سیمای ناشنوایان

استفاده از زیرنویس: ما در مورد افراد شنوا دو نوع ارتباط کتبی و شفاهی را از یکدیگر متمایز می‌کنیم. در ارتباط شفاهی، گفت و شنود به عنوان نوعی ارتباط که رابطه مستقیمی با رشد دماغی و مغزی دارد با ارتباط مکتوب که مبتنی بر سازوکار، رمزگذاری و رمزگشایی ـ که ملاک و معیار توانایی آن، میزان سواد فرد است ـ مقایسه می‌شود، یعنی شنوایی موثر و قابل تخیل و تجسم با بینایی سازماندهی شده و پیچیده خواندن مقایسه می‌شود، اما در مورد ناشنوایان، دو شیوه صامت خواندن متن و مشاهده اشارات با یکدیگر مقایسه می‌شود که در نوع نخست، نوعی مطالعه و در وضع دوم نوعی ارتباط چهره به چهره تحقق می‌یابد که در مطالعه، دقت بیشتر و در زبان اشاره، ارتباط انسانی و عاطفی قوی‌تر و مستحکم‌تری حاصل می‌شود.

برنامه ویژه ناشنوایان یا حضور رابطان ناشنوا: اصولا برنامه‌های ویژه ناشنوایان به علت ساختار و کارکرد خاص خود، بهره‌وری اطلاعاتی بسیار بالایی دارند، اما امکان ارتباط مخاطب خود را با سایر انسان‌ها منتفی می‌کند یا دست‌کم کاهش می‌دهد. در صورتی که استفاده از رابطان ناشنوا در برنامه‌های عمومی هرچند ممکن است مخاطب ناشنوا را در دریافت بخشی از اطلاعات دچار مشکل کند، اما احساس در جمع بودن را تقویت می‌کند و این برای افزایش اعتماد به نفس ناشنوایان بسیار مفید است.

مسابقه‌ها و سرگرمی ویژه ناشنویان: باید تلاش کنیم جنبه‌های سرگرمی و تفریحی این برنامه‌ها فاصله زیادی با ابعاد آموزشی و اطلاع‌رسانی آنها نداشته باشد.

اصطلاحا گفته می‌شود این برنامه‌ها باید infortainmiont که ترکیبی از دو اصطلاح intertainment به معنای تفریح و سرگرمی و information یعنی اطلاع‌رسانی است و به طور خلاصه می‌توان آن را آگاه‌سازی یا اطلاع‌رسانی از طریق سرگرمی ترجمه کرد.

راهکارها برای بهتر شدن برنامه‌های ناشنوایان: شنیدن، عامل برقراری نوعی ارتباط است که در آن قوه تخیل نقش بسیار دارد. در افراد ناشنوا به علت محرومیت از این قوای تخیل، رشد ذهنی به خطر می‌افتد؛ بنابراین در برنامه‌سازی ناشنوایان یکی از اصلی‌ترین کوشش‌ها باید بر ایجاد نوعی ارتباط بصری تخیل‌ساز متمرکز باشد.

از طرف دیگر همان‌گونه که در جریان پرسش‌ها و پاسخ‌های گذشته مطرح شد، استفاده توأم از روش‌های ارتباط کتبی (مکتوب) و زبان اشاره می‌تواند به صورتی متعادل، دریافت دقیق اطلاعات و رشد عاطفی ارتباط گیرنده را در مخاطب ناشنوا تقویت کند. همچنین تولید موازی آثار انحصاری و عمومی، امکان رشد و توسعه مهارت‌های ژرفانگر (در ارتباط تخصصی برنامه‌های ویژه ناشنوایان) و پهنانگر (در ارتباط‌های عمومی برنامه‌های معمولی که ناشنوایان نیز از آنها بهره می‌برند) را در ناشنوایان فراهم می‌آورد. در ضمن آموزش عوامل تولید و ارتقای توان تجزیه و تحلیل آنان در فراهم‌آوردن آثار برای ناشنوایان نیز بسیار مهم است.

بخش بزرگی از عوامل سمعی برنامه‌های صداوسیما می‌تواند برای ناشنوایان به کار گرفته شود و حتی موسیقی حاوی پیام‌های متنوع باشد، چون این ویژگی‌ها امکانات فراوانی برای تهیه‌کنندگان این برنامه‌ها ایجاد می‌کنند.

محمدعلی الستی‌

جامعه شناس ارتباطات و مدرس دانشگاه