زندگی را به یکدیگر هدیه کنیم

طبق بررسی های صورت گرفته تا 20 سال آینده سالانه 3 تا 4هزار نفر از مبتلایان به هپاتیت های مزمن Bو Cنیازمند پیوند کبد خواهند بود.»

کد خبر: ۵۵۵۳۷

از آن جا که اغلب بیماری های مزمن کبدی منجر به سیروز کبد و نارسایی آن می شود و درمان های طبی در این نوع بیماران به نتیجه مطلوب نمی رسد، تنها با پیوند کبد می توان مشکل این بیماران را حل کرد.
شاید بگویید پس واکسیناسیون هپاتیت B که از سال 1373در کشور همه گیر شده تا چه اندازه موثر بوده است؛ پاسخ این که ؛ آثار این واکسیناسیون پس از 20سال ظاهر خواهد شد.
بدین ترتیب در این مدت ، شاهد کاهش چندانی در تعداد افراد نیازمند به کبد پیوندی نخواهیم بود. به علاوه مبتلایان به هپاتیت C نیز سالانه به این افراد اضافه خواهند شد.
همه این اتفاقات راهی جز پیوند کبد را برای این دسته از بیماران باقی نمی گذارد. در عین حال مشکلات پیوند کبد نیز اگر بیشتر از پیوند کلیه نباشد، کمتر از آن هم نیست.
در چنین شرایطی ، طی سالهای اخیر بحث پیوند کبد از دهنده زنده افقهای تازه ای را پیش روی متقاضیان پیوند قرار داده و حتی امسال تیم پیوند کبد شیراز، موفق به اهدای کبد به 2نفر شده است.
دکتر کامران باقری لنکرانی ، دانشیار گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی شیراز و عضو تیم پیوند کبد شیراز در گفتگویی با ما به شرح جزییات بیشتری در این ارتباط می پردازد.

اصولا عوامل موثر در بروز بیماری های کبدی به چند دسته تقسیم می شوند؛ آیا این عوامل ژنتیکی است یا می تواند ریشه اکتسابی نیز داشته باشد؛
عوامل متعددی باعث بیماری کبدی می شوند. شایع ترین آنها ویروس ها هستند. ویروس های هپاتیت B، Cو Dمی توانند بیماری مزمن کبدی را ایجاد کنند. بقیه ویروس ها عمدتا بیماری های حاد کبدی ایجاد می کنند.
علاوه بر ویروس ها، بیماری های خودایمنی نیز از عوامل مهم بیماری های مزمن کبدی هستند که اصطلاحا به آنها هپاتیت اتوایمون می گویند.
بیماری های مزمن مجاری صفراوی که اغلب همراه با التهاب روده دیده می شود و در طب به آن کلانژیت اسکلروزان می گویند نیز می توانند باعث بیماری در کبد شوند.
بعضی از بیماری های ژنتیک از قبیل بیماری ویلسون که نوعی اختلال ژنتیک در متابولیسم مس است و منجر به رسوب مس در بافتهای مختلف بخصوص کبد و هسته های مغز می شود نیز از عوامل بیماریهای مزمن کبدی محسوب می شوند.

ابتلا به هپاتیت های مزمن C,B چرا و چگونه به نارسایی کبد منتهی می شوند؛ سیر این بیماری ها در شخص چگونه است و پس از چه مدتی بروز پیدا می کنند؛
ویروس هپاتیت B بسته به این که در چه زمانی فرد را آلوده کند، شانس مزمن شدن متفاوت دارد.چنانچه ویروس هپاتیت B در نوزادی وارد بدن شود، بیش از 90درصد مواقع و در صورتی که پس از بلوغ وارد بدن شود، در حدود 5درصد مواقع مزمن می شود.
هپاتیت Cنیز بین 50تا 80درصد مواقع مزمن می شود. با توجه به این که از طریق خون یا تزریق فرآورده های خونی باشد، شانس مزمن شدن بسیار بالاتر است تا مواقعی که از سایر روشها مثل تماسهای جنسی وارد بدن شود.
در هپاتیت مزمن التهاب در بافت کبد به وجود می آید. سیستم ایمنی در تلاش برای نابود کردن سلولهای کبدی که با ویروسها آلوده شده اند، فعال می شود و عمدتا از طریق لنفوسیت ها این سلولهای آلوده را از بین می برد.
به دنبال این فرایند التهابی سلولهای دیگری در بافت همبند کبد برای التیام فعال می شوند. با تکرار این فرآیند التهاب و التیام ، بافت کبد دچار چروکیدگی و ضایعه می شود و در نهایت سیروز کبدی به وجود می آید. فاصله زمانی بین شروع التهاب تا ایجاد سیروز در افراد مختلف و براساس علل مختلف التهابی کبد، متفاوت است.
در هپاتیت Cاین زمان عمدتا بیش از 20سال است و در هپاتیت Bبین 5تا 10سال و در هپاتیت خود ایمنی نیز بین یک تا 5سال حداقل زمان های گزارش شده است.

در بدن بیمار مبتلا به سیروز کبدی دقیقا چه اتفاقی می افتد؛
سیروز کبدی در واقع انتهای همه فرآیندهای التهابی مزمن کبدی یا اصطلاحا هپاتیت های مزمن است. کبد سیروزی ، کارکردش مختل می شود و نمی تواند نقش اصلی کبد که پالایش مواد سمی و ساختن مواد مورد نیاز بدن است را بخوبی انجام دهد.
با تجمع مواد سمی در بدن ، سطح هوشیاری مختل می شود که اصطلاحا به آن «آنسفالوپاتی کبدی» می گویند: هورمون ها بخوبی متابولیزه نمی شوند و به همین دلیل افراد سیروزی ممکن است دچار نازایی شوند یا خانمها اشکال در قاعدگی پیدا کنند.
تحمل بیماران سیروزی نسبت به داروها کم می شود و داروها حتی با دوز کم ممکن است علایم مسمومیت و سپس زردی در بیمار ایجاد کنند. به علاوه از آنجا که در بیماران سیروزی ، آلبومین به مقدار کافی ساخته نمی شود، ممکن است حفره شکمی بیماران دچار ورم شود.
در ادامه نیز به دلیل افزایش فشار روی وریدها، واریس در مری و سایر نقاط دستگاه گوارش و خونریزی های شدید گوارشی ایجاد خواهد شد. نباید فراموش کرد که در بیماران سیروزی ایمنی پایین آمده و شانس عفونت های مختلف نیز افزایش می یابد.

آیا غیر از پیوند کبد، درمان موثر دیگری برای مبتلایان به نارسایی های کبدی وجود ندارد؛
هپاتیت های مزمن براساس علت ، درمان های متفاوتی دارند؛ مثلا داروهای ضدویروس برای هپاتیت های ویروسی ، داروهای سرکوبگر ایمنی برای هپاتیت خودایمنی ، داروهای خارج کننده مس از بدن در بیماری ویلسون ، شروع درمان در مراحل اولیه می تواند بسیار کارساز باشد.
حتی اگر کبد درجاتی از سیروز را هم داشته باشد گاهی با شروع درمان ها امکان برگشت وجود دارد؛ اما پس از پیشرفت سیروز، بویژه در صورتی که سیروز علامتدار شده باشد، مثلا بیمار آسمیت یا خونریزی از واریس مری پیدا کرده باشد، درمان بی اثر حتی مضر است و در این موارد باید برای پیوند کبد اقدام کرد.

پیوند کبد برای موفقیت به چه عواملی وابسته است و چه کسانی حائز شرایط پیوند هستند؛ امکان رد پیوند در بیماران چه اندازه است؛
موفقیت پیوند کبد به انتخاب دهنده و گیرنده مناسب ، تجربه تیم جراحی و داخلی پیوند کبد، وجود امکانات لازم و مراقبت های مناسب پرستاری بستگی دارد. کسانی که سیروز پیشرفته کبدی دارند، اصلی ترین کاندیداهای پیوند کبد هستند.
در مواردی نارسایی حاد کبد به علت سموم داروها یا هپاتیت های ویروسی و بعضی بیماری های دیگر به وجود می آید که این بیماران نیز احتیاج به پیوند کبد دارند. پیوند کبد برای درمان بعضی اختلالات متابولیک از قبیل بعضی از موارد افزایش کلسترول در خون که از سنین کودکی شروع می شود نیز استفاده می شود.
شانس موفقیت پیوند کبد بین 85تا 90درصد است. آمار کشور ما نیز در حال حاضر در همین حدود است. باید توجه داشت بیمار پس از پیوند کبد تا سالها و اغلب آخر عمر باید از دارو استفاده کند تا جلوی پس زنش کبد پیوندی توسط سیستم ایمنی گیرنده گرفته شود.
مصرف این داروها عواقب و عوارضی نیز دارد؛ مثلا شانس عفونت در این بیماران بیشتر از افراد عادی است. بنابراین بیمار پیوندی باید مدام تحت نظر باشد.
اغلب موارد پس زنش کبد در بیماران پیوندی با مصرف داروهای قوی سرکوبگر ایمنی قابل درمان است و بندرت ممکن است کبد کاملا پس زده شود که در این صورت احتیاج به پیوند مجدد وجود دارد.

بحث پیوند کبد از فرد زنده تا چه اندازه موفقیت آمیز است؛ و آیا عوارضی برای شخص دهنده ایجاد نمی کند.
چنانچه گیرنده کبد از نظر جثه کوچک باشد و کمتر از 50کیلوگرم وزن داشته باشد، امکان پیوند از دهنده زنده وجود دارد. این دهنده باید گروه خونی یکسان داشته باشد و از نزدیکان درجه اول گیرنده باشد و خودش هیچ بیماری خاصی نداشته باشد و از نظر عروقی امکان برداشتن تکه ای از کبد او و پیوند آن وجود داشته باشد.
خطر پیوند از زنده برای دهنده چندان زیاد نیست و مرگ و میر آن در حدود یک در چهارصد مورد گزارش شده است.
پس از برداشتن قسمتی از کبددهنده ، به فاصله کوتاهی کبد دوباره رشد می کند و به اندازه اول خود برمی گردد. البته حجم کبدی که برداشته می شود، نباید چندان زیاد باشد که برای دهنده ایجاد خطر کند.
معمولا قسمتی از یک لوب کبد برداشته می شود.

اصولا از یک کبد برای پیوند به چند نفر می توان استفاده کرد؛ و بحث پیوند کبد به 2 نفر از چه زمانی در دنیا و نیز در کشورمان آغاز شده است؛
معمولا کبد برای یک نفر استفاده می شود. اگر گیرنده بزرگسال و کودک همزمان آماده باشند، می توان در شرایطی کبد اهدایی را دو تکه کرد و به 2 دهنده داد. شانس موفقیت این عمل برای گیرنده ها کمتر از کبد کامل است.
این عمل جراحی در اواخر دهه 80 میلادی در دنیا شروع شده و بتازگی تجربیات موفقیت آمیزی از آن گزارش شده است. در ایران نیز اولین پیوند از دهنده زنده حدود 9سال پیش در شیراز با موفقیت انجام شده و پس از آن 8مورد دیگر نیز پیوند از دهنده زنده انجام شده است.
برای نخستین بار استفاده از یک کبد برای 2گیرنده نیز همین امسال توسط تیم پیوند کبد شیراز صورت گرفته است. البته تداوم این روند نیاز به کسب تجربه های فراوانی دارد.
با این حال نتایج اولیه به دست آمده در کشور قابل قبول است.