وحشی منحصر به آب وهوای خاص است که دخالت انسان‌ها و چرای بیش از حد دام‌ها، مانع گرده‌گیری و غنچه‌دهی گل و در نهایت باعث تخریب و نابودی این گیاه زیبا می‌شود.

رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست تالش نیز با اعلام این‌که حفاظت از دشت‌های شقایق وحشی، هماهنگی تمام سازمان‌های ذی‌ربط و بخصوص مردم را می‌طلبد، به ایرنا می‌گوید: متاسفانه بخش‌هایی از این اراضی که تحت چرای شدید دام قرار گرفته، بشدت تخریب شده و تراکم در مناطق رویشگاهی کم شده و افت قابل توجهی داشته است.

وی می‌افزاید: چرای دام‌ها خصوصا در فصل گل​دهی مانع گرده‌گیری و غنچه افشانی شده و سال به سال از وسعت دشت شقایق در مناطق مختلف کاسته می‌شود.

به گفته حمید غلامی، برای حفاظت از این عرصه‌های ناب طبیعت باید منابع طبیعی، محیط‌زیست و سایر نهادهای مسئول با برنامه‌ریزی خاص وارد عمل شوند تا هر مجموعه با اجرای اولویت‌های حفاظتی خاص خود در نهایت بقای دشت‌های شقایق وحشی را تضمین کند.

رخوت لاله‌های واژگون کوهرنگ

دشت 700 هکتاری منطقه بنواستکی در کوهرنگ چهار محال و بختیاری نیز یکی از معروف‌ترین رویشگاه‌های لاله‌های واژگون در کشور است که در اردیبهشت ماه میزبان هزاران گردشگر می‌شود.

این جاذبه طبیعی بسیار دیدنی در فاصله یکصد کیلومتری شهرکرد و حدود ده کیلومتری شهر کوهرنگ قرار دارد و در سال‌های نه‌چندان دور که هنوز سیل گردشگران به آن دیار سرازیر نشده بود، در اردیبهشت ماه گل‌های سرنگون خود را به دلربایی وامی‌داشت و این طراوت پانزده روزه بهاری با بذردهی لاله‌ها در اواخر اردیبهشت به پایان می‌رسید.

اما در سال‌های اخیر نه تنها چیده‌شدن گل‌ها و خارج‌کردن غده و پیاز لاله‌ها از داخل خاک توسط برخی از بازدیدکنندگان ناآگاه، موجب تخریب و رخوت دشت لاله‌ها شده، بلکه چرای دام نیز در تشدید روند این تخریب تاثیر بسزایی داشته است.

هومان خاکپور، فعال محیط‌زیست و منابع طبیعی در چهارمحال و بختیاری در این‌باره می‌گوید: ورود دام به دشت بخصوص در اواخر اردیبهشت و خردادماه در مرحله بذردهی گل‌ها، یکی از عوامل مؤثر کاهش تراکم و شادابی لاله‌ها بوده که با اخلال در ریزش بذر و ممانعت از استقرار بذور در خاک، زادآوری طبیعی لاله‌ها را بسیار شکننده و مختل می‌کند.

وی با بیان این‌که طی سال‌های اخیر طغیان آفات و بیماری‌ها هم به این عوامل اضافه شده که می‌تواند در شادابی و زادآوری طبیعی لاله‌ها بسیار مؤثر باشد، تاکید می‌کند: طغیان آفات و بیماری ناشی از ضعف بیولوژیکی لاله‌ها بوده که علت آن همان عوامل انسانی، فشار دام و مدیریت حاکم بر این جاذبه طبیعی است.خاکپور با بیان این‌که با توسعه گردشگری و مدیریت این منطقه می‌توان درآمدزایی کرد و از درآمدزایی منطقه برای جلوگیری از آسیب و نابودی لاله‌ها استفاده کرد، می‌گوید: با توسعه گردشگری می‌توان معیشت مردم منطقه را تغییر داد تا تعدادی از مردم از شغل دامداری به سمت شغل‌های گردشگری سوق داده شوند و این خود عاملی برای کاهش خسارت به این دشت می‌شوند.