فوریت های پزشکی؛ نشسته در انتظار
اینجا بخش اورژانس است. صدای فریاد درد و التماس جوانی که تصادف کرده و طلب آرامبخش می کند، فضا را پر کرده است. سوپروایزر اورژانس با همراهان 2 تصادفی با صدای بلند صحبت می کند و می گوید: من الان متخصص مغز و اعصاب ندارم.
بروید یک بیمارستان دیگر و بعد راننده آمبولانس اورژانس را مخاطب قرار می دهد: شما چرا بدون این که پذیرش بگیری ، مجروحان را آوردی اینجا؛
تصادفی ها در آمبولانس ناله می کنند. آنها از ناحیه سر آسیب دیده اند، در پتوی محقری پیچیده شده اند و داخل آمبولانس خالی از تجهیزات قرار دارند.
همراهان بیمار قلبی در بخش پذیرش ، با مشکل دیگری رو به رو هستند: آنها نمی توانند از دفترچه بیمه خود برای پذیرش استفاده کنند و این کار باید به صورت آزاد صورت گیرد.
آنها دنبال 100 هزار تومان پول می گردند تا کار پذیرش را انجام دهند. کمی آن طرف تر، کپی کمرنگ یک اطلاعیه روی دیوار چسبانده شده که بسختی قابل خواندن است.
محتوای اطلاعیه ، درباره پذیرش بدون قید و شرط بیماران اورژانسی در کلیه بیمارستانهاست.خدمات درمانی جزو اساسی ترین نیازهای جوامع بشری است. میان آنها فوریت های پزشکی از اهمیت و ویژگی خاصی برخوردار است ، چرا که در حقیقت مرگ و زندگی انسان را تحت تاثیر کیفیت خود قرار می دهد.
معمولا نیاز به خدمات اورژانس بدون هیچ گونه برنامه ریزی یا هشدار قبلی بروز می نماید و در صورت عدم ارائه خدمات درمانی مطلوب در زمان مناسب ، عوارض و نتایج جبران ناپذیری را به بار خواهد آورد.
از سوی دیگر اورژانس های بیمارستانی به عنوان اولین نقطه تماس بیمار با سیستم خدمات درمانی کشور و ورودی اصلی بیمار به نظام ارائه خدمات بیمارستانی محسوب می شود. به دلیل ماهیت ویژه فرآیندهای عملکردی اورژانس از نظر پیچیدگی ، تعدد، فوریت زمانی خدمات و... نقش بسزایی در کاهش مرگ و میر، برگرداندن سلامت به مردم و ایجاد رضایتمندی از نظام خدمات درمانی کشور دارد.
همزمان با تشکیل اولین مراکز درمانی به سبک جدید، در ایران قسمتی از آنها به محل ارائه خدمات درمانی اورژانس اختصاص یافت.
اورژانس یعنی فوریت ، درمانی که باید در کوتاه ترین زمان ممکن ارائه شود. با وجود گذشت سالها هنوز در بخشهای اورژانس مراکز مختلف درمانی آنچه بیش از هر چیز دیگر به چشم می خورد بی نظمی ، ازدحام ، سرگردانی و تاخیر در درمان مراجعان است و حاصل کار جز نارضایتی نیست ، هم برای کادر پرتکاپوی اورژانس و هم برای بیماران.
در ایران سالانه حدود 15 میلیون بیمار تنها به اورژانس های بیمارستان های دانشگاهی مراجعه می کنند.
با احتساب میانگین 2 همراه برای هر بیمار، حدود 45میلیون نفر مراجعه کننده به بخشهای اورژانس وجود دارد. همچنین 29 درصد مرگهای اورژانس ناشی از بیماری های قلبی و 31درصد سوانح و حوادث ترافیکی (شامل 13 درصد سوانح و 18 درصد حوادث ترافیکی) است که نیمی از آن (حدود 19هزار و 100 نفر) در اورژانس رخ می دهد.
با وجود این حجم فعالیت ، بخشهای اورژانس هویت مستقل و هدفمند در نظام ارائه خدمات بیمارستانی ندارند و کاستی هایی نظیر ضعف مدیریت در اورژانس ، کمبود امکانات و تجهیزات ، نبود پرسنل مستقل و مکفی ، طولانی بودن زمان انتظار و ویزیت اولیه ، فقدان امکانات رفاهی برای بیمار و همراهان وی و پاسخگو نبودن به شکایات وجود دارد.
از چند سال پیش ، مسوولان بهداشت و درمان کشور توجه ویژه ای به اورژانس ها نشان دادند.حتی ساماندهی اورژانس ها در قانون برنامه پنجساله سوم کشور نیز درج شد به طوری که انتظار می رفت با تحولی عظیم و سازنده در اورژانس های بیمارستانی روبه رو شویم ، ولی عملا پس از گذشت این چند سال و پایان برنامه سوم ، تغییرات قابل توجهی در بیشتر اورژانس های کشور دیده نمی شود و با حضور کوتاه مدت در هر یک از آنها می توان به میزان آشفتگی این بخشها پی برد.
اول پول بعد درمان
به رغم این که بسیاری از بیماران اورژانس از شیوه پذیرش خود در بیمارستان ها شکوه می کنند و این را به پرداخت وجه نقد منوط می دانند، مسوولان وزارت بهداشت بر پذیرش بی قید و شرط بیماران در بیمارستان ها تاکید دارند.
طبق منشور حقوق بیمار و ابلاغیه وزارت بهداشت ، ممنوعیت اخذ هرگونه وجه پیش از بستری ، پذیرش سریع و بموقع بیمار و رسیدگی صحیح بیمار در اورژانس بیمارستان های کشور، لازم الاجراست. در حالی که طبق شواهد در برخی بیمارستان های دولتی و بویژه خصوصی ، واریز وجه نقد، شرط پذیرش بیمار در بیمارستان است.
کمال - ت می گوید: همسرم یکباره دچار دل درد شدیدی شد. ابتدا وی را به یک بیمارستان دولتی کوچک رساندم. اورژانس بیمارستان ضمن دریافت وجه تا 2 ساعت پس از پذیرش هیچ گونه اقدام اساسی در خصوص بیمار انجام نداد تا جایی که مجبور شدیم او را به یک بیمارستان آموزشی بزرگ ببرم.
در این بیمارستان هم پیش از پذیرش ، مبلغ 20 هزار تومان واریز کردیم ؛ اما در آنجا نیز کاری انجام نشد. به ناچار ساعت یک بعد از نیمه شب با واریز وجه نقد همسرم را در یک بیمارستان خصوصی بستری کردم و پس از صرف هزینه زیاد بالاخره او که دچار خونریزی شده بود، عمل شد و خدا را شکر بهبود یافت.
به هر حال آنچه بیماران از آن بکرات شکوه می کنند، عدم پذیرش آنها قبل از واریز وجه نقد در برخی بیمارستان های دولتی و خصوصی است که مسوولان ذی ربط در وزارت بهداشت باید برای آن پاسخی قانع کننده ارائه کنند.
مسوولان اورژانس های بیمارستانی وزارت بهداشت در این باره می گویند: ستاد هدایت و اطلاع رسانی واقع در دانشگاه های پزشکی زیرنظر وزارتخانه ، به تمامی موارد تخلف در این خصوص به طور شبانه روزی رسیدگی خواهد کرد. شماره های این ستاد در اورژانس های بیمارستان ها نصب شده و بیماران محق هستند از این طریق پیگیر شوند و بیماران خود را بدون پرداخت وجه بستری کنند.
مسوولان مربوط، وجود هر گونه تخلف در خصوص پذیرش بیماران را رد می کنند و می گویند: اگر موارد تخلفی سراغ دارید، به صورت مستند به ما اطلاع دهید.
کسی پاسخگو نیست
محمد - م یکی دیگر از افرادی است که یک بار صابون اورژانس به تنش مالیده شده است. او می گوید: همسرم طی حادثه ای دچار ضربه مغزی شد و وی را به یک بیمارستان دولتی بزرگ رساندم.
یک انترن و یک پزشک عمومی، همه سرمایه این بیمارستان بزرگ آموزشی بود. پس از مدتی رزیدنت مربوط به اورژانس آمد، اما او هم در تشخیص تردید داشت و گفت صبر کنید متخصص بیاید نظر بدهد. وقتی پرسیدیم متخصص چه وقت می آید گفت معلوم نیست.
شاید ساعت 12 شاید هم صبح. بجز من عده ای دیگر از بیماران نیز در سالن اورژانس منتظر پزشک متخصص بودند، بدون آن که بدانند تا چه وقت باید منتظر بمانند.
وقتی یکی از بیماران به سوپروایزر اعتراض می کند که خانم بیمارستان تخصصی مگه می شه یک متخصص اون هم در ساعات روز نداشته باشه؛
سوپروایزر با برخورد بسیار تند و زننده می گوید: به شما ارتباطی ندارد و پس از لحظاتی که نگاه پرسشگر مرد را می بیند، ادامه می دهد آقای دکتر آنکال هستند.
آنکال یعنی منتظر باشید تا در صورت لزوم تلفنی به ایشان اطلاع داده شود. وقتی من پرسیدم شما چرا به ایشان اطلاع نمی دهید با لحن تندتری می گوید این دیگر به خودمان ربط دارد.
یکی از پزشکان آنجا می گوید ممکن است آقای دکتر الان توی اتاق عمل باشند و وقتی من با تعجب می پرسم یعنی پزشک متخصصی که آنکال این بیمارستان است در بیمارستان دیگری مشغول عمل جراحی هستند، با نگاهی ناراحت حرفم را تایید می کند و می گوید، در حقیقت اگر هم بیکار باشد به خاطر برخورد بدی که می کند اینها جرات نمی کنند به او زنگ بزنند وترجیح می دهند صبر کنند تا خودش بیاید.
کمال - ت اضافه می کند: بعد از شنیدن این حرف و پس از این که از کمک بیمارستانهای دولتی ناامید شدم ، در نهایت نیمه شب همسرم را در یک بیمارستان خصوصی بستری کردم و بالاخره او را که دچار خونریزی مغزی شده بود، عمل کردند و پس از چند روز بهبود یافت.
شیوا - ب، دانشجوی سال آخر پزشکی - که انترن ارتوپدی است - می گوید: در این که پزشکان هم مثل افراد دیگر حرفه ها باید آموزش ببینند، حرفی نیست ؛ اما صحبت اینجاست که چرا باید دانشجویان پزشکی بدون تجربه و تبحر کافی در اورژانس مراکز آموزشی درمانی به حال خود رها شوند.
اشتباهاتی که در مراکز درمانی ، بخصوص در اورژانس ها مرتکب آن می شویم گاهی بسیار فاحش و جبران نشدنی است و در بسیاری از موارد سلامت بیمار را با خطرات جدی مواجه می کند.
این کار ما جنایت است ، هر چند سیستم بهداشت و درمان همیشه توجیهاتی را برای ضایعه و مشکل ایجاد شده دارد و شاید در نهایت بیمار و همراهان او پی به علت اصلی مشکل نبرند، اما با تکرار این قبیل اشتباهات از یک طرف ، اعتماد به نفس و قدرت تصمیم گیری ما را به عنوان پزشک در آینده بخصوص در فوریت هایی که پیش می آید، کاهش می یابد و از طرف دیگر اعتماد و اطمینان مردم به کادر پزشکی و تصمیم های آنها روز به روز کمرنگ تر می شود.
وی با تایید وجود نارضایتی مراجعان می گوید: به دلیل آموزشی بودن مراکز و حضور نداشتن استادان مربوط گاهی یک تست تشخیصی چند بار تکرار می شود و به دلیل حضور نداشتن پزشکان ، بیمار ساعتها و بدون تشخیص در اورژانس می ماند و این خود یکی از بزرگترین مشکلات اورژانس هاست.
مسوول شیفت شب اورژانس یکی از این مراکز نیز می گوید: بیمار ساعتها و بدون تشخیص قطعی در اورژانس سرگردان است و این خود یکی از مهمترین دلایل ازدحام در اورژانس است.
کارکنان اورژانس ، قربانیان خط مقدم
در بیشتر موارد، نیروهای اورژانس تنها کسانی هستند که با نارضایتی های مردم روبه رو می شوند و با وجود شرایط سخت کاری ، مورد کم لطفی مراجعان قرار می گیرند.
در صورتی که بسیاری از مشکلات موجود، ریشه ای و حاصل سوئمدیریت و نبود امکانات کافی است که به مسوولان تصمیم گیرنده مربوط می شود؛ ولی بیماران و همراهان آنها به دلیل شرایط خاص روحی و استرسی که به آنها وارد شده ، افرادی را که مخاطب می بینند، می آزارند به طوری که نبود امنیت یکی از بزرگترین مشکلات در محیط اورژانس است.
احمد - ن، پزشک یکی از بخشهای اورژانس می گوید: یک شب وقتی داشتم شیفت را تحویل می گرفتم ناگهان یک نفر از پشت ضربه ای به سر من زد به طوری که بیهوش شدم و روی زمین افتادم.
بعد که پیگیر شدم فهمیدم گویا یکی از بستگان وی ساعتی قبل در آنجا فوت شده بود و او تلافی این کار را سر من که از همه جا بی خبر بودم ، درآورد و بدون این که کسی معترض او شود بیمارستان راترک کرد.
در واقع بخش اورژانس در بسیاری از مراکز بدون متولی است ، بخصوص در شیفتهای شب به حال خود رها شده است. نیروهای نگهبانی کم تعداد است و ضعیف عمل می کنند و انتظامات اورژانس در بیشتر مواقع از کادر درمان برابر تعرض هایی که به آنها وارد می شود، حمایتی نمی کند؛ البته هیچ کس منکر حقوقی که بیمار دارد، نیست و تمام افرادی که در ارتباط با بیمار کار می کنند به نوعی علاقه مند کمک به مردم هستند، اما زمینه احقاق این حقوق با بی احترامی به کارکنان اورژانس فراهم نمی آید.
با این برخوردها آیا نیروهای کادر درمان که بدیهی ترین حقوق خودشان ضایع شده است ، انگیزه ای برای رعایت حقوق بیماران پیدا می کنند؛
کمبود پتو یا کمبود مدیر
در اورژانس بیمارستانی بزرگ ، مادر کلافه و مضطرب سعی در آرام کردن فرزندش دارد که پانسمانی خون آلود سرش را پوشانده است. فرزند وی روی برانکارد آهنی بیقرار است و از سرما شکایت دارد.
او لب به شکایت می گشاید و می گوید: نمی دانم اگر مسوولان هم عزیزانشان دچار حادثه شوند، آنها را روی این برانکارد سخت و بدون پوشش می گذارند و راضی می شوند این گونه از سرما بلرزند؛
پتو و ملحفه به تعداد کافی نیست و می گویند باید از خانه بیاورید. یک ساعت است که همسرم برای آوردن پتو رفته ، دیر کرده ، می ترسم برای او هم اتفاقی افتاده باشد.
او منتظر است پتو برسد تا بتواند کودک دلبند خود را داخل آن بپوشاند تا از سرمای محیط و بی مهری مسوولان در امان باشد. آیا واقعا بودجه بیمارستان به خرید پتو و ملحفه نمی رسد یا مدیریت ضعیف اوضاع را چنین نابسامان کرده است.
سرانه خدمات اورژانس هر تهرانی؛ 15 ریال در روز
مشکلات خدمات فوریت های پزشکی بی ارتباط با سرانه اختصاص یافته به آن نیست. در این ارتباط، میعادفر، مدیرعامل اورژانس تهران ، سرانه خدمات اورژانس روزانه هر تهرانی را 15 ریال و سالانه آن را 5580 تومان اعلام کرد.
در نود و نهمین جلسه علنی شورای شهر تهران ، میعادفر، مدیرعامل اورژانس تهران اعلام کرد: 70 درصد حادثه دیدگان از سوی افراد غیرمتخصص و با وسایل نقلیه شخصی به بیمارستان منتقل می شوند.
وی با اشاره به این که براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی به ازای هر 16 هزار و 500 نفر در اروپا یک اورژانس وجود دارد، گفت: هم اکنون در شهر تهران به ازای هر 166 هزار نفر یک پایگاه و به ازای هر 115 هزار نفر یک آمبولانس وجود دارد.
میعادفر به جمعیت 5/8 میلیونی تهران اشاره کرد و افزود: براساس پیش بینی در برنامه چهارم توسعه برای هر 80 هزار نفر یک پایگاه اورژانس باید راه اندازی شود که برای تامین 102 پایگاه به 54 پایگاه دیگر نیاز داریم.
وی بزرگترین چالش را تاخیر در رسیدن به بیمار دانست و تامین بودجه ، نیروی انسانی ، آمبولانس و مکان برای اورژانس را 4 عنصر تاثیرگذار در ارائه بهتر خدمات فوریتی پزشکی اعلام کرد.
شهرداری تهران ، پایگاه های اورژانس می سازد
شورای شهر تهران در یکصدونهمین جلسه علنی خود در آبانماه به طرحی دوفوریتی رای داد که براساس آن شهرداری تهران ملزم به در اختیار قرار دادن 40 پایگاه به اورژانس تهران شد.
براساس ماده واحده این طرح ، شهرداری تهران موظف است نسبت به تهیه و امکان بهره برداری از مکانهای مناسب با امکانات زیست محیطی لازم در ایستگاه های موجود یا تازه تاسیس متعلق به سازمان آتش نشانی و در صورت لزوم پایگاه های بحران شهری با اولویت بندی متناسب با نیازهای جمعیتی در مناطق مختلف شهر تهران و حریم آن دست کم 40 پایگاه تا پایان سال 84 برای کمک به راه اندازی پایگاه های اورژانس و ارائه خدمات فوریت های پزشکی به عموم شهروندان اقدام کند.
قبل از تصویب این طرح ، محمدی زاده ، معاون خدمات شهری به عنوان نماینده شهرداری برای اعضای شورای شهر از محدودیت مالی شهرداری برای احداث این پایگاه ها خبر داد و گفت: احداث این پایگاه ها ظرف مدت یک سال امکانپذیر نیست و براساس این طرح امکان بهره برداری از ایستگاه های آتش نشانی برای اورژانس فراهم می شود.
معاون خدمات شهری شهرداری از نیاز 32 میلیارد تومانی برای ساخت و تجهیز ایستگاه های آتش نشانی خبر داد و افزود: هم اکنون منابع مالی مورد نیاز تامین نشده است.
آمبولانس های بنز در راهند
حدود یک ماه پیش ، خط تولید یک نوع آمبولانس که با تغییر تجهیزات یک مدل خودروی بنز که داخل مونتاژ می شود و می تواند کل تقاضای آمبولانس کشور را تامین کند در مراسمی با حضور وزرای صنایع و بهداشت و درمان و مقامات شرکت ایران خودرو دیزل افتتاح شد.
مجید شیخانی ، مدیرعامل ایران خودرو دیزل در این خصوص می گوید: براساس قراردادی که میان این شرکت و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی امضا می شود با تولید روزانه 2دستگاه که تا 4 دستگاه قابل افزایش است ، نیاز مراکز پزشکی را به آمبولانس برطرف می کند.
وی تاکید کرد قرارداد میان ایران خودرو دیزل و وزارت بهداشت در پی برگزاری یک مناقصه که از سوی بانک جهانی تامین مالی شده بود و برنده شدن این شرکت ، امضا شده است.
شیخانی تاکید کرد: 60 درصد تجهیزات این آمبولانس ها طبق قرارداد ساخت داخل خواهد شد و محصول آن از استانداردهای پیشرفته اروپایی برخوردار است.دکتر پزشکیان ، وزیر بهداشت درمان و آموزش پزشکی در این مراسم اعلام کرد که اجرای این طرح مشکل چندین ساله کشور را برای به کار گیری آمبولانس های استاندارد و مجهز حل می کند.
وی افزود: علاوه بر این با تحویل این آمبولانس ها مشکل اورژانس و ستاد حوادث غیرمترقبه کشور که با کمبود خودروی امدادی آمبولانس مواجه بودند نیز برطرف می شود.آقای جهانگیری ، وزیر صنایع نیز تاکید کرد:تولید این خودروها 40 تا 50 درصد صرفه جویی ارزی برای کشور در پی دارد که کل قرارداد آن برای تحویل 1800 دستگاه آمبولانس در 3 سال آینده است به ارزش 72 میلیون یورو که 600 دستگاه از تولیدات آن امسال تحویل خواهد شد.
تربیت نیرو
چند سالی است که کشور ما دست به آموزش متخصص اورژانس زده است. دکتر سعیدی ، رئیس بخش اورژانس بیمارستان حضرت رسول اکرم ص طب اورژانس را یک رشته تخصصی معرفی می کند که هدف از آن تربیت متخصصانی با قابلیت فعالیت در اورژانس بیمارستان های عمومی است و اضافه می کند:
این رشته در کشور ما تازه فعالیت خودش را آغاز کرده است و متخصصان آن براساس الگوگیری از کشورهای امریکا، استرالیا و انگلیس و پس از طی دوره فلوشیپ در دانشگاه جورج واشنگتن امریکا به کشور بازگشته اند و بیمارستان حضرت رسول اکرم ص ، اولین مرکز تخصصی طب اورژانس در کشور است که متخصصان طب اورژانس به صورت تمام وقت در این بخش حضور دارند.
وی تاکید می کند: در این مرکز آموزشی ، برحسب آزمون و خطا نیست ، بلکه بر حسب آزمون و تجربه است و اگر احیانا تشخیص اشتباهی از سوی دستیاران داده شود، با حضور بموقع متخصص طب اورژانس - که حضور 24 ساعته در اورژانس دارد - تشخیص خطا، اصلاح می شود.
علی اخوان بهبهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
