رهاوردفناوری درخدمت سلامت
ذخیره سازی تصاویر پزشکی به صورت پرونده رایانه ای ، امکان نسخه برداری دقیق و سریع به هر تعداد از تصویر بدون قرار دادن مجدد بیمار در فرآیند تصویربرداری پزشکی، بایگانی تصاویر در محلهای مختلف، ارسال تصویر از طریق
برای رسیدن به این مهم ، متخصصان جهاد دانشگاهی پس از 3 سال تلاش و پژوهش توانستند برای اولین بار در ایران به امکان ثبت ، ذخیره سازی ، نمایش و پردازش تصاویر مختلف پزشکی دست یابند.
هرچند استاندارد DICOM به دلیل رواج کامل آن در جهان از سوی سازندگان تجهیزات تصویربرداری ، پردازش تصاویر و مدیریت پرونده های پزشکی کاملا شناخته شده است و متخصصان رادیولوژی و پزشکان در کشورهای پیشرفته صنعتی نیز با آن آشنایی دارند، اما در کشورهای در حال توسعه هنوز بسیاری از متخصصان و دانش آموختگان رشته پزشکی ، تا حدودی با این استاندارد و کاربرد گسترده آن در جهان امروز و تسهیلاتی که استفاده از آن می تواند در فراهم آوردن بستر مناسب برای بهبود تشخیص و مشاوره پزشکی عرضه کند، بیگانه اند، حال آن که هدف اولیه از تدوین و ارائه استاندارد انتقال تصاویر پزشکی به روش دیجیتال تامین امکان بازیابی تصاویر و اطلاعات همراه آنها از تجهیزات تصویربرداری دیجیتال در یک قالب استاندارد است که میان سازندگان تجهیزات تصویربرداری مشترک باشند.
تحقق این امر امکان بازیابی تصویر و اطلاعات آن را برای متخصصان مستقل از نوع تجهیزات و شرکت سازنده فراهم می آورد.
شاید این سوال برای برخی متخصصان ، اعم از پزشکان و متخصصان تصویربرداری پزشکی وجود داشته باشد که با توجه به هزینه پایین و سهولت نگهداری و بازبینی تصاویر پزشکی عادی نظیر فیلمهای رادیولوژی و تصاویر سونوگرافی و نیز تجزیه طولانی متخصصان در تفسیر این نوع تصاویر اصولا چه نیازی به ضبط و نمایش و پردازش تصاویر در محیط رایانه ای است؛
البته این پرسش مهمی است و در صورت ارائه پاسخ مناسب و قابل قبول به این سوال ، چشم انداز گسترده و روشنی را درباره ضرورت یا عدم ضرورت استفاده از رایانه و سیستم های رایانه ای در مقابل متخصصان به تصویر می کشد.
معاون پژوهشی پژوهشکده برق جهاد دانشگاهی در این باره می گوید: اکثر متخصصان رایانه را به عنوان ابزاری پیشرفته که دارای حافظه گسترده برای ذخیره سازی اطلاعات و قابلیت انجام محاسبات با سرعت بسیار زیاد است ، می شناسند، حتی اغلب با قابلیت های آن در زمینه مدیریت اطلاعات در حجم بالا و انجام سایر امور نظیر واژه پردازی ، تایپ و اصلاح متون آشنایی دارند.
دکتر حمیدرضا صادق محمدی در ادامه می افزاید: در حقیقت ، قدرت بالای رایانه ها در دو بعد مکمل یکدیگر نهفته است. نخست بخش سخت افزاری است که سرعت بالای انجام عملیات محاسباتی و حجم قابل ملاحظه حافظه های آن موجب انجام سریع محاسبات و جابه جایی اطلاعات از حافظه ها به ریزپردازنده ها و بالعکس می شود و دوم بخش نرم افزاری که انعطاف پذیری آن در پذیرش برنامه های اجرایی متنوع رایانه را به ابزاری مناسب برای انجام امور مختلف مبدل می سازد.
اگرچه نگهداری و بازبینی تصاویر پزشکی عادی از هزینه پایین و سهولت کاری قابل ملاحظه ای برخوردار است ، اما این روش در پاره ای موارد مشکلات و کاستی هایی را نیز به همراه دارد که در صورت شناسایی آنها، استفاده از رایانه را می توان به عنوان راه حل و گزینه ای مناسب برای رفع برخی از آن موارد در نظر گرفت.
محاسن ضبط، نمایش و پردازش تصاویرپزشکی
تصاویر پزشکی عموما به دلیل مخاطرات احتمالی در تصویربرداری مکرر یا طولانی مدت برای بیمار و نیز هزینه های جانبی به صورت تک نسخه ای تهیه می شوند و تکثیر آنها به روشهای عادی معمولا هزینه قابل ملاحظه ای را در بردارد، ضمن آن که در این روشهای تکثیر کیفیت تصویر نیز عمدتا کاهش می یابد.
در حالتی که با ضبط تصویر پزشکی در محیط رایانه امکان تکثیر آن با وقت زیاد، هزینه کم و به تعداد مورد نیاز فراهم می شود.
در این صورت امکان درج هر تصویر پزشکی در بایگانی های مختلف فراهم می شود، لذا بیمار، پزشک معالج ، مرکز تصویربرداری و احیانا بیمارستان هر کدام می توانند بایگانی خاص خود را داشته باشند.
صادق محمدی ، مزیت دیگر ضبط و نگهداری تصاویر پزشکی در محیط رایانه ای را امکان ارسال آنها از طریق شبکه های رایانه ای یا حتی خطوط تلفنی پر سرعت به نقاط دیگر می داند. بر این اساس ، انتقال تصاویر به دلیل ماهیت دیجیتال آنها در محیط رایانه ای بسهولت امکانپذیر است.
لذا امکان انجام مشاهده پزشکی بین متخصصان در شهرهای مختلف کشور یا حتی کشورهای متعدد فراهم می آید که این موضوع می تواند تا حد زیادی از اتلاف وقت افراد، کاهش مسافرت ها و صرف هزینه های غیرضروری بویژه برای ساکنان شهرهای کوچک جلوگیری کند.
معاون پژوهشی پژوهشکده برق جهاد دانشگاهی در ادامه می افزاید: نکته مهم دیگر سهولت مدیریت ذخیره سازی و بازیابی تصاویر پزشکی در محیط رایانه است که امکان جستجوی سریع و دقیق براساس یک سیستم مدیریت پایگاه داده را فراهم می سازد، این امکان درباره تصاویر عادی چندان وجود ندارد.
از دیگر مزایای ذخیره سازی تصاویر پزشکی در محیط رایانه می توان امکان بهره گیری از نرم افزارهای توانمند پردازش تصویر را بر شمرد که ابزار مهمی را در اختیار متخصصان برای مشاهده بهتر جزییات تصاویر قرار می دهند، در نتیجه متخصصان ذی ربط نیز امکان ارائه نظر تشخیص دقیق تری را خواهند داشت.
بسیاری از تجهیزات تصویربرداری پزشکی پیشرفته امروزی خود از رایانه برای اخذ و ارائه تصویر موردنظر استفاده می کنند. بدیهی است ، در این موارد ضبط تصاویر در محیط رایانه ای طبیعی ترین شیوه است.
چنین شیوه های تصویر برداری عمدتا به دلیل دقت بالاتر و آلودگی زیست محیطی کمتر روزبه روز رواج بیشتری می یابد. از سوی دیگر تصاویر ذخیره شده در محیط رایانه ای را نیز مخاطرات خاصی تهدید می کند که از آن جمله امکان از میان رفتن ناخواسته تصویر به دلیل بروز اشکال در رایانه ، احتمال دسترسی غیرمجاز به تصاویر و نظایر آن را نیز نباید کم اهمیت شمرد.
همچنین لزوم دسترسی متخصصان به رایانه و توانایی به کارگیری مناسب آن نیز از جمله دیگر مشکلات در برخی کشورهای درحال توسعه است. البته این مشکلات با اتخاذ روشهای معمول حفاظت از داده های رایانه ای و ارائه آموزش های لازم تا حد زیادی قابل پیشگیری است.
صادق محمدی می گوید: در حال حاضر، استفاده از رایانه در ذخیره سازی ، بازیابی و پردازش تصاویر پزشکی تا حد زیادی اجتناب ناپذیر است. سوال مهمی که احتمالا به ذهن خطور می کند، آن است که آیا ضبط و بازیابی تصاویر پزشکی در محیط رایانه از قاعده و استاندارد مشخصی پیروی می کند و یا هر فرد و گروهی به صورت سلیقه ای این کار را به روش مخصوص خود انجام می دهد.
پاسخ آن است که هرچند امکان دارد افراد یا گروههای محدودی از شیوه های خاص خود استفاده کنند، اما در امریکا، اروپا، ژاپن و اغلب کشورهای توسعه یافته صنعتی از استاندارد «تصویربرداری و ارتباطات دیجیتال در پزشکی» DICOM به عنوان تنها استاندارد رسمی برای ذخیره سازی ، نمایش و ارسال تصاویر پزشکی به صورت گسترده استفاده می شود که این استاندارد از اجزای تفکیک ناپذیر سامانه های بایگانی و انتقال تصویر، سیستم های رادیولوژی از دور و پزشکی از دور به شمار می آید.
امکان تولید نرم افزار در کشور
نکته حایز اهمیت درباره استاندارد DICOM آن است که مطابق با این استاندارد هر پرونده حاوی تصاویر پزشکی ذخیره شده در حافظه رایانه می تواند به صورت یک پرونده کامل ضبط شود که علاوه بر خود تصویر، شامل اطلاعات مورد نیاز نظیر مشخصات فردی بیمار، نوع و زمان تصویربرداری و نظر تشخیصی مربوط نیز باشد.
معاون پژوهشی پژوهشکده برق با اشاره به این که در حال حاضر بسیاری از تجهیزات پیشرفته تصویربرداری پزشکی که از سوی شرکتهای معتبر بین المللی عرضه می شوند، به صورت قابلیت اولیه یا با نصب ابزارهای اختیاری امکان ارائه تصاویر منطبق با این استاندارد را دارند، افزود: بر این اساس ، با توجه به نیازی که متخصصان فعال در شبکه بهداشت و درمان کشور در آینده ای نه چندان دور به ابزارهای لازم برای ثبت ، ذخیره سازی ، نمایش و پردازش تصاویر پزشکی خواهند داشت ، بخش پژوهش جهاد دانشگاهی با توجه به آینده نگری که از این نهاد علمی انتظار می رود از سال 1379 کار بر روی پروژه طراحی و توسعه نرم افزارهای نمایش و پردازش تصاویر پزشکی را در دستور کار خود قرار داد.
ثمره فعالیت مستمر این مرکز در طول سالیان گذشته در این زمینه ارائه نرم افزارهای مختلفی با عنوان کلی بسته های نرم افزاری JD DICOM در سال 1382است که می تواند در اختیار قشرهای مختلف شاغل در عرصه پزشکی اعم از متخصصان تصویربرداری ، پزشکان و دانشجویان پزشکی و یا موسسات و سازمان های فعال در این عرصه اعم از مراکز تصویربرداری پزشکی ، درمانگاه ها، بیمارستان ها و دانشگاه های علوم پزشکی قرار گیرد.
کاربردهای نرم افزار داخلی
نرم افزارهای JDDICOM برای ثبت ، نمایش و پردازش تصاویر پزشکی منطبق با استاندارد DICOMمورد استفاده قرار می گیرند.
درباره تصاویر ثابت این نرم افزارها علاوه بر فرمت منطبق با استانداردهای بین المللی ، فرمت های دیگر تصاویر نظیر BMP، GIF، JPEG و PCX را نیز بازخوانی می کنند و اطلاعات همراه تصویر را نمایش می دهند. درباره تصاویر متحرک نیز نرم افزارهای MIPV و MIPC امکان بازخوانی تصاویر متحرک را برای کاربر فراهم می کنند.
صادق محمدی مزیت نرم افزارهای ساخت کشور را در مقایسه با سایر نرم افزارهای گرافیکی قابلیت انطباق با استاندارد DICOM می داند و می افزاید: این نرم افزارها علاوه بر آن که در ایران تولید و عرضه شده اند و از این حیث ، می توانند از پشتیبانی بهتری سود ببرند، از قیمت بسیار مناسب تری نسبت به نرم افزارهای حرفه ای خارجی برخوردار هستند.
همچنین طراحی آنها براساس توانایی های کاربری متخصصان ایرانی در عرصه پزشکی و امکان دریافت و نمایش تاریخ ها براساس تقویم هجری شمسی از سایر ویژگی های دیگر آنها به شمار می آیند.
ضمن آن که در سطح کلان اقتصاد کشور، موجب صرفه جویی اقتصادی قابل ملاحظه ای می شوند و ابزار مناسبی را برای تشخیص و درمان بهتر بیماران فراهم می آورند. برای بهره برداری از امکانات نمایش و پردازش تصاویر پزشکی از سوی این نرم افزارها تنها به یک رایانه شخصی با میزان حافظه و قابلیت گرافیکی خوب نیاز است که سیستم عامل Win 98یا بالاتر داشته باشد.
برای ثبت تصاویر پزشکی نیز چنانچه تصویر به صورت پرونده رایانه ای در دسترس باشد به تجهیزات دیگری نیاز نیست.
البته چنانچه تصویر به این صورت در دسترس نباشد، باید از دستگاه اسکنر یا کارت ویدئویی مناسب برای تبدیل تصویر به پرونده رایانه ای و سپس ثبت آن از سوی نرم افزار استفاده کرد.
در مراکز تصویربرداری پزشکی و یا بیمارستان ها و درمانگاه ها برای ثبت تصاویر مطابق استاندارد کافی است که در مرکز یک رایانه مجهز به سیستم پردازش تصاویر پزشکی MIPC وجود داشته باشد و به ازای تعداد رایانه هایی که در بخشهای دیگر مجتمع باید قابلیت نمایش و پردازش تصاویر را داشته باشند، نیاز به رایانه های مجهز به نمایشگر حرفه ای تصاویر پزشکی MIPVاست.
بهاره صفوی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
